Sử dụng AI xúc phạm người khác sẽ bị xử phạt thế nào?

12 giờ trướcBài gốc

Thách thức từ mặt trái của trí tuệ nhân tạo

Sự bùng nổ của các mô hình ngôn ngữ lớn và AI tạo sinh đã mang lại những tiện ích không thể phủ nhận, nhưng cũng mở ra "chiếc hộp Pandora" về những rủi ro đạo đức. Chỉ với vài câu lệnh hoặc một bức ảnh gốc, kẻ xấu có thể dùng AI để tạo ra các nội dung Deepfake (giả mạo hình ảnh, video) hoặc các đoạn âm thanh giả giọng nói giống hệt người thật để bôi nhọ, xuyên tạc hoặc bắt nạt qua mạng.

Dùng AI xúc phạm người khác có thể bị phạt tới 5 năm tù giam - Ảnh minh họa

Trước thực trạng đó, dự thảo Khung đạo đức AI quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng đã xác định việc bảo vệ danh dự, nhân phẩm con người là mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Theo dự thảo, hệ thống AI không chỉ cần đạt chuẩn về kỹ thuật mà còn phải tuân thủ các chuẩn mực văn hóa, xã hội và pháp luật Việt Nam. Mọi hành vi dùng công nghệ để tấn công tinh thần cá nhân đều bị coi là lệch chuẩn đạo đức và phải chịu những hệ quả pháp lý tương ứng.

Quy định về tính minh bạch: AI phải được "gắn nhãn"

Một trong những điểm mới nhất và mang tính thực tiễn cao của dự thảo là yêu cầu về sự minh bạch. Để ngăn chặn việc lợi dụng AI để ẩn danh thực hiện các hành vi xúc phạm, dự thảo đề xuất:

Thông báo và gắn nhãn bắt buộc: Mọi nội dung từ văn bản, hình ảnh đến âm thanh do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa đều phải được nhà cung cấp và bên triển khai gắn nhãn nhận diện rõ ràng. Việc này giúp người tiếp nhận có bộ lọc thông tin, giảm thiểu rủi ro bị thao túng tâm lý hoặc bị dẫn dắt bởi những nội dung giả mạo có ý đồ xấu.

Trách nhiệm giải trình: Các tổ chức, cá nhân vận hành AI phải có khả năng giải thích về quá trình hoạt động và các quyết định của hệ thống. Nếu một chatbot hoặc hệ thống tự động đưa ra các phát ngôn xúc phạm, đơn vị sở hữu không thể né tránh trách nhiệm bằng lý do "lỗi kỹ thuật khách quan".

AI với các kỹ thuật và công cụ khác nhau, nhiều kỹ thuật đã được phát triển và đưa vào thực tế, có tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội - Ảnh minh họa

Sử dụng AI xúc phạm người khác sẽ bị xử phạt thế nào?

Đây là nội dung được dư luận đặc biệt quan tâm khi các hành vi bôi nhọ trên không gian mạng ngày càng tinh vi. Dựa trên dự thảo Khung đạo đức và hệ thống pháp luật hiện hành, cơ chế xử lý vi phạm được xác lập dựa trên hai trụ cột:

- Hệ quả trực tiếp từ Khung đạo đức: Dự thảo Thông tư đóng vai trò là căn cứ pháp lý để các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện kiểm thử và đánh giá hệ thống. Nếu một hệ thống AI bị xác định là có khả năng tạo ra nội dung vi phạm đạo đức, xúc phạm người khác, hệ thống đó sẽ bị đánh giá "không đạt tiêu chuẩn".

Đơn vị vận hành có thể bị thu hồi giấy phép triển khai dịch vụ công, bị đình chỉ hoạt động trong các lĩnh vực quản lý nhà nước và bị công khai vi phạm trên các phương tiện truyền thông.

- Áp dụng các chế tài xử phạt hành chính và hình sự: Mặc dù Khung đạo đức là văn bản hướng dẫn hành vi, nhưng nó là cơ sở để các cơ quan chức năng quy chiếu vi phạm sang các luật chuyên ngành. Cụ thể:

+ Xử phạt hành chính: Theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi sử dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân sẽ bị phạt tiền từ 10 triệu đến 20 triệu đồng. Với các hành vi sử dụng AI để tạo ra các nội dung Deepfake đồi trụy, nhục mạ, mức phạt có thể tăng nặng tùy theo hậu quả.

+ Trách nhiệm hình sự: Nếu việc sử dụng AI để xúc phạm người khác gây ra hậu quả nghiêm trọng, cá nhân vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Làm nhục người khác" (Điều 155 Bộ luật Hình sự) hoặc tội "Vu khống" (Điều 156 Bộ luật Hình sự). Hình phạt cao nhất có thể lên đến 5 năm tù giam, đồng thời phải bồi thường thiệt hại về tinh thần và danh dự cho nạn nhân theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Duy trì quyền kiểm soát của con người

Dự thảo nhấn mạnh một nguyên tắc vàng: AI phải nằm dưới sự giám sát của con người. Con người có quyền "nút bấm cuối cùng" để can thiệp, tạm dừng hoặc vô hiệu hóa hệ thống ngay lập tức khi phát hiện AI đưa ra các nội dung có dấu hiệu xúc phạm hoặc lệch chuẩn đạo đức.

Các doanh nghiệp phát triển công nghệ được yêu cầu thực hiện "Đạo đức ngay từ khâu thiết kế" (Ethics by Design). Điều này bắt buộc họ phải rà soát dữ liệu huấn luyện, loại bỏ các thiên kiến (bias) và xây dựng bộ lọc ngăn chặn các nội dung độc hại ngay từ khi sản phẩm còn trong phòng thí nghiệm.

Xây dựng cộng đồng AI nhân văn và trách nhiệm

Việc ban hành Khung đạo đức AI quốc gia không nhằm kìm hãm sự sáng tạo, mà là để tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh. Khi các tiêu chuẩn về đạo đức được luật hóa và hướng dẫn rõ ràng, người dân sẽ an tâm hơn khi tiếp cận công nghệ, và các doanh nghiệp Việt Nam cũng có cơ sở để xây dựng thương hiệu AI uy tín, đủ tiêu chuẩn vươn ra thị trường quốc tế.

Việc tuân thủ Khung đạo đức không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cam kết của cộng đồng công nghệ đối với sự phát triển bền vững của xã hội số. Bảo vệ danh dự con người trong kỷ nguyên AI chính là bảo vệ giá trị nhân văn cốt lõi mà công nghệ cần phục vụ.

Nam Phong

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/su-dung-ai-xuc-pham-nguoi-khac-se-bi-xu-phat-the-nao-246650.html