Sức ép dầu mỏ tăng dần với Iran: Vì sao Tổng thống Trump tin Tehran đã 'hết bài'?

4 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định Iran "không còn quân bài nào" để chơi trong cuộc xung đột hiện tại. Ảnh: Newsweek

Nếu không xảy ra vụ nổ súng tại bữa tiệc thường niên của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng, truyền thông Mỹ những ngày qua nhiều khả năng sẽ tập trung chỉ trích cách Tổng thống Donald Trump xử lý xung đột với Iran. Quyết định hủy chuyến đi của các đặc phái viên Mỹ tới Islamabad để tham gia đàm phán hòa bình đã làm dấy lên tranh cãi, trong khi phía Iran vẫn xuất hiện và thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế.

Trong nước, nhiều ý kiến cho rằng việc kéo dài xung đột đang gây tổn thất chính trị cho đảng Cộng hòa và tạo thêm sức ép kinh tế đối với người dân Mỹ. Cũng trong bối cảnh đó, tuyên bố của ông Donald Trump rằng Iran “không còn quân bài nào” bị một số nhà bình luận đánh giá là cứng rắn quá mức.

Tuy nhiên, phía sau phát biểu mang tính chính trị ấy là một tính toán chiến lược rõ ràng hơn: điểm yếu lớn nhất của Tehran lúc này có thể nằm ở chính ngành dầu khí - nguồn thu chủ lực của nền kinh tế Iran.

Đồng hồ đếm ngược với ngành dầu Iran

Thoạt nhìn, Iran dường như không bị dồn vào chân tường. Các tàu chở dầu vẫn neo đậu gần đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu thô lớn nhất nước này. Các chuyên gia lo ngại rằng việc leo thang xung đột có thể gây chấn động thị trường toàn cầu và buộc Washington phải nhượng bộ.

Tuy nhiên, các nhà bình luận cảnh báo, dầu mỏ không phải là một khái niệm trừu tượng trong ngoại giao. Nó là những con số, và đây là lúc mà luận điệu “không còn quân bài nào” của Tổng thống Trump biến thành một cuộc đếm ngược.

Theo nhiều tổ chức theo dõi thị trường năng lượng, lượng dầu xuất khẩu bị đình trệ đang buộc Iran phải chuyển sang lưu trữ trong nước. Trong khi đó, khả năng chứa dầu trên bờ có giới hạn. Nếu dòng chảy xuất khẩu tiếp tục bị cản trở, các kho chứa có thể sớm rơi vào tình trạng quá tải.

Điều này đặt Tehran trước một lựa chọn khó khăn: hoặc tìm cách nối lại xuất khẩu, hoặc buộc phải cắt giảm sản lượng tại các mỏ dầu.

Lưu lượng giao thông hàng hải tại eo biển Hormuz giảm mạnh từ khi bắt đầu xung đột. Nguồn: IMF PortWatch

Vấn đề nằm ở chỗ nhiều mỏ dầu lâu năm của Iran không thể đóng rồi mở lại dễ dàng. Việc ngừng khai thác kéo dài có thể gây sụt giảm áp suất vỉa dầu, làm tổn hại năng lực sản xuất lâu dài. Với một quốc gia phụ thuộc lớn vào doanh thu năng lượng, đây là rủi ro nghiêm trọng.

Thế tiến thoái lưỡng nan của Tehran

Iran hiện đứng trước bài toán nan giải. Nếu chủ động cắt giảm sản lượng sớm để bảo vệ mỏ dầu, nguồn thu ngân sách sẽ sụt giảm mạnh trong ngắn hạn. Nếu tiếp tục bơm dầu trong khi không xuất khẩu được, nguy cơ đầy kho chứa sẽ đến gần hơn từng ngày.

Nguồn thu từ dầu mỏ không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn liên quan đến ổn định xã hội và khả năng duy trì bộ máy nhà nước. Vì vậy, mọi quyết định cắt giảm sản lượng đều mang hệ quả chính trị sâu rộng.

Nói cách khác, đây không hẳn là lợi thế của Tehran, mà là một thế khó lựa chọn giữa thiệt hại trước mắt và rủi ro lâu dài.

Trung Quốc - nhân tố quyết định?

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc được xem là khách hàng lớn nhất của dầu Iran và là “van xả áp” quan trọng giúp Tehran duy trì xuất khẩu trong bối cảnh bị trừng phạt. Vì thế, khả năng Trung Quốc tiếp tục mua dầu hay tạm thời giảm nhập khẩu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức chịu đựng của Iran.

Nếu Bắc Kinh tiếp tục mua với khối lượng đáng kể, Iran có thể kéo dài thời gian xoay xở và giảm bớt áp lực kho chứa. Ngược lại, nếu lượng mua giảm mạnh do lo ngại rủi ro tài chính hoặc sức ép từ Mỹ trong bối cảnh chuyến thăm sắp tới của Tổng thống Donald Trump, Tehran sẽ sớm phải đối mặt với những quyết định khó đảo ngược.

Tuy nhiên, lợi ích của Trung Quốc chủ yếu xoay quanh an ninh năng lượng và giá dầu cạnh tranh, chứ không gắn chặt với Iran. Điều đó khiến Bắc Kinh có nhiều dư địa linh hoạt hơn trong lựa chọn nguồn cung.

Washington đặt cược vào sức ép kinh tế

Từ góc nhìn của Mỹ, chiến lược gây sức ép hiện nay dường như nhằm tận dụng chính điểm yếu cấu trúc của ngành dầu khí Iran. Tehran vẫn có thể đáp trả bằng các biện pháp quân sự, đe dọa an ninh hàng hải hoặc leo thang khu vực, nhưng những bước đi đó không giúp giải quyết bài toán kho chứa hay khôi phục doanh thu dầu mỏ.

Nếu xuất khẩu không sớm được nối lại, áp lực đối với kinh tế Iran sẽ ngày càng tăng trong những tuần tới. Điều này có thể làm suy giảm vị thế của Tehran trên bàn đàm phán, nhất là khi nước này cần nới lỏng trừng phạt và thu hút đầu tư để phục hồi ngành năng lượng.

Chính vì vậy, theo các chuyên gia, cuộc đối đầu hiện nay cho thấy xung đột Trung Đông không chỉ được quyết định bởi yếu tố quân sự, mà còn bởi các biến số năng lượng, thương mại và địa chính trị. Trong mọi kịch bản, ngành dầu mỏ đang trở thành mặt trận then chốt quyết định sức mạnh thương lượng của Iran trong giai đoạn tới.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/suc-ep-dau-mo-tang-dan-voi-iran-vi-sao-tong-thong-trump-tin-tehran-da-het-bai-10415359.html