Sứ mệnh quốc gia của giáo dục đại học Việt Nam

4 giờ trướcBài gốc

Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Đại học Đông Dương được đổi tên thành Đại học Quốc gia (ĐHQG) Việt Nam. Vào thời khắc nước sôi lửa bỏng, đất nước bộn bề khó khăn, ngày 15-11-1945 đã diễn ra một sự kiện mang tính lịch sử: Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đến dự và chủ trì lễ khai giảng ĐHQG Việt Nam.

Thông điệp mạnh mẽ về vai trò của đại học tinh hoa

Sự kiện nêu trên là minh chứng sống động nhất cho tư tưởng và tầm nhìn chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp xây dựng đất nước; đồng thời là lời tuyên bố rõ ràng với nhân dân và thế giới về chính sách trọng dụng nhân tài của chính quyền cách mạng non trẻ.

Trong bối cảnh đất nước ta vừa giành được độc lập, chính quyền cách mạng phải đối mặt muôn vàn khó khăn, nạn đói, nạn dốt hoành hành và nguy cơ bị xâm lược vẫn rình rập, sự hiện diện của người đứng đầu Chính phủ tại ĐHQG Việt Nam khẳng định vị trí then chốt của giáo dục đại học trong chiến lược phát triển quốc gia. Trường đại học không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn là cái nôi đào tạo đội ngũ cán bộ, trí thức - lực lượng nòng cốt trực tiếp tham gia kiến thiết và bảo vệ Tổ quốc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống ĐHQG Hà Nội. Ảnh: NGỌC DIỆP

Hành động ấy còn thể hiện tầm nhìn xa trông rộng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác bồi dưỡng nhân tài. Việc Người trực tiếp dự lễ khai giảng ĐHQG Việt Nam đã trở thành nguồn động viên to lớn đối với thầy trò trong bối cảnh đầy thử thách; đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ: trí thức và giáo dục là bộ phận không thể tách rời của cách mạng. Những người thầy, người trò không đứng ngoài cuộc đấu tranh dân tộc mà chính là lực lượng quan trọng góp phần quyết định thắng lợi lâu dài của đất nước.

Hơn 80 năm sau, tinh thần trọng dụng nhân tài đó tiếp tục được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kế thừa và phát huy trong bài phát biểu quan trọng tại lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống ĐHQG Hà Nội sáng 16-5, coi đó là bệ phóng tư tưởng cho giai đoạn phát triển mới.

Phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục đại học, mà còn đặt ra yêu cầu mới về vai trò và sứ mệnh của một trung tâm đào tạo, nghiên cứu hàng đầu quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Sự kiện này minh chứng cho tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước đối với mô hình phát triển quốc gia dựa vào khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo từ cái nôi đại học.

Bài phát biểu ấy có thể coi là một thông điệp mạnh mẽ về vai trò của đại học tinh hoa trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Điều đáng chú ý không chỉ là sự ghi nhận truyền thống lịch sử của ĐHQG Hà Nội, mà còn là việc đặt ra một sứ mệnh quốc gia rất rõ cho hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Thông điệp đối với hệ thống giáo dục đại học Việt Nam

Những định hướng của người đứng đầu Đảng và Nhà nước ta không chỉ là nhiệm vụ giao riêng cho ĐHQG Hà Nội, mà còn là chỉ đạo chung mang tính chiến lược gửi tới tất cả bộ, ban, ngành, địa phương trong việc đồng hành, tạo điều kiện tối đa cho nhà trường bứt phá.

Thứ nhất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kỳ vọng rất lớn đối với vai trò dẫn dắt tri thức, khoa học và đổi mới sáng tạo. Điều này cho thấy Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhìn đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực, mà phải trở thành trung tâm sản sinh tri thức mới, công nghệ mới và tư duy phát triển mới cho quốc gia. Đây là thay đổi rất quan trọng trong tư duy phát triển. Nếu trong thế kỷ XX, mục tiêu lớn nhất của dân tộc Việt Nam là giành độc lập và thống nhất đất nước thì trong thế kỷ XXI, thách thức lớn nhất chính là nâng cao vị thế phát triển của quốc gia trong một thế giới cạnh tranh bằng tri thức và công nghệ.

Nói về vai trò của ĐHQG Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ nhấn mạnh nhiệm vụ đào tạo nhân lực chất lượng cao hay nâng cao thứ hạng học thuật. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra cho đại học những trọng trách gắn trực tiếp với tương lai cạnh tranh và phát triển của đất nước: tiên phong về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, dữ liệu lớn, công nghệ xanh và đổi mới sáng tạo. Trong thế giới hôm nay, quốc gia nào làm chủ về công nghệ, dẫn đầu về dữ liệu và đổi mới sáng tạo sẽ dẫn đầu về năng lực phát triển dài hạn.

