Sunray: 'Tia sét vô hình' trong cuộc chiến chống UAV của Ukraine

3 giờ trướcBài gốc

“Tia sét vô hình” của Ukraine

Bốn năm sau khi cuộc chiến với Nga nổ ra, Ukraine đang trở thành tâm điểm của sự thay đổi trong lĩnh vực phòng không hiện đại. Việc xung đột ngày càng phụ thuộc vào máy bay không người lái (UAV) đã giúp giới quân sự toàn cầu nhìn rõ hơn sự biến đổi của tác chiến trên không và ảnh hưởng sâu rộng của nó đối với chiến tranh bất đối xứng.

Vũ khí laser của Ukraine. Ảnh: X

Trong cuộc chiến này, UAV đã trở thành phương tiện tấn công chủ lực của cả hai bên, được cho là gây ra khoảng 70% thương vong trên chiến trường. Không chỉ gia tăng mức độ sát thương, các thiết bị bay không người lái còn mở rộng phạm vi tác chiến về địa lý, hậu cần và lựa chọn mục tiêu, làm thay đổi căn bản cách thức chiến đấu hiện đại. Thực tế đó buộc các quốc gia phải khẩn trương phát triển những chiến lược phòng thủ mới nhằm đối phó với các đợt tấn công ồ ạt bằng loại vũ khí giá rẻ nhưng đặc biệt nguy hiểm này.

Ukraine hiện là một trong những nước đi đầu trong nỗ lực đó. Gần đây, Kiev đã thử nghiệm một loại vũ khí mới được thiết kế chuyên biệt để đối phó UAV, sử dụng chùm tia năng lượng cao để thiêu hủy mục tiêu trên không. Hệ thống này mang tên Sunray. Theo thông tin do tạp chí The Atlantic công bố hồi đầu tháng 2/2026, sự ra đời của Sunray cho thấy làn sóng phát triển công nghệ chống UAV thế hệ mới đang lan rộng trong quân đội nhiều nước.

Xu hướng này không chỉ giới hạn trên bộ. Hải quân các nước cũng đã bắt đầu triển khai vũ khí laser công suất cao trên tàu chiến, trong đó có các tàu khu trục Type 45 của Anh. Sự gia tăng của phương tiện không người lái trên không, trên mặt nước và dưới nước đang đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với tàu sân bay, tàu chiến cũng như tàu thương mại, từng bước làm thay đổi cán cân sức mạnh trên biển.

Riêng cuộc xung đột Nga-Ukraine được xem là “phòng thí nghiệm thực chiến” cho làn sóng đổi mới này. Hai bên liên tục phát triển, cải tiến và tìm cách vô hiệu hóa các hệ thống vũ khí không người lái, qua đó thúc đẩy quá trình cách mạng hóa tác chiến bằng UAV trên bộ, trên không và trên biển.

Sunray – Vũ khí laser nhỏ gọn của Ukraine

Trên tiền tuyến, binh sĩ Ukraine thường phải dùng đèn pha và hỏa lực phòng không quét bầu trời đêm để truy tìm UAV tấn công. Trong bối cảnh đó, hệ thống vũ khí Sunray đang được kỳ vọng sẽ thay đổi cách thức đánh chặn.

Sunray có thiết kế trông như một kính viễn vọng cỡ lớn, với các camera gắn hai bên để xác định và theo dõi mục tiêu. Hệ thống có kích thước nhỏ gọn, có thể đặt vừa trong cốp xe. Theo mô tả, binh sĩ Ukraine từng triển khai thiết bị này ngay trên thùng xe bán tải và bắn hạ một UAV ở khoảng cách “vài trăm mét”.

Lợi thế lớn nhất của Sunray nằm ở tính cơ động. Trong bối cảnh Ukraine cần gấp các hệ thống phòng không linh hoạt để bảo vệ thành phố tiền tuyến, căn cứ quân sự và hạ tầng trọng yếu, những vũ khí nhỏ gọn, dễ triển khai có thể tạo ra khác biệt đáng kể.

