Tài chính tiêu dùng bước vào cuộc chơi mới

6 giờ trướcBài gốc

Sau hơn một thập niên bùng nổ nhờ cho vay tiền mặt tín chấp, ngành tài chính tiêu dùng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định hình sâu sắc.

Theo Báo cáo Tài chính tiêu dùng Việt Nam 2025 với chủ đề “Bứt phá trong giai đoạn tái định hình” do FiinGroup công bố, mô hình tăng trưởng cũ của ngành – dựa chủ yếu vào mở rộng nhanh dư nợ cho vay tiền mặt đang dần mất đi vị thế trung tâm.

THỜI KỲ TĂNG TRƯỞNG BẰNG MỌI GIÁ ĐÃ KẾT THÚC

Trong nhiều năm, các công ty tài chính tận dụng khoảng trống mà ngân hàng truyền thống chưa phủ tới để phục vụ nhóm khách hàng thu nhập trung bình và thấp, vốn khó tiếp cận tín dụng ngân hàng. Nhờ đó, thị trường tài chính tiêu dùng từng ghi nhận tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất khu vực.

Tuy nhiên, mặt trái của giai đoạn tăng trưởng nóng cũng dần bộc lộ sau đại dịch Covid-19.

Áp lực nợ xấu gia tăng, khả năng trả nợ suy giảm, trong khi chi phí vốn và chi phí dự phòng rủi ro tăng mạnh đã buộc nhiều công ty tài chính phải tái cơ cấu hoạt động, thu hẹp tăng trưởng và ưu tiên xử lý nợ xấu.

Theo FiinGroup, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi ngành bắt đầu chuyển sang trạng thái phát triển ổn định hơn. Nếu trước đây dư nợ tăng trưởng là ưu tiên số một, thì nay chất lượng tài sản mới trở thành yếu tố trung tâm.

Sự thay đổi này đang diễn ra ở hầu hết doanh nghiệp dẫn đầu thị trường. FE Credit sau quá trình tái cơ cấu quy mô lớn đã chuyển sang chiến lược tăng trưởng thận trọng hơn, tập trung vào nhóm khách hàng có hồ sơ tín dụng và nguồn thu nhập ổn định.

Mcredit cũng giảm tốc mở rộng để ưu tiên cải thiện chất lượng danh mục cho vay, trong khi nhiều doanh nghiệp đồng loạt siết điều kiện cấp tín dụng với khách hàng mới.

Một trong những thay đổi rõ nhất là sự suy giảm vai trò của cho vay tiền mặt – từng được xem là “cỗ máy lợi nhuận” của ngành nhờ biên lãi cao.

Dù vậy, đây cũng là nhóm sản phẩm có rủi ro lớn nhất. Khi yêu cầu quản trị rủi ro ngày càng khắt khe, các công ty tài chính không còn sẵn sàng đánh đổi chất lượng tài sản để lấy tăng trưởng như trước.

Sự thay đổi trong tư duy phát triển đang kéo theo biến động lớn về cơ cấu sản phẩm, nhóm khách hàng mục tiêu và cả mô hình kinh doanh của toàn ngành.

XE ĐIỆN MỞ RA “MỎ VÀNG” TÍN DỤNG XANH

Theo FiinGroup, nếu phải chọn một xu hướng nổi bật nhất của tài chính tiêu dùng hiện nay, đó là sự dịch chuyển từ cho vay tín chấp sang các khoản vay gắn với tài sản cụ thể.

Trong đó, xe điện đang nổi lên như phân khúc được kỳ vọng lớn nhất. Sự bùng nổ của thị trường xe điện tại Việt Nam không chỉ tạo ra nhu cầu tiêu dùng mới mà còn mang đến lợi thế quan trọng cho bên cho vay: tài sản bảo đảm.

Khác với cho vay tiền mặt, các khoản vay mua xe giúp doanh nghiệp tài chính có thêm lớp bảo vệ trong trường hợp khách hàng mất khả năng thanh toán, nhờ giá trị còn lại của tài sản hình thành từ vốn vay.

Điều này làm thay đổi đáng kể tương quan giữa lợi nhuận và rủi ro. Dù biên lãi thấp hơn cho vay tiền mặt, nhưng chất lượng tài sản và độ an toàn của danh mục lại cao hơn đáng kể. Đó là lý do nhiều công ty tài chính chấp nhận lợi suất thấp hơn để đổi lấy mức độ rủi ro thấp hơn.

FE Credit đã triển khai các chương trình cho vay mua xe điện với lãi suất ưu đãi thông qua hợp tác cùng VinFast.

Home Credit cũng đang mở rộng mạnh hiện diện tại các showroom xe điện và trở thành một trong những đơn vị tài trợ mua xe lớn trong hệ sinh thái này.

