Smiljan Radic và sự dịch chuyển của kiến trúc đương đại

một giờ trướcBài gốc

Gian triển lãm Serpentine độc đáo của Radic. Ảnh:Iwan Baan/Giải Pritzker

Dấu ấn khác biệt

Theo CNN, khi cái tên Radic được xướng lên tại Giải Pritzker danh giá năm nay, nhiều người có thể chưa từng nghe về ông. Không tạo ra tòa tháp chọc trời nổi tiếng toàn cầu, cũng không theo đuổi công trình mang tính phô diễn công nghệ, kiến trúc sư này được vinh danh nhờ sự khác biệt độc đáo: Khả năng tạo cảm xúc bằng sự giản dị, thô mộc và giàu tính suy tưởng.

Ngược dòng thời gian, thế giới kiến trúc từng bị cuốn vào cuộc đua của những “siêu công trình” mang tính biểu tượng, nơi hình thức đồ sộ đôi khi lấn át trải nghiệm con người.

Song, những “đứa con tinh thần” của Radic gần như nằm ngoài dòng chảy náo nhiệt đó khi hướng đến những không gian khiến con người sống chậm lại, cảm nhận vật liệu, ánh sáng, địa hình và ký ức.

Các công trình này thường mang cảm giác dang dở, thô mộc, thậm chí có phần mong manh. Chính sự “không hoàn hảo” này tạo nên sức hút rất riêng, mở ra cảm giác gần gũi hiếm thấy trong kiến trúc đương đại. Đó cũng là lý do Ban giám khảo giải Pritzker đánh giá kiến trúc của Radic mang “tinh thần lạc quan và niềm vui lặng lẽ”.

Điều làm nên bản sắc riêng của Radic là cách kiến trúc hòa vào địa hình và thiên nhiên thay vì áp đặt lên chúng. Theo DW, tại nhà hàng Mestizo ở Santiago, mái công trình được nâng đỡ bởi những tảng đá khổng lồ lấy từ mỏ đá địa phương. Bên bờ biển Chile, ngôi nhà Casa Pite gần như “ẩn mình” vào địa hình đá để chống lại gió đại dương.

Vật liệu trong tay Radic thực sự chuyển mình như một phần của câu chuyện về ký ức, địa hình và cảm xúc con người. Có lẽ công trình thể hiện rõ nhất tư duy ấy là Gian trưng bày Serpentine ở London (Anh). Đó là cấu trúc hình vòng bằng sợi thủy tinh đặt trên các khối đá lớn tưởng như bị ném ngẫu nhiên xuống bãi cỏ công viên Kensington Gardens. Công trình vừa giống vật thể nguyên thủy, vừa gợi cảm giác siêu thực như bước ra từ giấc mơ.

Điều thú vị là Radic không muốn bị đóng khung trong “phong cách thương hiệu” khi từng thừa nhận mình không thích việc lặp lại cùng một hình thức cho mọi dự án.

Với ông, mỗi công trình phải được giải quyết theo từng bối cảnh cụ thể, cũng là cách để con người chiêm nghiệm sâu sắc mối quan hệ giữa vật chất và nơi chốn. Đó là kiểu tư duy ngày càng hiếm trong thời đại một số đô thị bị phủ kín với những khối bê tông na ná nhau.

Điều này giải thích vì sao ban giám khảo Pritzker đánh giá cao “sự độc đáo mang tính căn bản” trong tư duy của ông. Điều ấy không đến từ việc cố trở nên khác biệt, mà từ khả năng giữ được bản sắc riêng trong thời đại kiến trúc ngày càng đồng dạng hóa.

Hướng đi mới của kiến trúc toàn cầu

Trong nhiều năm, dòng chảy kiến trúc thế giới chủ yếu xoay quanh các đô thị lớn như New York, London hay Dubai. Giờ đây, chiến thắng của Radic cho thấy bản đồ kiến trúc toàn cầu đang dần dịch chuyển. Những tiếng nói đến từ Mỹ Latin, châu Á hay các quốc gia ngoài những trung tâm kiến trúc quen thuộc ngày càng được chú ý nhiều hơn. Mười năm trước, Chile lần đầu có kiến trúc sư đoạt Pritzker với Alejandro Aravena. Giờ đây, Radic tiếp tục nối dài hành trình ấy.

Quan trọng hơn, giải Pritzker những năm gần đây cũng cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy kiến trúc toàn cầu. Thay vì chỉ tôn vinh những “ngôi sao toàn cầu”, giải thưởng ngày càng ghi nhận các kiến trúc sư ít nổi tiếng hơn và theo đuổi công trình quy mô nhỏ hơn, bền vững hơn và mang giá trị xã hội rõ nét hơn.

Đó không phải sự thay đổi ngẫu nhiên. Sau đại dịch Covid-19, biến đổi khí hậu và áp lực đô thị hóa kéo dài, thế giới bắt đầu nhìn kiến trúc bằng một lăng kính khác.

Những công trình chỉ tạo hiệu ứng thị giác không còn đủ sức thuyết phục nếu thiếu khả năng chữa lành cảm xúc, tiết kiệm tài nguyên, kết nối với môi trường và phục vụ đời sống con người một cách thực chất.

Kiến trúc trước đây thường được nhìn như biểu tượng của quyền lực và sự phát triển đô thị, thì nay giới chuyên môn bắt đầu đặt lại câu hỏi cốt lõi: Công trình ấy phục vụ con người ra sao? Bởi sau cùng, điều con người tìm kiếm trong không gian sống không phải chỉ là sự hiện đại, mà còn là cảm giác được chạm vào ký ức, thiên nhiên và chính mình.

Những công trình gây choáng ngợp đã chuyển sang không gian biết “đối thoại” với con người và thiên nhiên.

Radic đã thực hiện hơn 60 dự án toàn cầu từ nhà ở, nhà hát, bảo tàng đến cả trạm xe buýt ở Áo. Tuy nhiên, phần lớn công trình của ông vẫn nằm ở quê hương Chile. Đất nước Nam Mỹ này với địa hình núi đá, bờ biển dài và thiên nhiên khắc nghiệt đã trở thành nguồn cảm hứng xuyên suốt trong kiến trúc của ông. Trong hơn 3 thập niên, Radic góp phần đưa kiến trúc Chile trở thành một tiếng nói riêng trên bản đồ kiến trúc quốc tế.

THƯ LÊ

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/smiljan-radic-va-su-dich-chuyen-cua-kien-truc-duong-dai-3337421.html