Năm 1972, trong quá trình khai quật di chỉ cổ Hasanlu ở tỉnh Tây Azerbaijan, Iran, các nhà khảo cổ của University of Pennsylvania đã phát hiện một cảnh tượng khiến cả thế giới sửng sốt: hai bộ hài cốt nằm ôm chặt lấy nhau dưới lớp đất đá suốt gần 3.000 năm.
Hình ảnh đặc biệt này nhanh chóng được gọi là “Cặp tình nhân Hasanlu”, trở thành biểu tượng cho tình yêu vượt qua ranh giới của cái chết. Tuy nhiên, khi khoa học hiện đại phân tích kỹ hơn, danh tính thật sự của hai người lại mở ra nhiều giả thuyết bất ngờ.
Tư thế này được giữ nguyên vẹn suốt 2.800 năm cho đến khi được các nhà khảo cổ phát hiện.
Các nghiên cứu cho thấy vào khoảng năm 800 trước Công nguyên, khu định cư cổ Hasanlu đã bị tấn công dữ dội và thiêu rụi trong một cuộc xung đột. Giữa khung cảnh hỗn loạn, hai người đã tìm cách trốn vào một chiếc thùng lớn làm bằng thạch cao với hy vọng thoát khỏi thảm họa.
Thế nhưng họ không thể sống sót. Cả hai được cho là đã chết vì ngạt khói trong lúc thành phố chìm trong lửa và khói. Trong những giây phút cuối cùng, họ ôm lấy nhau như để tìm kiếm sự an ủi giữa thảm kịch. Tư thế đó được giữ nguyên suốt khoảng 2.800 năm cho đến khi được các nhà khảo cổ phát hiện.
Khi bức ảnh về hai bộ hài cốt được công bố, nhiều người tin rằng đó là một cặp nam nữ yêu nhau tha thiết. Tuy nhiên, các phân tích khoa học sau này lại đưa ra kết luận khác.
Dựa trên cấu trúc xương chậu và răng, các chuyên gia xác định bộ hài cốt bên phải chắc chắn là nam giới, qua đời ở độ tuổi rất trẻ, khoảng 18–22. Điều gây bất ngờ là bộ hài cốt bên trái – người có tư thế ghé sát như đang hôn hoặc ôm đối phương cũng có nhiều đặc điểm cho thấy khả năng cao là nam giới, khoảng 30–35 tuổi.
Các hài cốt khác được tìm thấy trong khu vực, chứng minh cho một cuộc chiến tàn khốc từ năm 800 trước Công nguyên.
Nếu kết luận này chính xác, “Cặp tình nhân Hasanlu” có thể là bằng chứng hiếm hoi cho thấy một mối quan hệ đồng giới đã tồn tại từ gần 3.000 năm trước.
Dù vậy, một số nhà nghiên cứu vẫn cho rằng hai người có thể là cha con hoặc anh em cùng chạy trốn trong lúc chiến tranh. Nhưng tư thế ôm chặt đầy tình cảm vẫn khiến nhiều chuyên gia tin rằng giữa họ tồn tại một mối liên kết đặc biệt hơn.
Dù danh tính thực sự là gì, “Cái ôm Hasanlu” vẫn được xem là một trong những phát hiện khảo cổ học gây xúc động nhất. Hai bộ hài cốt không chỉ kể lại bi kịch của một thành phố cổ bị hủy diệt mà còn nhắc nhở rằng, trong khoảnh khắc cận kề cái chết, điều con người khao khát nhất vẫn là sự kết nối và hơi ấm từ một người khác.
Lam Giang (t/h)