Startup AI Đông Nam Á giữa lằn ranh lợi nhuận và bong bóng công nghệ

một giờ trướcBài gốc

Thời gian không chờ đợi các startup AI ở Đông Nam Á

Đã qua rồi thời kỳ "ăn xổi" và những vòng gọi vốn dựa trên những cam kết tăng trưởng phi mã nhưng thiếu nền tảng. Thay vào đó, một làn sóng thực dụng mới đang len lỏi vào tư duy của các nhà sáng lập từ Singapore, Việt Nam cho đến Thái Lan. Trước áp lực ngày càng lớn từ các nhà đầu tư mạo hiểm (VC) và nỗi lo sợ về một "bong bóng" công nghệ sắp vỡ, các startup AI trong khu vực đang buộc phải lựa chọn: hoặc chứng minh khả năng sinh lời ngay lập tức, hoặc đối mặt với nguy cơ bị đào thải.

Câu chuyện của Daphne Tay và startup Bluente chỉ là một lát cắt điển hình cho xu hướng này, nơi "dòng tiền dương" trở thành tấm khiên chắn duy nhất trước những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu và sự thắt chặt của dòng vốn đầu tư.

Tỉnh mộng sau cơn say tăng trưởng: Khi "đốt tiền" không còn là lựa chọn

Daphne Tay, nhà sáng lập 32 tuổi của Bluente, đang chạy đua với thời gian. Startup cung cấp dịch vụ dịch thuật tài liệu bằng phần mềm AI hỗ trợ hơn 100 ngôn ngữ của cô đặt mục tiêu phải đạt được khả năng tự chủ tài chính vào cuối năm nay. Ra mắt vào tháng 7 năm 2024 tại Singapore và đã huy động thành công 2,6 triệu USD trong vòng gọi vốn hạt giống (Seed round), Tay đang hướng tới vòng gọi vốn Series A trong năm 2026. Tuy nhiên, khác với tư duy của những năm trước, cô không đặt cược sinh mệnh công ty vào lòng tốt của các nhà đầu tư.

Chiến lược của Tay rất rõ ràng: tích cực tìm kiếm các hợp đồng thuê bao từ khách hàng doanh nghiệp để tạo ra doanh thu thực tế. Chia sẻ với Nikkei Asia, nữ doanh nhân người Singapore khẳng định: "Chúng tôi không cần phải dựa vào nguồn vốn đầu tư như là nguồn lực hay con đường duy nhất để tiếp tục phát triển. Suy cho cùng, mục tiêu của các nhà đầu tư mạo hiểm là tạo ra lợi nhuận cho các nhà đầu tư của họ, và khi điều đó không xảy ra, dòng tiền sẽ ngừng lưu thông".

Tư duy của Daphne Tay phản ánh một sự thay đổi sâu sắc trong tâm lý của các nhà sáng lập trên khắp ASEAN. Họ đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất: doanh nghiệp phải sống sót mà không cần thêm bất kỳ sự hỗ trợ nào từ bên ngoài. Sharon Lim, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Vốn tư nhân & Mạo hiểm Singapore, nhận định: "Các nhà sáng lập startup sẽ phải làm việc chăm chỉ hơn trước đây rất nhiều và quản lý chi phí chặt chẽ. Việc 'đốt tiền' thực sự không còn là một lựa chọn cho đa số nữa".

Sự thận trọng này là hoàn toàn có cơ sở. Dù OpenAI – startup giá trị nhất thế giới với mức định giá ước tính 500 tỷ USD nhờ ChatGPT – vẫn đang tạo ra sức hút cho ngành, nhưng bóng ma của những mức định giá "trên trời" đang ám ảnh khu vực. Nếu sự cường điệu của vài năm qua không chuyển hóa thành dòng doanh thu vững chắc, một đợt điều chỉnh thị trường thảm khốc là điều khó tránh khỏi. Đối với những người như Tay, việc có lãi không chỉ là mục tiêu kinh doanh, mà là một biện pháp phòng ngừa rủi ro nếu bong bóng AI thực sự phát nổ.

Bức tranh dòng vốn 2025: Sự thận trọng bao trùm và thế độc tôn của Singapore

Năm 2025 đã khép lại với những con số biết nói, phác họa nên một bối cảnh đầu tư đầy biến động. Theo dữ liệu từ nền tảng thị trường tư nhân pvtIQ của Smartkarma, các startup AI tại Đông Nam Á đã huy động được khoảng 410,5 triệu USD vốn đầu tư mạo hiểm trong năm ngoái. Con số này dù vẫn cao hơn 26% so với năm 2023 (324,9 triệu USD), nhưng đã giảm tới 21% so với mức đỉnh của năm 2024 (520,2 triệu USD).

Ben Lim, nhà phân tích cấp cao tại pvtIQ, lý giải: "Trong năm 2025, hoạt động tài trợ cho startup tại Đông Nam Á chậm lại do các vụ bê bối, sự rút lui của nhà đầu tư và sự bất ổn toàn cầu khiến tâm lý thận trọng lên ngôi". Sự cảnh giác của nhà đầu tư trở nên rõ rệt hơn khi cuộc chiến thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động đã thổi bùng lên những lo ngại về kinh tế toàn cầu. Đồng thời, những lỗ hổng trong quản trị doanh nghiệp đã làm rung chuyển hệ sinh thái khởi nghiệp tại Indonesia – nền kinh tế lớn nhất ASEAN – khiến niềm tin bị lung lay.

Bất chấp những cơn gió ngược, cơn sốt AI vẫn chưa hoàn toàn hạ nhiệt, nhưng nó đang tập trung cục bộ. Singapore tiếp tục khẳng định vị thế "thung lũng Silicon" của khu vực khi thu hút phần lớn các thương vụ tài trợ startup AI, với hơn 300 triệu USD mỗi năm trong ba năm qua.

