Nguồn gốc của súng máy đa năng M240 bắt đầu từ thiết kế FN MAG của Bỉ vào thập niên 1950.
Sau quá trình đánh giá và thử nghiệm, quân đội Mỹ chính thức tiếp nhận phiên bản nội địa hóa dưới tên gọi M240 vào cuối thập niên 1970, trước hết để trang bị cho xe tăng và phương tiện bọc thép, sau đó mở rộng sang bộ binh.
M240 sử dụng đạn 7,62 x 51mm, loại đạn tiêu chuẩn của khối NATO. Viên đạn có khối lượng khoảng 9,5 g, sơ tốc đầu nòng đạt khoảng 840 m/s.
Nhờ lực đạn mạnh và ổn định, súng có tầm bắn hiệu quả đối với mục tiêu điểm khoảng 800 m và mục tiêu diện khoảng 1.800 m khi đặt trên giá ba chân. Tầm bắn tối đa theo lý thuyết có thể vượt 3.700 m.
Về cấu tạo, súng máy đa năng 7,62 x 51 mm NATO M240 hoạt động theo nguyên lý trích khí thuốc với khóa nòng xoay.
Tốc độ bắn lý thuyết dao động từ 650 đến 950 phát/phút tùy chế độ điều chỉnh khí. Cơ chế này cho phép xạ thủ kiểm soát nhịp bắn phù hợp với tình huống chiến thuật và điều kiện môi trường.
Phiên bản bộ binh phổ biến nhất hiện nay là M240B, có chiều dài tổng thể khoảng 1,26 m, chiều dài nòng 62,7 cm và khối lượng khoảng 12,5 kg khi chưa tính đạn.
Đạn được cấp bằng dây băng kim loại 100 hoặc 200 viên. Với tổ súng 2 người, gồm xạ thủ và phụ xạ thủ mang đạn dự trữ, M240B đóng vai trò tạo hỏa lực áp chế cấp trung đội.
Nhằm tăng tính cơ động, quân đội Mỹ sau đó phát triển phiên bản M240L sử dụng hợp kim titan ở một số bộ phận chính.
Nhờ đó, khối lượng giảm xuống còn khoảng 10,1 kg, nhẹ hơn gần 2 kg so với M240B. Việc giảm trọng lượng giúp binh sĩ cơ động tốt hơn trong môi trường đồi núi và đô thị, đặc biệt trong các chiến dịch tại Afghanistan và Iraq.
Ngoài biến thể bộ binh, M240 còn có các phiên bản chuyên dụng như M240C lắp đồng trục trên xe tăng, M240D dùng cho trực thăng và M240H cải tiến cho nhiệm vụ hàng không.
Điều này cho thấy tính linh hoạt cao của nền tảng thiết kế, khi cùng một hệ thống cơ bản có thể thích ứng nhiều vai trò khác nhau.
Trong cơ cấu tổ chức hiện nay của Lục quân và Thủy quân Lục chiến Mỹ, súng máy đa năng 7,62 x 51 mm NATO M240 giữ vai trò hỏa lực trung tâm cấp trung đội và đại đội.
Khi bố trí trên giá ba chân với kính ngắm quang học, nó có thể kiểm soát khu vực rộng, ngăn chặn đối phương cơ động.
Trong môi trường đô thị, đạn 7,62 mm NATO có khả năng xuyên phá công sự nhẹ và phương tiện không bọc thép ở khoảng cách hàng trăm mét.
Từ góc độ chiến thuật, M240 tạo cầu nối giữa súng trường tấn công 5,56 mm và súng máy hạng nặng 12,7 mm. Nó đủ mạnh để chế áp ở khoảng cách xa, nhưng vẫn đủ linh hoạt để theo sát đội hình bộ binh.
Trong các chiến dịch cường độ cao, khả năng duy trì hỏa lực liên tục và độ tin cậy cao của M240 được đánh giá đặc biệt quan trọng.
Điểm nổi bật của M240 là độ bền và tuổi thọ cao. Thiết kế chắc chắn giúp súng hoạt động ổn định trong môi trường bụi, cát và nhiệt độ khắc nghiệt.
Dù có khối lượng lớn hơn một số đối thủ, nhiều binh sĩ Mỹ vẫn đánh giá cao độ tin cậy và khả năng kiểm soát khi bắn loạt dài.
Hiện nay, dù quân đội Mỹ đang nghiên cứu các hệ thống vũ khí thế hệ mới, súng máy đa năng 7,62 x 51 mm NATO M240 vẫn chưa có dấu hiệu bị thay thế hoàn toàn.
Nó tiếp tục xuất hiện trong các đơn vị bộ binh, cơ giới và hàng không lục quân. Với hơn 40 năm phục vụ, M240 trở thành biểu tượng của hỏa lực bộ binh Mỹ, kết hợp giữa sức mạnh, độ bền và tính linh hoạt trên chiến trường hiện đại.
Việt Hùng