Tài khoản ngân hàng đã định danh, vì sao nạn nhân bị lừa đảo vẫn không đòi được tiền?

5 giờ trướcBài gốc

Sáng 12/5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cùng Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và một số đơn vị tổ chức hội thảo xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI.

Tội phạm trở thành ngành công nghiệp

Tại hội nghị, Thượng tá, Tiến sĩ Triệu Mạnh Tùng (Phó Cục trưởng A05) cho biết, Việt Nam đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số và nằm trong các quốc gia có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh nhất Đông Nam Á, với khoảng 20% mỗi năm, cao gấp 3 lần tốc độ tăng trưởng của GDP.

Trong tiến trình đó, tài chính số giữ vai trò trung tâm với sự phát triển mạnh mẽ của ngân hàng số, ví điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử, Fintech và các nền tảng đầu tư trực tuyến.

"Với công tác của lực lượng công an, chúng tôi gặp phải khó khăn 'hơi ngược', khi tiện ích của ngành tài chính, của ngành ngân hàng phát triển", Thượng tá Triệu Mạnh Tùng chia sẻ.

Ông Tùng cho biết, lĩnh vực tội phạm lừa đảo trực tuyến không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn cầu đang trở thành một ngành công nghiệp. Trong những năm gần đây xuất hiện tình trạng hình thành tập đoàn tội phạm. Rất nhiều nhóm tội phạm có tổ chức hoạt động với quy mô đặc biệt lớn, thậm chí có những nhóm lên đến hàng nghìn đối tượng chuyên hoạt động lừa đảo, gồm rất nhiều kịch bản lừa đảo thực hiện.

Thượng tá, Tiến sĩ Triệu Mạnh Tùng (Phó Cục trưởng A05) phát biểu tại hội nghị.

Một trong những phương thức phổ biến là nhắm tới các hoạt động đầu tư, hoạt động tài chính, từ kinh doanh theo phương thức đa cấp, huy động vốn, sản phẩm về sàn giao dịch ngoại hối hay sàn vàng giả mạo.

Theo thống kê, trong năm 2025 toàn quốc ghi nhận hơn 4.200 vụ lừa đảo trực tuyến, thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng. Đây là thống kê số liệu theo xử lý tin báo và tố giác tội phạm, con số thực tế có thể lớn hơn rất nhiều vì nhiều trường hợp nạn nhân không trình báo.

Cục Phó A05 đánh giá, những thói quen, dữ liệu của người dân bị chiếm đoạt, bị sử dụng trái phép cũng đã trở thành nguy cơ rất lớn trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.

Thượng tá Tùng cho rằng, cần dịch chuyển tư duy từ bảo vệ hệ thống đến bảo vệ người dùng là một trong những điều quan trọng trong công tác phòng ngừa, đấu tranh và phòng chống tội phạm.

Những năm vừa qua, đặc biệt là năm 2024 - 2025, ngành ngân hàng và ngành công an có sự phối hợp rất chặt chẽ. Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đến nay 100% tài khoản thanh toán được mở tại các ngân hàng đã được làm sạch và đối soát với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Như vậy bất kỳ ai mở tài khoản ở một ngân hàng nào đều được định danh đó là ai và có thông tin đầy đủ trên cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Tương tự như vậy khi mở các tài khoản chứng khoán cũng đều phải xác thực định danh.

Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp với Bộ Công an, các đơn vị của Bộ Công an để ban hành những quy định, đặc biệt là sinh trắc học đối với các giao dịch chuyển tiền trên 10 triệu đồng, tới đây áp dụng cả với cả tổ chức, người đại diện pháp luật của tổ chức.

"Như vậy, ngoài việc định danh tài khoản thì chúng ta nên hướng tới định danh giao dịch. Bất kỳ ai thực hiện giao dịch trên 10 triệu đồng đều được định danh bằng các yếu tố sinh trắc học là khuôn mặt. Thế thì câu hỏi đặt ra là, tại sao công nghệ an toàn như vậy mà người dân vẫn mất tiền?", Cục phó A05 nêu vấn đề.

Theo Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, ông băn khoăn khi có rất nhiều người thắc mắc: "Tại sao chuyển tiền qua ngân hàng mà không đòi được? Có tên, có tuổi, có địa chỉ đầy đủ cơ mà?".

Những thông tin đầy đủ như vậy, tài khoản đã được định danh xác thực rồi, giao dịch chuyển tiền thì được xác thực sinh trắc học, vậy tại sao người dân vẫn mất tiền? Và nếu mất tiền như vậy thì người dân còn niềm tin đối với các hệ thống thanh toán nữa hay không?

Lý giải điều này, Thượng tá Tùng cho biết, chúng ta không nói là luôn luôn đi sau tội phạm, nhưng có thể nói là tội phạm luôn luôn nghiên cứu các kẽ hở để thực hiện hoạt động phạm pháp nhằm chiếm hưởng lợi ích trái phép.

