Sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý Hoàn thiện 'lá chắn' pháp lý cho người yếu thế

2 giờ trướcBài gốc

Điều chỉnh chính sách cho phù hợp với thực tế

Luật TGPL năm 2017 được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh cải cách tư pháp và thực hiện các cam kết quốc tế về quyền con người. Sau gần một thập kỷ triển khai, chính sách này đã góp phần quan trọng giúp người nghèo, người yếu thế tiếp cận công lý, qua đó củng cố niềm tin xã hội vào pháp luật.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành đang cho thấy, sự phát triển nhanh của các quan hệ xã hội, sự xuất hiện của những dạng tranh chấp mới cùng với những nhóm yếu thế phát sinh trong xã hội hiện đại đang đặt ra yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh lại chính sách TGPL cho phù hợp hơn với thực tiễn.

Lớp tập huấn kiến thức trợ giúp pháp lý điểm tại xã Thanh Bồng, tỉnh Quảng Ngãi. Ảnh: Đinh Hương

Hiện nay, Luật TGPL quy định 14 diện đối tượng được hưởng trợ giúp. Cách tiếp cận này từng phù hợp tại thời điểm ban hành luật, song đến nay, đã cho thấy dấu hiệu chậm nhịp, khi nhiều trường hợp gặp rủi ro pháp lý nghiêm trọng vẫn chưa thể tiếp cận chính sách do không thuộc diện được trợ giúp theo quy định.

Từ góc độ quản lý nhà nước, lãnh đạo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL (Bộ Tư pháp) cho rằng, diện đối tượng được trợ giúp còn bó hẹp chính là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Việc thu hẹp phạm vi điều chỉnh vô hình trung tạo ra những "rào cản kỹ thuật", khiến không ít người dân - dù rất cần sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, vẫn đứng ngoài cánh cửa TGPL.

Theo đó, có những tình huống pháp lý gắn chặt với đời sống hàng ngày của người dân, nếu không có sự hỗ trợ kịp thời sẽ dẫn đến hệ lụy xã hội lâu dài, nhưng hiện nay lại đang bị bỏ trống về mặt chính sách. Nhận định này cũng cho thấy yêu cầu sửa luật không chỉ xuất phát từ mong muốn hoàn thiện pháp lý, mà còn từ sức ép thực tiễn ngày càng rõ nét.

Mở rộng diện đối tượng được trợ giúp

Từ tổng kết thực tiễn gần 8 năm thi hành, có thể thấy rõ rằng, những bất cập của Luật TGPL chủ yếu nằm ở phạm vi điều chỉnh và cơ chế vận hành của chính sách. Chính vì vậy, sửa đổi luật trong năm 2026 cần tập trung vào những vấn đề mang tính cốt lõi, có khả năng tạo ra chuyển biến thực chất.

Trước hết, mở rộng diện đối tượng được trợ giúp là yêu cầu không thể trì hoãn. Thực tiễn xã hội cho thấy, ngày càng nhiều người rơi vào tình trạng yếu thế về pháp lý không chỉ vì nghèo, mà còn bởi những hạn chế về thể chất, tinh thần hoặc hoàn cảnh đặc thù. Nếu tiếp tục duy trì cách tiếp cận "liệt kê cứng" như hiện nay, chính sách TGPL sẽ khó bao quát đầy đủ các nhu cầu bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Việc sửa luật vì thế cần hướng tới một cách tiếp cận mở hơn, linh hoạt hơn, đồng thời bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Song song với đó, phạm vi lĩnh vực TGPL cũng cần được rà soát và mở rộng một cách hợp lý. Trong bối cảnh các quan hệ pháp luật ngày càng đa dạng, nhiều vấn đề pháp lý mới phát sinh trực tiếp ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế. Nếu phạm vi trợ giúp không theo kịp thực tiễn, TGPL sẽ khó thực hiện trọn vẹn vai trò là "lá chắn pháp lý" cho những người cần được bảo vệ nhất.

Cuối cùng, để các chính sách mở rộng nói trên thực sự đi vào cuộc sống, cải cách thủ tục Hoàn thiện "lá chắn" pháp lý cho người yếu thế được xác định là khâu then chốt. Thực tế cho thấy, không ít người dân dù thuộc diện được trợ giúp nhưng vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ do thủ tục còn rườm rà. Định hướng sửa đổi theo hướng luật chỉ quy định các nguyên tắc nền tảng, còn trình tự, thủ tục cụ thể giao cho Chính phủ quy định tại nghị định, sẽ tạo linh hoạt trong tổ chức thực hiện và giảm đáng kể rào cản hành chính cho người dân.

Nâng chất lượng đội ngũ trợ giúp pháp lý

Một nội dung quan trọng khác trong định hướng sửa đổi Luật TGPL là nâng cao chất lượng đội ngũ thực hiện TGPL. Lãnh đạo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL nhấn mạnh, người làm công tác TGPL phải đạt chuẩn về trình độ, kỹ năng và kiến thức tương xứng, để có thể coi họ là "luật sư của người dân, của người yếu thế".

Người dân tìm hiểu kiến thức trợ giúp pháp lý qua tờ rơi. Ảnh: Đinh Hương

Theo định hướng này, đội ngũ trợ giúp viên và cộng tác viên sẽ được chuẩn hóa, tiệm cận với trình độ và kỹ năng của các luật sư hành nghề chuyên nghiệp, qua đó bảo đảm rằng người yếu thế không chỉ được hỗ trợ về mặt hình thức, mà được bảo vệ quyền lợi một cách thực chất và hiệu quả.

Cùng với hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số được xem là một trong những động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả TGPL trong giai đoạn tới. Bộ Tư pháp đang xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung về người được trợ giúp, vụ việc và đội ngũ thực hiện, hướng tới quản lý thống nhất và phục vụ người dân tốt hơn.

Đáng chú ý, việc kết nối hệ thống TGPL với tài khoản VNeID được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển căn bản trong cách thức tiếp cận TGPL. Theo lãnh đạo Cục, ngay khi người dân gửi yêu cầu trên môi trường số, hệ thống nghiệp vụ sẽ được kích hoạt và xử lý tức thời, rút ngắn thời gian chờ đợi và giảm chi phí xã hội.

Việc sửa đổi Luật TGPL trong năm 2026 không chỉ là yêu cầu về mặt kỹ thuật lập pháp, mà còn là đòi hỏi khách quan của thực tiễn và cam kết của Nhà nước trong bảo vệ quyền con người. Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, TGPL cần được nhìn nhận như một trụ cột không thể thiếu. Một đạo luật được sửa đổi kịp thời, đúng trọng tâm và theo kịp thực tiễn sẽ tháo gỡ những "điểm nghẽn" hiện hữu.

Đỗ Quyên

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/sua-doi-luat-tro-giup-phap-ly-hoan-thien-la-chan-phap-ly-cho-nguoi-yeu-the-10403490.html