Sōrin - đỉnh vàng trên tháp Phật

2 giờ trướcBài gốc

Cấu trúc cơ bản của một sōrin

Với dạng thức tháp đá, vốn được tạc từ đá nguyên khối với kích thước nhỏ, phần sōrin vẫn đảm bảo đầy đủ các yếu tố đặc trưng nhưng thường được thể hiện đơn giản. Với dạng thức tháp gỗ, thường có kích thước đồ sộ hơn, cao từ 3 đến 5 tầng (trừ dạng thức tháp Đa Bảo - tahōtō có 2 tầng), các sōrin thường được chế tạo bằng đồng và đặt cố định lên chóp mái của tháp.

Thông thường, bảo tháp trong các tự viện Phật giáo lâu đời ở Nhật Bản thường được dựng bằng gỗ tùng, bách, là những chủng loại phổ biến của xứ sở Mặt trời mọc với đặc tính nhẹ, dễ thi công, tạo hình và có hương thơm đặc trưng có thể kháng côn trùng gây hại. Tháp thường có dạng hình vuông, được cố định bằng kỹ thuật ghép mộng. Hệ thống đấu củng sử dụng trong kiến trúc tháp giúp các tầng mái có độ vươn ra khá rộng và có công năng giảm thiểu tác động do động đất. Đặc biệt, trong phần lõi của các bảo tháp là một trụ xuyên tâm (tâm trụ) kết nối từ đáy lên đến đỉnh tháp, với công năng giữ cho toàn bộ khối tháp có thể đứng vững trước động đất, thiên tai.

Chóp tháp đặc trưng của Phra Si Ratana Chedi trong khuôn viên chùa Phật Ngọc, Thái Lan

Ở phần nền móng tháp, cột trụ này được gắn với một phần chân đế bằng đá gọi là sinsho (心礎, tâm sở) và ở phần chóp của cột trụ này chính là sōrin. Cũng vì vậy, có nhiều ý kiến cho rằng, ngoài công năng thông thường, cột trụ này còn có tác dụng nâng đỡ phần sōrin bằng đồng có trọng lượng khá nặng, và ở chiều ngược lại, sức nặng của sōrin cũng tạo đối lực để giúp chống lại sự rung lắc do động đất, gió bão tác động đến khối kiến trúc tháp.

Cấu trúc căn bản của một sōrin gồm có 8 phần tính theo thứ tự từ dưới lên, bao gồm:

- Roban (露盤, lộ bàn), phần chân đế tiếp giáp trực tiếp giữa sōrin và mái ngói của công trình. Một phần công dụng của roban nhằm để ngăn chặn việc rò rỉ nước từ đỉnh vào bên trong công trình, do đó số cạnh của roban sẽ tương ứng với số cạnh mái của nóc công trình là 4 hoặc 8. Tuy nhiên, vì đa số các bảo tháp chùa viện Nhật Bản có 4 cạnh nên roban thường có hình vuông.

Sōrin với một số biến tấu đặt trên chóp mái nhà ga Nara - minh chứng cho việc ứng dụng văn hóa truyền thống trong kiến trúc hiện đại

- Fukubachi (伏鉢, phục bát), hình bán cầu úp xuống bên trên roban.

- Ukebana (受華, thọ hoa), đóa hoa 8 cánh nằm ở phần cuối của trụ lõi sōrin, ở một số công trình, đặc biệt là trên các tháp đá, ukebana chỉ có 4 cánh nằm ở 4 góc vuông của chân đế sōrin.

- Kurin (九輪, cửu luân), phần trung tâm của một sōrin bao gồm 9 vòng tròn hình dạng như bánh xe được gắn xung quanh lõi, với kích thước nhỏ dần từ dưới lên trên. Đôi khi, ở một số công trình, chỉ có 7 hoặc 8 vòng tròn.

- Fūtaku (風鐸, phong đạc), những chiếc chuông đồng nhỏ được gắn xung quanh các vòng tròn trên sōrin.

