Cầu thủ Ivana Vanjak (ngoài cùng bên phải) giúp đội nữ Hà Nội Tasco Auto thi đấu thành công ở giai đoạn 1, Giải bóng chuyền vô địch quốc gia các câu lạc bộ năm 2026.
Thay đổi nhờ ngoại binh
Trước năm 2012, Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam vẫn cho các đội thuê vận động viên ngoại thi đấu tại Giải bóng chuyền vô địch quốc gia. Tuy nhiên, việc này khiến nhiều đội chỉ dồn kinh phí thuê ngoại binh, không tập trung đào tạo trẻ và hệ lụy là đội tuyển quốc gia nam, nữ không có nhiều nhân tố mới nổi bật, thành tích chững lại.
Vì vậy, từ năm 2013 đến năm 2021, Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam không cho phép các câu lạc bộ sử dụng cầu thủ ngoại tại các giải đấu trong hệ thống thi đấu quốc gia. Cách làm này giúp các đội tập trung vào công tác đào tạo trẻ, nhưng lại khiến chất lượng các trận đấu của giải vô địch quốc gia thiếu sự cạnh tranh, hấp dẫn, mặt bằng kỹ thuật, chiến thuật của cầu thủ Việt Nam chậm cải thiện.
Bước ngoặt đến từ mùa giải 2022, khi Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam quay lại thí điểm cho phép mỗi đội đăng ký 1 ngoại binh. Đến mùa giải 2024 và 2025, quy định được nới rộng khi mỗi đội được đăng ký 2 ngoại binh, song chỉ được sử dụng 1 người trên sân. Việc sở hữu ngoại binh làm gia tăng đáng kể sức mạnh của các đội. Rõ nhất là trường hợp Đội bóng chuyền nữ Hà Nội Tasco Auto và Đội bóng chuyền nam Hà Nội tại giai đoạn 1 Giải bóng chuyền vô địch quốc gia các câu lạc bộ năm 2026, mới kết thúc hồi cuối tháng 4-2026 vừa qua.
Với dàn cầu thủ nội chất lượng cao cộng với việc góp mặt của chủ công người Đức Ivana Vanjak, Hà Nội Tasco Auto thắng liền 7 trận để dẫn đầu bảng xếp hạng. Đến Giải bóng chuyền Cúp Hùng Vương năm 2026 - giải đấu dành cho 4 đội nam, nữ có thành tích tốt nhất tại giai đoạn 1 Giải bóng chuyền vô địch quốc gia, ngoại binh Ivana Vanjak góp công lớn để giúp Hà Nội Tasco Auto giành ngôi vô địch.
Tương tự, Đội bóng chuyền nam Hà Nội với sự góp mặt của tay đập người Campuchia Kuon Mom đã xếp hạng 4 để giành vé dự Giải bóng chuyền Cúp Hùng Vương năm 2026. Trước đó, ở mùa giải 2025, đội xếp chót ở vòng 1 khi không có ngoại binh. Đến giai đoạn 2 và vòng phân hạng, sự xuất hiện của Kuon Mom đã giúp đội trụ hạng ngoạn mục.
Những ví dụ trên cho thấy đóng góp quan trọng của cầu thủ ngoại với các đội bóng chuyền Việt Nam. Huấn luyện viên Nguyễn Hữu Trường của Đội bóng chuyền nam Hà Nội chia sẻ, tìm kiếm được cầu thủ ngoại ưng ý đã khó, giữ được cầu thủ trong suốt mùa giải lại càng khó. Giải vô địch bóng chuyền quốc gia chia làm hai giai đoạn, thường cách nhau khoảng 3 đến 4 tháng. Chính vì vậy, các đội thường thuê cầu thủ ngoại theo từng giai đoạn của giải đấu (thường là vài trăm triệu đồng cho đến cả tỷ đồng). Do điều kiện kinh phí không cho phép, nên các câu lạc bộ phải đối mặt trường hợp cầu thủ ngoại chỉ thi đấu được một giai đoạn cho đội bóng.