Báo cáo "e-Conomy SEA 2025" của Google, Temasek và Bain cho thấy hiện có hơn 680 công ty công nghệ AI trong khu vực. Trong số đó, Singapore chiếm ưu thế tuyệt đối với hơn 70% (khoảng 500 công ty). Malaysia đứng thứ hai với hơn 60 công ty và Indonesia xếp thứ ba với khoảng 45 công ty. Báo cáo cũng chỉ ra rằng: "Đông Nam Á đang nổi lên như một điểm nóng nơi các ông lớn AI đầu tư vào dịch vụ đám mây và trung tâm dữ liệu".

Tuy nhiên, khu vực này chỉ chiếm khoảng 2% tổng vốn tích lũy toàn cầu đổ vào các startup AI – một tỷ lệ được đánh giá là "không tương xứng" với mức đóng góp khoảng 4% vào GDP toàn cầu của ASEAN, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn nhưng chưa được khai phá hết.

Sự quan tâm của các ông lớn phương Tây cũng là một điểm sáng. Meta đã gây tiếng vang lớn vào cuối năm ngoái khi tuyên bố mua lại startup AI Manus (có trụ sở tại Singapore nhưng có liên kết trước đó với Trung Quốc). Đây là minh chứng cho thấy các nhà đầu tư Mỹ đang đi đầu trong làn sóng nắm giữ cổ phần tại các công ty AI tiềm năng của khu vực.

Chiến thuật sinh tồn: Giải quyết "nỗi đau" thực tế và lối đi ngách cho startup Việt Nam, Thái

Trong bối cảnh dòng vốn trở nên kén chọn, các nhà đầu tư đang chuyển hướng sự chú ý sang những startup có khả năng thống trị các thị trường ngách (verticals) và xây dựng hạ tầng quan trọng, thay vì rải tiền theo kiểu "bắn súng máy" như trước đây.

Alexandra Beckstein, CEO của quỹ đầu tư mạo hiểm QAI Ventures, nhận định: "Cơ hội thực sự cho khu vực nằm ở việc thống trị các lĩnh vực chuyên biệt... Các startup ở đây thường nhanh nhạy và thực dụng hơn khi triển khai các trường hợp sử dụng trong thế giới thực". QAI Ventures đang nhắm đến phân khúc "AI lượng tử" (quantum AI), với kế hoạch rót vốn cho tối đa 7 startup vào năm 2027, mức đầu tư từ 200.000 USD đến 2 triệu USD.

Tại Việt Nam, sự thực dụng này được thể hiện rõ nét qua Revve AI, một startup được thành lập vào tháng 6.2024. Dưới sự dẫn dắt của đồng sáng lập kiêm CEO Trung Vu, công ty cung cấp các tác nhân AI (AI agents) giúp doanh nghiệp tự động hóa quy trình bán hàng và giao tiếp khách hàng. Trung Vu chia sẻ triết lý kinh doanh cốt lõi: "Nhu cầu thực sự được thúc đẩy bởi nỗi đau thực sự, và tôi nghĩ nhu cầu đó sẽ tăng lên khi ngày càng có nhiều khả năng AI thiết thực ra đời".

Dù không tiết lộ số vốn đã huy động từ các nhà đầu tư thiên thần, Trung Vu cho biết startup của mình đang chuẩn bị cho vòng gọi vốn hạt giống với tâm thế thận trọng cao độ: "Chúng tôi vận hành công ty như thể sự cường điệu có thể hạ nhiệt bất cứ lúc nào". Ông phản bác lại những lo ngại thái quá về bong bóng, cho rằng nhu cầu cấp thiết từ khách hàng trong việc giải quyết vấn đề bằng AI là một thực tế không thể chối cãi, không giống như một bong bóng tài chính.

Đồng quan điểm, Frederic Giron, Giám đốc nghiên cứu cấp cao tại Forrester, cho rằng nếu có bong bóng, nó chủ yếu tập trung ở phần hạ tầng (trung tâm dữ liệu) và định giá của các công ty mô hình nền tảng. "Những startup sống sót sau đợt điều chỉnh sẽ chia sẻ những đặc điểm chung: hoạt động tinh gọn, khách hàng thực trả những mức giá bền vững", ông nói.

Tại Thái Lan, Yuriy Braterskyy, CEO của Superagent – một startup môi giới bất động sản ứng dụng AI thành lập năm 2024 – cũng đang chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất. Dù đang lên kế hoạch gọi vốn hạt giống, Braterskyy thừa nhận: "Các nhà đầu tư khá hoài nghi khi giải ngân ngay cả với những dự án có sức hút mạnh". Kế hoạch B của ông rất đơn giản nhưng khắc nghiệt: tập trung tăng trưởng thật nhanh trong nửa năm tới để đạt được lợi nhuận, tự cứu lấy mình trước khi chờ người cứu. "Nếu bong bóng vỡ, việc gây quỹ chắc chắn sẽ khó khăn hơn rất nhiều", Braterskyy kết luận.

Tựu trung lại, năm 2026 sẽ là "lửa thử vàng" đối với cộng đồng AI ASEAN. Chỉ những doanh nghiệp có khả năng giải quyết vấn đề thực tế, vận hành tinh gọn và tạo ra dòng tiền dương mới có thể trụ vững qua mùa đông gọi vốn và vươn lên mạnh mẽ.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/startup-ai-dong-nam-a-giua-lan-ranh-loi-nhuan-va-bong-bong-cong-nghe-244952.html