Ngọn tháp gỗ Yakasa của chùa Hōkan-ji (法観寺, Pháp Quan tự) với sōrin đồng vút cao được biết đến như biểu tượng đặc trưng của Kyoto

- Suien (水煙, thủy yên), 4 mảnh chạm khắc hình dải mây khói được gắn vuông góc với lõi trụ sōrin như hình cánh quạt. Ban đầu, chúng còn được gọi là kaen (火煙, hỏa yên), tuy nhiên, vì lửa là đại kỵ với các công trình bằng gỗ nên người ta đã gọi thành suien, với ý nghĩa chế ngự mối đe dọa của hỏa hoạn.

- Ryūsha (竜車, long xa), có hình cầu tròn nằm phía trên suien, tượng trưng cho phương tiện để các vị thiện thần, chư thiên xuống thế.

- Hōju (宝珠, bửu châu), nằm ở vị trí trên cùng của sōrin có dạng hình cầu hoặc khối giọt nước. Trong Phật giáo, hình tượng bửu châu mang ý nghĩa thiêng liêng, có công năng tiêu trừ u minh, tai chướng, soi rọi vào chỗ tăm tối.

Dạng thức chóp tháp với các đĩa tròn chakra xếp tầng tương tự như sōrin rất phổ biến trong kiến trúc Phật giáo Tạng truyền

Hình tượng bửu châu có khi xuất hiện với vai trò pháp khí của các vị Bồ-tát trong Phật giáo Đại thừa, điển hình như Bồ-tát Địa Tạng. Nó cũng xuất hiện khá nhiều trong mỹ thuật Phật giáo thuộc các truyền thống, quốc gia khác nhau. Đôi khi, bao quanh bửu châu này là các vầng tia lửa vút nhọn dần về chóp đỉnh gọi là kaen hōju (火炎宝珠, hỏa viêm bửu châu). Kaen hōju thường hiện diện trong một số công trình, đơn cử như các đỉnh mái điện đường có dạng chóp nhọn hình vuông hoặc bát giác.

Thật ra, nếu đối chiếu với suốt hành trình truyền bá của Phật giáo từ Ấn Độ lan rộng sang các quốc gia châu Á, mà nghệ thuật kiến trúc là một phần phụ thuộc, chúng ta không khó để nhận ra sự kế thừa và tương đồng nhất định của sōrin với phần chóp đỉnh của các bảo tháp - stupa còn tồn tại trên đất Ấn Độ hoặc các bảo tháp trong các truyền thống Phật giáo tại các quốc gia khác. Ví dụ như mối tương đồng giữa kurin và chakra trên các bảo tháp Phật giáo phương Nam. Chakra - bánh xe, hình tượng phổ biến trong Phật giáo lẫn văn hóa Ấn Độ, tượng trưng cho sự chuyển vận bánh xe Chánh pháp của chư Phật, hay sự cát tường, hỷ lạc tối thượng gắn với sự xuất thế của các bậc Chuyển luân Thánh vương.

Phần chân đế hình vuông và các đĩa tròn đặt trên đỉnh đại tháp Sanchi, Ấn Độ

Tại bảo tháp Sanchi, công trình Phật giáo cổ xưa bậc nhất còn tồn tại ở Ấn Độ, ngay trên đỉnh của ngọn tháp hình bán cầu là phần đỉnh hình vuông, ở phía trên có các đĩa chakra xếp tầng từ lớn đến nhỏ dần.

Cấu trúc hình đĩa tròn xếp tầng này cũng dễ dàng nhận thấy trên các bảo tháp Tây Tạng, Thái Lan hay Miến Điện. Qua đó, phản ánh sự sinh động, luân chuyển không ngừng nghỉ trong dòng chảy lịch sử của Phật giáo suốt mấy nghìn năm qua.

Lương Hoàng/Báo Giác Ngộ

Nguồn Giác ngộ : https://giacngo.vn/sorin-dinh-vang-tren-thap-phat-post79131.html