Hiện tại, Đội bóng chuyền nữ Hà Nội Tasco Auto đứng trước thách thức lớn về lực lượng ngoại binh khi chủ lực người Đức Ivana Vanjak chia tay để gia nhập Manisa BBSK, đội bóng sẽ thi đấu tại giải vô địch quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ ở mùa giải 2026-2027. Giải đấu này khởi tranh từ đầu tháng 10-2026, trùng với giai đoạn 2 giải vô địch quốc gia 2026. Điều đó đồng nghĩa với việc Ivana Vanjak không thể tiếp tục gắn bó với đội bóng Thủ đô trong chặng quyết định của Giải vô địch quốc gia.
Đây không chỉ là bài toán riêng của Hà Nội Tasco Auto, mà còn là thách thức chung với nhiều đội bóng tại Việt Nam khi chủ yếu thuê ngoại binh theo từng giai đoạn của Giải vô địch quốc gia.
Sao cho vẹn cả đôi bề?
Để duy trì vị thế và tiếp tục cạnh tranh danh hiệu tại mùa giải năm nay, Hà Nội Tasco Auto buộc phải nhanh chóng tìm kiếm phương án nhân sự thay thế tương xứng với Ivana Vanjak. Trong bối cảnh thị trường ngoại binh ngày càng cạnh tranh, việc tìm kiếm một sự thay thế tương xứng là không hề đơn giản. Nếu không tìm được ngoại binh tương xứng, Hà Nội Tasco Auto có thể đối mặt nguy cơ mất vị thế có được ở giai đoạn 1 cũng như cơ hội giành chức vô địch năm nay.
Trong khi đó, với một số đội bóng khác, việc chia tay những ngoại binh thi đấu chưa như kỳ vọng ở giai đoạn 1 lại là cơ hội để tìm kiếm được ngoại binh khác có chất lượng hơn. Nhiều huấn luyện viên chia sẻ, đây không phải là việc dễ dàng khi nguồn ngoại binh thường qua giới thiệu của các công ty môi giới và các câu lạc bộ ít có cơ hội kiểm chứng đầy đủ thông tin trước khi ký hợp đồng.
Cũng liên quan đến cầu thủ ngoại, theo nhiều huấn luyện viên và nhà quản lý, việc dồn kinh phí thuê cầu thủ ngoại cũng ảnh hưởng phần nào đến nguồn kinh phí đầu tư cho các tuyến dưới của đội bóng. Ngay như Đội nữ Hà Nội Tasco Auto có sự đồng hành của một số doanh nghiệp nên đang đầu tư mạnh tay cho cầu thủ ngoại. Dù vậy, các tuyến đào tạo phía dưới của đội, nơi cung cấp cầu thủ cho tuyến 1 vẫn chưa nhận được sự đầu tư đáng kể nào từ nguồn xã hội hóa.
Tổng Thư ký Liên đoàn Bóng chuyền Hà Nội Bùi Đình Lợi cho rằng, quan trọng vẫn là nền tảng cầu thủ nội ở các câu lạc bộ cần được đầu tư, thay vì chỉ dồn kinh phí để thuê cầu thủ ngoại. Công thức thành công ở Giải vô địch quốc gia vẫn là ngoại binh giỏi kết hợp với nội binh hay, bên cạnh tài điều binh khiển tướng của huấn luyện viên.
Việc cho phép các đội thuê cầu thủ ngoại là xu thế tất yếu, giúp các giải đấu bóng chuyền quốc gia hấp dẫn hơn, góp phần nâng tầm cho các cầu thủ Việt Nam. Tuy vậy, các đội vẫn cần chăm chút cho hệ thống đào tạo. Có như vậy, bóng chuyền Việt Nam mới có thể phát triển vững chắc, không chỉ ở cấp câu lạc bộ mà còn ở tầm Đội tuyển quốc gia.
MINH HÀ