"Điểm nghẽn" trong kỷ nguyên AI

Cục phó A05 đánh giá, tội phạm trong lĩnh vực tài chính đang dịch chuyển theo hướng từ khai thác các lỗ hổng bảo mật của các hệ thống để thực hiện chiếm đoạt tài sản trực tiếp trên các hệ thống lớn của ngân hàng hay là của các công ty chứng khoán hoặc các ngành khác.

Tuy nhiên hiện nay, vấn đề nhắm trực tiếp đến người dân, để cá thể hóa các phương thức thủ đoạn của tội phạm là thách thức rất lớn.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng cho biết, việc bảo vệ người dùng không thể chờ tới khi thiệt hại xảy ra mới xử lý.

"Kịch bản của tội phạm thay đổi liên tục. Chúng tôi tin rằng ngành viết kịch bản để lừa đảo là một ngành kiếm tiền. Tội phạm bây giờ chuyên môn hóa, có những nhóm chuyên viết kịch bản.

Chẳng hạn như chúng ta vừa ban hành quy định về thuế, về chuyển đổi từ sử dụng app của ngành điện lực thì ngay lập tức hôm sau sẽ có các kịch bản giả mạo của các cơ quan Nhà nước như thuế, chứng khoán hay điện lực để nhắm tới người dân.

Nhiều người băn khoăn tại sao khi các đối tượng lừa đảo gọi đến là gọi đích danh tên, địa chỉ, thậm chí đọc cả thông tin gia đình? Cuối cùng nạn nhân tin tưởng rằng đấy là cơ quan Nhà nước nên thực hiện theo hướng dẫn", ông Tùng nêu dẫn chứng.

Trong kỷ nguyên AI, việc bảo vệ người dùng không thể chờ tới khi thiệt hại xảy ra mới xử lý mà cần có cơ chế để cảnh báo rủi ro ngay trước thời điểm người dùng thực hiện giao dịch

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng

Ông Tùng đánh giá người dùng, khách hàng đôi khi là người yếu thế trong rất nhiều vụ việc gian lận, lừa đảo. Trong đó rất nhiều vụ lỗi là của khách hàng. Song khách hàng cần phải được bảo vệ và trong nhiều trường hợp các đơn vị cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm bảo vệ khách hàng.

Đứng trước kỷ nguyên AI, hiện nay có rất nhiều "điểm nghẽn" cần phải nghiên cứu. Trong kỷ nguyên AI, cần dịch chuyển tư duy bảo vệ. Để bảo vệ người dùng một cách hiệu quả thì xác thực tài khoản là không đủ, thậm chí xác thực yếu tố sinh trắc học khi chuyển tiền như hiện nay cũng vẫn không đủ.

Thượng tá Tùng cho rằng cần chuyển dịch tư duy bảo vệ người dùng, trong đó phải có cơ chế xác thực hành vi người dùng, những vấn đề bất thường. Cạnh đó không chỉ kiểm tra thiết bị mà cần phải nhận diện ngữ cảnh giao dịch. Ngoài ra không chỉ phát hiện giao dịch bất thường mà phải phát hiện dấu hiệu người dùng đang bị thao túng.

Về các lớp phòng thủ chiến lược, cần phải triển khai thực hiện phòng ngừa chủ động. Trong đó, tập trung giáo dục nâng cao nhận thức và các kỹ năng tài chính số. Đồng thời cũng cảnh báo theo thời gian thực cho người dùng, phổ cập các cái kỹ năng để kiểm chứng thông tin, sử dụng các hệ thống ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ để phát hiện những yếu tố bất thường.

"Để hội tụ sức mạnh công nghệ và cộng đồng chúng ta cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các mô hình cơ quan quản lý Nhà nước, các đơn vị trực tiếp kinh doanh và đặc biệt là người dân, người sử dụng trực tiếp sử dụng dịch vụ.Trong đó, Liên minh niềm tin số do Cục A05 khởi xướng đã và đang hình thành mô hình kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức tài chính, các nền tảng số và cộng đồng cùng tham gia xây dựng trên môi trường số an toàn.

Trong kỷ nguyên AI, việc bảo vệ người dùng không thể chờ tới khi thiệt hại xảy ra mới xử lý mà cần có cơ chế để cảnh báo rủi ro ngay trước thời điểm người dùng thực hiện giao dịch", Thượng tá Tùng nhấn mạnh.

Muốn làm được điều đó, theo ông Tùng, dữ liệu về các mối nguy cơ phải đủ lớn và được cập nhật để chia sẻ. Cần có sự tham gia rộng rãi của các tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ, các nền tảng số và cộng đồng đóng góp vào cơ sở dữ liệu chung, đồng thời sử dụng dữ liệu đó để chủ động cảnh báo cho khách hàng của mình, người dùng của mình.

Việt Nam cần xây dựng các hệ sinh thái an ninh tài chính chủ động, lấy người dùng làm trung tâm, kết nối liên ngành và liên quốc gia, đồng thời kết hợp giữa công nghệ pháp lý và giáo dục xã hội.

Minh Tuệ

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/tai-khoan-ngan-hang-da-dinh-danh-vi-sao-nan-nhan-bi-lua-dao-van-khong-doi-duoc-tien-ar1017619.html