Thứ hai, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh trách nhiệm của ĐHQG Hà Nội trong việc đào tạo nhân tài, đặc biệt là đội ngũ có khả năng cạnh tranh quốc tế nhưng vẫn giữ được bản lĩnh, trách nhiệm với đất nước. ĐHQG Hà Nội hôm nay đang được đặt vào trung tâm của khát vọng đưa Việt Nam trở thành một quốc gia phát triển bằng tri thức, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, một quốc gia ngày một hùng cường, thịnh vượng hơn, người dân ấm no, hạnh phúc hơn.

Đây là điểm rất sâu sắc, vì hiện nay không thiếu người giỏi chuyên môn, nhưng rất cần lớp trí thức vừa có năng lực toàn cầu vừa có tinh thần phụng sự quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiều lần nhấn mạnh tới trách nhiệm đặc biệt của ĐHQG Hà Nội với sứ mệnh tiên phong, với trách nhiệm phụng sự đất nước và dẫn dắt đổi mới sáng tạo. Đây là một thông điệp rất đáng chú ý, bởi trong kỷ nguyên phát triển mới, trí thức không còn chỉ là lực lượng chuyên môn, mà phải trở thành một lực lượng kiến tạo tương lai quốc gia.

Thứ ba, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ tự chủ đại học phải đi kèm trách nhiệm giải trình. Điều này có nghĩa là các trường đại học lớn phải được trao cơ chế đủ mạnh hơn nữa, cần trao quyền mạnh hơn cho các đại học lớn về tài chính, nhân sự, học thuật. Đồng thời, phải chứng minh được hiệu quả thực chất: chất lượng nghiên cứu, công bố quốc tế, chuyển giao công nghệ, đóng góp chính sách và giải quyết các vấn đề lớn của đất nước.

Thực tế cho thấy những đại học hàng đầu thế giới đều có một số nền tảng chung là quyền tự chủ rất cao, khả năng thu hút nhân tài toàn cầu, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp và thị trường công nghệ, cơ chế tài chính linh hoạt và đặc biệt là môi trường học thuật khuyến khích tư duy độc lập và sáng tạo. Nếu muốn đại học trở thành động lực phát triển thật sự, cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý đại học" sang tư duy "kiến tạo hệ sinh thái tri thức". Nhà nước không chỉ quản lý, mà phải tạo không gian cho sáng tạo, cho cạnh tranh học thuật và cho các ý tưởng lớn phát triển.

Muốn trở thành một quốc gia hùng cường trong thời đại mới, Việt Nam phải nuôi dưỡng được một nền đại học lớn, một nền khoa học mạnh và một nền văn hóa trọng dụng tri thức, trọng dụng nhân tài và khuyến khích sáng tạo.

Thứ tư, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gửi gắm một yêu cầu rất lớn: ĐHQG Hà Nội phải trở thành biểu tượng của đại học nghiên cứu hiện đại của Việt Nam, có vị thế trong khu vực và thế giới. Đây vừa là vinh dự vừa là áp lực rất lớn, bởi muốn làm được thì không chỉ cần quyết tâm của nhà trường mà còn cần cơ chế đặc thù thật sự vượt trội.

Nhìn rộng hơn, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại ĐHQG Hà Nội không chỉ dành riêng cho ĐHQG Hà Nội mà còn là thông điệp đối với toàn bộ hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Theo đó, nếu muốn đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số và cạnh tranh toàn cầu thì đại học phải thực sự trở thành động lực chiến lược của quốc gia, chứ không chỉ là nơi cấp bằng.

Nhiều vấn đề cần làm ngay

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước còn gợi mở nhiều vấn đề cần làm ngay. Đó là phải có chính sách đặc biệt để thu hút và giữ chân nhà khoa học giỏi; đầu tư cho nghiên cứu phải thực chất, dài hạn, không dàn trải; gắn chặt đại học với doanh nghiệp, với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo... Quan trọng nhất là xây dựng môi trường học thuật trung thực, tự do sáng tạo và khuyến khích phản biện khoa học...

PGS-TS Bùi Thị An - đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội

Nguồn NLĐ : https://nld.com.vn/su-menh-quoc-gia-cua-giao-duc-dai-hoc-viet-nam-196260517215220158.htm