Sức ép nào lên xu hướng lãi suất?

7 giờ trướcBài gốc

Xu hướng đi lên của lãi suất tiền gửi sẽ còn tiếp diễn trong thời gian còn lại của năm nay. Ảnh: LÊ VŨ

Kỳ vọng nới lỏng chuyển sang trạng thái phòng thủ

Giá dầu Brent tính đến ngày 23-3-2026 đã tăng gần 56% so với thời điểm cuối tháng 2-2026, tiệm cận trở lại mốc 110 đô la Mỹ/thùng. Giá dầu WTI cũng đã vượt mốc 100 đô la Mỹ/thùng, đánh dấu mức tăng 50% trong cùng khoảng thời gian. Cú sốc giá năng lượng từ cuộc chiến tại Trung Đông đang bộc lộ rõ hơn bao giờ hết, khi hơn 10 triệu thùng dầu bị bốc hơi do sản lượng từ Kuwait, Iraq, Ảrập Saudi… sụt giảm đột ngột, trong khi 20% nguồn cung dầu thô và LNG toàn cầu đang bị đóng băng do eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa.

Rủi ro đình lạm (stagflation - tình trạng tăng trưởng chậm lại đi kèm lạm phát cao) của kinh tế toàn cầu đang hiển hiện. Nhiều ngân hàng trung ương đã bắt đầu hành động, còn tâm lý thị trường đã chuyển dịch nhanh chóng từ kỳ vọng “cắt giảm lãi suất” sang trạng thái phòng thủ cực đoan trước rủi ro lạm phát. Các báo cáo chiến lược nhận định sự gián đoạn nguồn cung năng lượng hiện nay là nghiêm trọng nhất kể từ thập niên 1970, làm sống lại nỗi ám ảnh về đình lạm và suy thoái.

Ngày 19-3-2026, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tuy quyết định giữ nguyên lãi suất cơ bản đô la Mỹ ở mức 3,5-3,75%, nhưng đồng thời phát đi tín hiệu “diều hâu” (hawkish) khi gợi ý chỉ có một đợt giảm lãi suất duy nhất trong năm 2026 do rủi ro lạm phát năng lượng. Đáng chú ý, xác suất không giảm lãi suất trong năm 2026 cũng đã tăng lên 48%, trong khi trước thời điểm xung đột quân sự ở Trung Đông bùng phát, nhà đầu tư dự báo Fed có thể giảm lãi suất 2-3 lần trong năm.

Chủ tịch Fed, ông Jerome Powell, thậm chí còn nói rõ rằng việc giảm lãi suất phụ thuộc vào việc lạm phát quay trở lại mục tiêu 2% của Fed trong năm nay - một quá trình có thể dễ dàng bị gián đoạn bởi chiến tranh. Trong bản cập nhật mới nhất, Fed nâng dự báo lạm phát đo bằng chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) lên 2,7% vào tháng 12-2026, cao hơn mức 2,4% trước đó.

Một số dự báo cho thấy xu hướng đi lên của lãi suất tiền gửi sẽ còn tiếp diễn trong thời gian còn lại của năm nay, và dĩ nhiên kế tiếp sẽ là lãi suất cho vay.

Tương tự, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) hôm 19-3 quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức 2%, khi hạ dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 xuống 0,9% và nâng dự báo lạm phát năm 2026 lên 2,6%, đồng thời cảnh báo rủi ro suy thoái kỹ thuật tại Đức và Ý. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) cũng giữ nguyên lãi suất chuẩn ở mức 3,75%. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75%, nhưng trước áp lực đồng yên Nhật lao dốc so với đô la Mỹ, không loại trừ khả năng BOJ có thể tăng lãi suất để bảo vệ đồng nội tệ.

Trước đó hai ngày, Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA) đã sớm hành động khi quyết định tăng lãi suất cơ bản thêm 0,25 điểm phần trăm lên mức 4,1% vào ngày 17-3-2026, đánh dấu lần tăng thứ hai trong năm nay. Động thái này nhằm kiềm chế lạm phát dai dẳng và ứng phó với rủi ro địa chính trị tại Trung Đông khiến giá năng lượng tăng cao.

Đáng chú ý, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã leo lên mức 4,38%, cao nhất kể từ tháng 8-2025, từ mức 3,97% trước khi xung đột nổ ra, còn lợi suất trái phiếu kỳ hạn 2 năm giao dịch quanh ngưỡng 3,9-3,95% - tiệm cận mức cao nhất kể từ mùa hè năm 2025. Việc lợi suất kỳ hạn ngắn tăng nhanh hơn phản ánh kỳ vọng thắt chặt tiền tệ của Fed. Thực tế dữ liệu từ các hợp đồng hoán đổi lãi suất cho thấy các nhà đầu tư đang đặt cược khoảng 40% khả năng Fed sẽ phải tăng lãi suất trước tháng 10 để chống lạm phát.

