Tái cấu trúc thể chế, mở ra hy vọng cho kỷ nguyên KH-CN

2 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH-CN, ĐMST, CĐS) được xác định là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, thể chế được coi là “đột phá của đột phá”. Việc hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc tháo gỡ các rào cản thể chế vốn được xem là điểm nghẽn kéo dài.

Trong gần 10 tháng, Bộ KH-CN đã chủ trì soạn thảo, sửa đổi và được thông qua nhiều luật, tạo tiền đề quan trọng cho thực hiện Nghị quyết 57.

Trong đó, Luật Trí tuệ nhân tạo lần đầu đặt nền móng cho quản trị, phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam; Luật Chuyển đổi số hướng đến xây dựng dữ liệu mở, danh tính số và hệ sinh thái dịch vụ số toàn diện. Song hành với đó, việc sửa đổi Luật Công nghệ cao, Luật Chuyển giao công nghệ và Luật Sở hữu trí tuệ được kỳ vọng tháo gỡ nhiều điểm nghẽn trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu, bảo hộ tài sản trí tuệ và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp…

Hoàn thiện hành lang pháp lý, mở đường phát triển cho KH-CN

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính và nhiều bộ ngành khác cũng phối hợp, ban hành các văn bản cụ thể hóa các luật về KH-CN, nhất là các vấn đề về cơ chế tài chính, thuế, quỹ đầu tư, thu hút nhân tài… để phát triển KH-CN.

Có thể nói, hệ thống văn bản pháp luật này đã hình thành khung pháp lý bao trùm các trụ cột chiến lược về KH-CN và ĐMST. Việc thông qua đồng loạt nhiều luật về KH-CN không chỉ mang ý nghĩa hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn tạo cú hích thể chế mạnh mẽ, mở đường để Nghị quyết 57 đi vào thực tiễn, biến KH-CN, ĐMST thành động lực tăng trưởng thực chất của nền kinh tế.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, ông Lê Hồng Quang, Tổng giám đốc MISA, đánh giá cao việc hoàn thiện hành lang pháp lý, thể chế cho KH-CN. Nổi bật trong đó là các nội dung về thương mại hóa kết quả nghiên cứu, ưu đãi về tài chính, thuế đối với doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi; cơ chế thử nghiệm đối với các công nghệ mới…

“Việc này tạo ra niềm tin, hy vọng rất lớn cho các doanh nghiệp công nghệ”, ông Quang nói.

Ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc MISA

Tương tự, ông Đỗ Như Lâm, Giám đốc đào tạo Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ nhân tạo (ABAII) đánh giá cao Luật Trí tuệ nhân tạo.

Ông Lâm cho rằng luật kiểm soát rủi ro bằng "hàng rào kỹ thuật" ở những nơi trọng yếu, nhưng lại trải "thảm đỏ" ở những khu vực còn lại bằng cơ chế miễn trừ và hỗ trợ tài chính.

“Đây là tư duy quản lý hiện đại: Luật pháp không phải là phanh để dừng xe lại, mà là hệ thống lái và phanh an toàn để chiếc xe có thể chạy nhanh hơn mà không gặp tai nạn”, ông Lâm nói.

Ngoài ra, điểm sáng của luật là thiết lập "vùng an toàn" cho đổi mới sáng tạo. Trong không gian này, doanh nghiệp được phép thử nghiệm các công nghệ mới tiềm ẩn rủi ro nhưng được miễn, giảm các nghĩa vụ hành chính và pháp lý thông thường. Nhà nước vừa giám sát được rủi ro trong phạm vi hẹp, vừa giúp doanh nghiệp hoàn thiện công nghệ trước khi tung ra thị trường lớn.

Ông Đỗ Như Lâm, Giám đốc đào tạo Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ nhân tạo (ABAII)

Còn theo ông Trần Văn Sơn, Phó viện trưởng Viện Công nghệ số và chuyển đổi số quốc gia (Bộ KH&CN), đây là một bước đi mang tính lịch sử, thiết lập khung pháp lý vừa kiến tạo không gian đổi mới sáng tạo, vừa quản lý hiệu quả các rủi ro.

Theo ông Sơn, luật được xây dựng với nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, đảm bảo AI là công cụ phục vụ và không thể thay thế vai trò quyết định của con người.

“Điểm cốt lõi của Luật Trí tuệ nhân tạo bao gồm quản lý theo mức độ rủi ro, thiết lập cơ chế giám sát an toàn, minh bạch và có trách nhiệm giải trình”, ông Sơn nói.

Ngoài ra, ông Sơn cho rằng luật cũng tập trung vào hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tính toán và các nền tảng dùng chung để đảm bảo chủ quyền số. Đặc biệt, các hoạt động AI được hưởng mức ưu đãi đầu tư cao nhất, hỗ trợ hình thành các chuỗi cung ứng công nghệ mũi nhọn và doanh nghiệp kỳ lân.

Tại họp báo thường kỳ của Bộ KH&CN hôm qua (31.12), Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, năm 2025 là một năm đột phá về thể chế của ngành KH-CN với 10 luật và 23 nghị định, gần 70 thông tư được xây dựng, sửa đổi.

Lãnh đạo Bộ KH-CN nhấn mạnh sẽ không để tình trạng "luật chờ nghị định"

Ông Phương khẳng định, với các luật mới ban hành, Bộ KH-CN đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai, phối hợp với Bộ Tư pháp để dự kiến ban hành 16 văn bản quy định chi tiết, đảm bảo không để xảy ra tình trạng "luật chờ nghị định".

Trong năm 2026, Bộ KH-CN cho biết sẽ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế về KH-CN; tập trung nguồn lực nhất là nguồn lực tài chính cho một số nhiệm vụ trọng điểm, cốt lõi của quốc gia, các công nghệ/sản phẩm chiến lược có tính lan tỏa, đột phá thay vì dàn trải; ưu tiên các nhiệm vụ mũi nhọn, có sản phẩm đầu ra cuối cùng rõ ràng, cụ thể, gắn với bài toán phát triển 2 con số của đất nước.

Lam Thanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/tai-cau-truc-the-che-mo-ra-hy-vong-cho-ky-nguyen-kh-cn-243127.html