Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro môi trường

2 giờ trướcBài gốc

Cải cách mạnh thủ tục hành chính

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng dự án luật được triển khai trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chương trình lập pháp năm 2026, cùng với phân công của Thủ tướng Chính phủ. Dự kiến, dự án luật sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Theo đó, hệ thống phân loại dự án đầu tư được điều chỉnh từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm, tương ứng với mức độ rủi ro môi trường và yêu cầu thủ tục.

Dự thảo đề xuất loại bỏ một số tiêu chí liên quan đến yếu tố nhạy cảm môi trường, qua đó thu hẹp phạm vi dự án phải thực hiện ĐTM. Các dự án quy mô nhỏ, ít nguy cơ gây ô nhiễm hoặc nằm trong khu, cụm công nghiệp sẽ không còn thuộc diện bắt buộc lập báo cáo ĐTM như trước.

Thay vào đó, ĐTM sẽ tập trung vào các ngành, lĩnh vực có nguy cơ cao như khai thác, chế biến khoáng sản độc hại; sản xuất hóa chất, giấy, dệt nhuộm; nhiệt điện than; lọc hóa dầu; khai thác dầu khí hoặc các dự án triển khai trong khu bảo tồn thiên nhiên, khu di sản.

Với cách tiếp cận mới, ước tính trên 90% dự án đầu tư chỉ cần thực hiện thủ tục đăng ký môi trường thay vì lập báo cáo ĐTM. Điều này được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án, giảm chi phí hành chính và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, quy trình thẩm định ĐTM cũng được thiết kế lại theo hướng phân loại theo mức độ rủi ro. Dự án có nguy cơ cao vẫn phải thẩm định và phê duyệt; dự án mức trung bình chỉ cần thẩm định và thông báo kết quả; còn các dự án ít rủi ro không phải thực hiện thủ tục này. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm nguyên tắc quản lý theo mức độ tác động, tránh dàn trải nguồn lực.

Dự thảo cũng đề xuất cắt giảm đối tượng phải xin giấy phép môi trường, trong đó có một số cơ sở công ích như trụ sở hành chính. Đồng thời, quy định về vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải sau khi được cấp phép được đề xuất bãi bỏ. Thay vào đó, doanh nghiệp phải chủ động bảo đảm hệ thống xử lý đạt quy chuẩn ngay từ khi đưa vào vận hành...

Tăng phân quyền và trách nhiệm hậu kiểm

Một điểm mới mang tính cấu trúc là tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương trong giải quyết thủ tục môi trường. Việc phân quyền này được đánh giá sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm tải cho cơ quan trung ương và tăng tính chủ động của địa phương. Tuy nhiên, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về nâng cao năng lực quản lý, giám sát tại cấp cơ sở.

Đáng chú ý, dự thảo thể hiện rõ định hướng chuyển mạnh từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Theo đó, thay vì kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu thông qua nhiều thủ tục, cơ quan quản lý sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra sau khi dự án đi vào hoạt động và xử lý nghiêm các vi phạm.

Cách tiếp cận này giúp giảm gánh nặng thủ tục ban đầu nhưng đồng thời nâng cao trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong suốt quá trình vận hành. Doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về việc tuân thủ các quy chuẩn môi trường, nếu vi phạm sẽ đối mặt với chế tài nghiêm khắc.

Từ góc độ chính sách, việc sửa đổi Luật lần này không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà còn có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế - xã hội. Việc đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ được kỳ vọng cải thiện môi trường đầu tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất.

Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung một số cơ chế khuyến khích như phát triển nhãn sinh thái Việt Nam, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững. Đây được xem là công cụ hỗ trợ bên cạnh các biện pháp quản lý hành chính truyền thống.

Các đề xuất sửa đổi cho thấy nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý linh hoạt hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi trên thực tế còn phụ thuộc vào năng lực giám sát, ý thức tuân thủ của doanh nghiệp và tính đồng bộ của hệ thống pháp luật liên quan.

Đỗ Trang

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/sua-luat-bao-ve-moi-truong-don-gian-hoa-thu-tuc-nhung-van-bao-dam-kiem-soat-rui-ro-moi-truong.html