Sức ép từ nhiều phía

Trước triển vọng các ngân hàng trung ương toàn cầu có thể sớm quay lại lộ trình thắt chặt, chính sách tiền tệ của Việt Nam chịu áp lực cũng là điều dễ hiểu. Dù lãi suất điều hành chưa có sự thay đổi, nhưng những tín hiệu thắt chặt đầu tiên đã xuất hiện. Trong tuần trước (từ ngày 16 đến 20-3), Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã hút ròng hơn 84.300 tỉ đồng qua kênh thị trường mở (OMO). Đây là tuần thứ hai liên tiếp nhà điều hành thực hiện hút ròng với quy mô lớn, sau khi đã hút ròng hơn 81.000 tỉ đồng trong tuần trước đó nữa.

Theo đó, dư nợ qua kênh cầm cố trên thị trường mở đã giảm từ đỉnh cao khoảng 480.000 tỉ đồng vào đầu tháng 2-2026 xuống còn khoảng 243.000 tỉ đồng tính đến ngày 20-3. Động thái thắt chặt thanh khoản tiền đồng được xem là giải pháp nhằm giảm áp lực cho thị trường ngoại hối, trong bối cảnh tỷ giá đô la Mỹ/tiền đồng đang đối mặt nhiều sức ép do ảnh hưởng bởi xu hướng dịch chuyển dòng vốn trước các rủi ro địa chính trị.

Số liệu thống kê cho thấy tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký mới và điều chỉnh hai tháng đầu năm nay đạt khoảng 5,5 tỉ đô la Mỹ, giảm 13% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, nhà đầu tư nước ngoài cũng liên tục bán ròng trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua, trước lo ngại về rủi ro tỷ giá. Có thể thấy việc vốn ngoại rút khỏi các thị trường đang phát triển và mới nổi khiến áp lực tỷ giá và thanh khoản đổ dồn lên các nền kinh tế này.

Hiện chỉ số USD Index đang xoay quanh ngưỡng 100 điểm, vùng cao nhất trong 10 tháng qua, khi đồng đô la Mỹ hưởng lợi kép từ nhu cầu trú ẩn an toàn và lợi suất trái phiếu Mỹ tăng cao. Giá đô la Mỹ trên thị trường không chính thức đầu tuần này (23-3) đã tiếp cận mốc 28.000 đồng/đô la, ngày càng mở rộng chênh lệch so với thị trường chính thức.

Cú sốc năng lượng cùng với xu hướng tỷ giá đang kéo theo áp lực nhập khẩu lạm phát, khi Việt Nam là nước nhập khẩu ròng dầu thô. Giá xăng dầu trong nước tăng mạnh gần đây đang trực tiếp gây áp lực lên chỉ số CPI và chi phí sản xuất. Bộ Chính trị mới đây đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW yêu cầu Chính phủ chủ động các kịch bản ứng phó, sử dụng linh hoạt các công cụ tài khóa và tiền tệ để ổn định giá nhiên liệu và tâm lý thị trường.

Ngoài ra, thanh khoản của hệ thống nói chung và nhiều ngân hàng nói riêng hiện nay cũng không còn dồi dào. Báo cáo tài chính năm 2025 cho thấy nhiều ngân hàng có tỷ lệ dư nợ cho vay/huy động vốn rất cao - hệ quả từ việc tăng trưởng tín dụng liên tục cao hơn tiền gửi. Việc lãi suất vay mượn trên thị trường liên ngân hàng thời gian qua thường xuyên biến động tăng mạnh là minh chứng cụ thể.

Bên cạnh đó, các ngân hàng cũng đang cạnh tranh gay gắt trong việc huy động vốn từ dân cư. Ngay cả những ngân hàng lớn cũng đã tham gia cuộc đua lãi suất tiền gửi, còn một số ngân hàng tư nhân đã đẩy lãi suất huy động vốn kỳ hạn 12 tháng lên mức 8,5-9%/năm. Một số dự báo cho thấy xu hướng đi lên của lãi suất tiền gửi sẽ còn tiếp diễn trong thời gian còn lại của năm nay, và dĩ nhiên kế tiếp sẽ là lãi suất cho vay.

Triệu Minh

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/suc-ep-nao-len-xu-huong-lai-suat/