Trong giai đoạn cuối Thế chiến 2, khi quân đội Mỹ chuẩn bị đối phó với hệ thống phòng tuyến Siegfried của Đức tại châu Âu, nhu cầu về một phương tiện có thể chịu đựng hỏa lực mạnh và phá hủy công sự kiên cố trở nên cấp thiết.
Từ năm 1944, Mỹ bắt đầu phát triển xe tăng siêu nặng T28 Super Heavy Tank với vai trò như một “pháo đài di động” trên chiến trường.
Ban đầu, phương tiện này được định danh là xe tăng hạng nặng, nhưng do không có tháp pháo xoay, nó từng được đổi tên thành pháo tự hành chống tăng 105 mm T95 vào năm 1945, trước khi quay lại tên gọi xe tăng siêu nặng T-28 vào năm 1946.
Thiết kế của xe tăng siêu nặng T-28 đi theo hướng cực đoan về giáp bảo vệ. Phần giáp trước thân đạt độ dày tới 30 cm, đủ khả năng chống lại các loại pháo chống tăng mạnh nhất của Đức thời điểm đó.
Đây là mức bảo vệ rất hiếm thấy trong Thế chiến 2, biến T-28 trở thành một trong những phương tiện bọc giáp kiên cố nhất từng được chế tạo.
Để mang được khối lượng lớn như vậy, xe sử dụng cấu hình 4 dải xích thay vì 2 như xe tăng thông thường.
Hai dải xích ngoài có thể tháo rời để vận chuyển bằng đường sắt, sau đó lắp lại khi vào chiến trường. Giải pháp này giúp phân bổ trọng lượng tốt hơn, nhưng cũng làm tăng độ phức tạp trong vận hành và hậu cần.
Về hỏa lực, xe tăng siêu nặng T-28 được trang bị pháo nòng xoắn cỡ 105 mm T5E1, có khả năng bắn đạn xuyên giáp và đạn nổ mạnh với tầm bắn xa và sức công phá lớn.
Pháo được lắp cố định ở thân xe với góc xoay hạn chế, buộc phương tiện phải xoay toàn bộ thân khi thay đổi hướng bắn, làm giảm đáng kể tính linh hoạt trong chiến đấu.
Xe có kíp lái 4 người, gồm trưởng xe, pháo thủ, nạp đạn và lái xe. Với thiết kế không có tháp pháo, khoang chiến đấu thấp hơn so với nhiều xe tăng cùng thời, nhưng đánh đổi là góc tác chiến bị hạn chế.
Về thông số kỹ thuật, xe tăng siêu nặng T-28 có trọng lượng 86 tấn, chiều dài 11,1 m, chiều rộng 4,5 m và chiều cao 2,8 m.
Xe sử dụng động cơ công suất 500 mã lực, cho phép đạt tốc độ tối đa 13 km/h và tầm hoạt động 160 km. Với tỷ lệ công suất thấp so với trọng lượng, khả năng cơ động của xe bị đánh giá là rất hạn chế.
Trong chiến lược quân sự, xe tăng siêu nặng T-28 được thiết kế chuyên để tấn công công sự kiên cố và phá vỡ tuyến phòng thủ dày đặc.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy trọng lượng quá lớn khiến xe không thể vượt qua nhiều loại cầu dã chiến và gặp khó khăn trong di chuyển trên địa hình phức tạp.
Khi nguyên mẫu đầu tiên hoàn thành vào năm 1946, chiến tranh đã kết thúc, khiến vai trò của T-28 không còn cần thiết.
Chỉ có 2 nguyên mẫu được chế tạo trước khi chương trình bị hủy bỏ.
Các thử nghiệm sau chiến tranh cho thấy phương tiện này thiếu tính thực tiễn do cơ động kém, khó vận chuyển và chi phí vận hành cao.
Mỹ sau đó chuyển hướng sang phát triển xe tăng chủ lực có sự cân bằng giữa hỏa lực, giáp và khả năng cơ động, thay vì theo đuổi các thiết kế siêu nặng.
Tổng thể, xe tăng siêu nặng T-28 là minh chứng rõ ràng cho giới hạn của tư duy “giáp càng dày càng tốt”.
Dù không tham chiến, nó vẫn là một trong những thiết kế đặc biệt nhất trong lịch sử thiết giáp, phản ánh giai đoạn mà các cường quốc tìm cách giải bài toán công sự bằng sức mạnh tuyệt đối.
Việt Hùng