Sunray không phát ra chùm sáng đỏ rực hay có âm thanh đặc trưng mà tiêu diệt mục tiêu theo cách không ngờ tới. Theo nhà báo Simon Shuster, chiếc UAV bị bắn trúng “đột nhiên bốc cháy như thể bị sét đánh vô hình, rồi rơi xuống theo một vòng cung rực lửa”. Quá trình phát triển hệ thống này kéo dài khoảng hai năm, với chi phí ước tính vài triệu USD. Giá bán dự kiến vào khoảng “vài trăm nghìn USD” mỗi hệ thống — mức thấp hơn đáng kể so với nhiều chương trình vũ khí laser của phương Tây.

Vào tháng 11/2025, Anh chi 316 triệu bảng để phát triển chương trình laser DragonFire. Quân đội Mỹ cũng triển khai hệ thống laser Helios theo hợp đồng trị giá 150 triệu USD với tập đoàn Lockheed Martin.

Ông Pavlo Yelizarov, chỉ huy lực lượng phòng không Ukraine, cho rằng sự chênh lệch chi phí phản ánh thực tế xung đột. Theo ông, các công ty quốc phòng Ukraine buộc phải phát triển vũ khí nhanh hơn, rẻ hơn và với nguồn lực hạn chế hơn nhiều so với các đối tác phương Tây. “Nhiều công ty Mỹ bị thúc đẩy bởi lợi nhuận. Còn chúng tôi bị thúc đẩy bởi yếu tố sinh tồn”, ông nói.

Xây dựng “mái vòm” chống máy bay không người lái

Các hệ thống như Sunray, hay thậm chí tổ hợp laser Apollo được cho là có thể bắn hạ tới 200 UAV, là minh chứng cho sự chuyển biến sâu sắc của chiến trường hiện đại. Cuộc chiến đã buộc Nga và Ukraine phải thích nghi nhanh chóng trước mối đe dọa từ những đàn UAV giá rẻ nhưng có sức sát thương lớn.

Việc phòng thủ trước các đợt tấn công bằng UAV của Nga là thách thức khổng lồ. Mỗi tuần, hàng nghìn UAV cỡ nhỏ mang chất nổ nhằm vào các thành phố như Kherson và Nikopol.

Áp lực càng lớn khi Nga sản xuất hàng loạt UAV Shahed – dòng UAV có nguồn gốc từ Iran, giá ước tính khoảng 35.000 USD/chiếc. Chi phí thấp giúp loại vũ khí này trở thành công cụ gây hao tổn tài chính nghiêm trọng cho Ukraine. Trước đây, Ukraine chủ yếu dựa vào hệ thống tên lửa MIM-104 Patriot do Mỹ sản xuất để đánh chặn. Tuy nhiên, mỗi lần phóng tên lửa trị giá hàng triệu USD để hạ một UAV giá rẻ khiến bài toán kinh tế trở nên thiếu bền vững.

Trong bối cảnh đó, các vũ khí năng lượng cao như Sunray – không cần sử dụng đạn dược truyền thống đắt tiền – được kỳ vọng có thể thay đổi cục diện. Với chi phí vận hành thấp hơn và khả năng phản ứng nhanh, chúng mang lại phương án đánh chặn tiết kiệm hơn trước các đợt tấn công ồ ạt.

Sunray được xem là một trong nhiều thành tố tiềm năng của “mái vòm phòng không” mà Ukraine đang hướng tới, tương tự mô hình Vòm Sắt của Israel. Tuy vậy, vai trò cụ thể của Sunray trong cấu trúc phòng không tương lai của Ukraine vẫn còn bỏ ngỏ. Nhiều khả năng, hệ thống này sẽ là một phần của chiến lược đa tầng, ưu tiên bảo vệ lực lượng trên chiến trường, cơ sở hạ tầng trọng yếu và các thành phố tiền tuyến.

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp)

Nguồn VOV : https://vov.vn/quan-su-quoc-phong/sunray-tia-set-vo-hinh-trong-cuoc-chien-chong-uav-cua-ukraine-post1270800.vov