Trong khi đó, Mcredit và Công ty Tài chính TNHH MTV Mirae Asset (Việt Nam - MAFC) cũng đưa tài trợ phương tiện điện vào nhóm ưu tiên chiến lược.

Đằng sau cuộc đua này không chỉ là bài toán kinh doanh, mà còn phản ánh sự thích ứng của ngành tài chính tiêu dùng với các xu hướng lớn của nền kinh tế như chuyển đổi xanh và tiêu dùng bền vững.

Trong bối cảnh Chính phủ thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải và phát triển giao thông xanh, tín dụng xanh được dự báo sẽ không còn là phân khúc ngách mà có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng lớn của ngành trong tương lai.

Xu hướng tương tự cũng đang xuất hiện ở các khoản vay mua hàng điện tử, đồ gia dụng và sản phẩm tiêu dùng bền.

Khi vòng đời công nghệ ngày càng rút ngắn, nhu cầu nâng cấp thiết bị liên tục tăng lên, tạo ra thị trường tài trợ tiêu dùng ổn định hơn và ít rủi ro hơn so với cho vay tiền mặt truyền thống.

DỮ LIỆU VÀ GEN Z TẠO RA “ĐẠI DƯƠNG XANH” MỚI

Nếu tín dụng xanh là câu chuyện của sản phẩm, thì hộ kinh doanh siêu nhỏ và Gen Z lại là câu chuyện của khách hàng.

Trong nhiều năm, hàng triệu hộ kinh doanh cá thể gần như đứng ngoài hệ thống tín dụng chính thức vì thiếu tài sản thế chấp và không có báo cáo tài chính chuẩn hóa.

Tuy nhiên, quá trình số hóa nền kinh tế đang thay đổi hoàn toàn bức tranh này. Sự phổ biến của hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng và các nền tảng quản lý kinh doanh đang tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ về doanh thu và dòng tiền của hộ kinh doanh.

Lần đầu tiên, các tổ chức tài chính có thể đánh giá sức khỏe tài chính của khách hàng mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản bảo đảm.

Thông qua dữ liệu bán hàng theo thời gian thực, doanh nghiệp cho vay có thể theo dõi biến động doanh thu, phát hiện sớm dấu hiệu suy giảm dòng tiền và chủ động quản trị rủi ro ngay từ đầu.

Điều từng chỉ được nhận ra khi khoản vay chuyển nhóm nợ thì nay có thể được phát hiện gần như tức thời. FiinGroup cho rằng chính dữ liệu đang biến hàng triệu hộ kinh doanh siêu nhỏ thành một thị trường khả thi đối với ngành tài chính tiêu dùng.

Song song với đó, Gen Z cũng đang tạo ra một “đại dương xanh” mới. Khác với các thế hệ trước, Gen Z ít quan tâm tới các khoản vay truyền thống, nhưng lại sẵn sàng sử dụng các công cụ thanh toán linh hoạt tích hợp trong hệ sinh thái số.

Xu hướng này buộc các công ty tài chính phải thay đổi cách thiết kế sản phẩm. Thay vì bán một khoản vay đơn thuần, doanh nghiệp giờ đây phải cung cấp một trải nghiệm chi tiêu liền mạch.

Các mô hình “mua trước, trả sau”, thẻ tín dụng ảo, hạn mức tín dụng nhỏ tích hợp trên ứng dụng hay thanh toán QR đang ngày càng phổ biến.

Trọng tâm không còn là khách hàng vay bao nhiêu tiền, mà là tín dụng được “nhúng” vào hoạt động tiêu dùng hàng ngày như thế nào.

Theo FiinGroup, dữ liệu thời gian thực đang trở thành công cụ cốt lõi trong đánh giá tín dụng, đặc biệt với nhóm hộ kinh doanh siêu nhỏ. Đồng thời, các sản phẩm thanh toán số và tín dụng linh hoạt cũng được đẩy mạnh để phù hợp hơn với hành vi tiêu dùng của Gen Z.

Nhìn từ những chuyển động hiện nay, ngành tài chính tiêu dùng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển rất khác so với thập niên trước.

Tăng trưởng trong tương lai có thể sẽ không còn đến từ việc mở rộng dư nợ bằng mọi giá, mà phụ thuộc vào khả năng khai thác dữ liệu, kiểm soát rủi ro và xây dựng hệ sinh thái tài chính gắn chặt với nhu cầu thực của người dùng.

Trong bức tranh mới đó, tín dụng xanh, hộ kinh doanh siêu nhỏ và Gen Z có thể sẽ trở thành những động lực quyết định cục diện cạnh tranh của ngành tài chính tiêu dùng trong nhiều năm tới.

Nguyễn Lan

Nguồn Thương Gia : https://thuonggiaonline.vn/tai-chinh-tieu-dung-buoc-vao-cuoc-choi-moi-post570611.html