Tại sao bạn nên có một sở thích 'không kiếm ra tiền' trước khi bước sang tuổi 33?

3 giờ trướcBài gốc

Có một câu hỏi rất phổ biến trên mạng xã hội mấy năm gần đây: "Bạn có sở thích gì?". Và câu trả lời cũng rất phổ biến đi kèm: "Mình thích kiếm tiền". Câu nói nửa đùa nửa thật ấy phản chiếu một thực tế đáng buồn của thế hệ 9x cuối, đầu 10x: Chúng ta đã quá quen với việc đo đếm mọi hoạt động bằng năng suất, bằng lợi nhuận, bằng "có ra được gì không?", đến mức một thú vui thuần túy, một việc làm chỉ để vui mà không sinh lời, lại trở thành thứ xa xỉ.

Nhưng càng tiến gần mốc 33 tuổi, khoảng thời gian được xem là "đỉnh" của áp lực sự nghiệp và gia đình, người phụ nữ càng cần một thứ tưởng chừng vô dụng ấy. Một sở thích không kiếm ra tiền không phải là sự lãng phí, mà là khoản đầu tư cuối cùng dành cho phần con người bên trong bạn, phần đã bị guồng quay cơm áo gạo tiền bào mòn từng chút một.

Khi mọi đam mê đều bị "ép" trở thành "nghề tay trái"

Hãy thử nhìn lại cuộc sống của những người phụ nữ xung quanh bạn. Một chị đồng nghiệp thích nấu ăn, ba tháng sau đã mở fanpage bán đồ ăn dặm. Một cô bạn thích chụp ảnh, nửa năm sau đã nhận chụp dịch vụ cuối tuần. Một người chị thích đọc sách, một năm sau đã làm content reviewer trên TikTok. Sở thích, vốn dĩ là khoảng trú ngụ riêng tư của tâm hồn, lại bị guồng quay "kinh tế hóa" cuốn đi không thương tiếc.

Vấn đề không phải ở việc kiếm tiền từ đam mê, đó là chuyện đáng quý. Vấn đề là khi mọi sở thích đều bị ép trở thành nguồn thu, chúng ta không còn nơi nào để "vô dụng" một cách lành mạnh nữa. Mỗi lần cầm máy ảnh lên là nghĩ tới bố cục bán hàng, mỗi lần vào bếp là tính xem món này đăng lên có ai đặt không. Niềm vui thuần khiết bị thay thế bằng KPI tự đặt ra cho chính mình.

Nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi, cha đẻ của lý thuyết "dòng chảy" lừng danh, đã chỉ ra một điều rất quan trọng từ những năm 1970: Trạng thái hạnh phúc tối ưu của con người không đến từ sự thư giãn thụ động, mà đến từ những hoạt động khiến chúng ta hoàn toàn đắm chìm vào hiện tại, làm vì bản thân hoạt động đó chứ không vì tiền hay danh tiếng. Ông gọi đây là "autotelic activities", những hoạt động có mục đích nằm trong chính nó. Nghệ sĩ vẽ vì yêu vẽ, vận động viên cờ vua chơi cờ vì yêu cờ, không phải vì giải thưởng. Khi một sở thích bị buộc phải sinh lời, nó đã đánh mất chính bản chất tự thân của mình.

Sở thích "vô dụng" và những lợi ích khoa học rất "có dụng"

Trớ trêu thay, chính những sở thích không sinh lời lại được khoa học chứng minh là mang lại giá trị to lớn cho sức khỏe tinh thần và thể chất.

Một nghiên cứu quy mô lớn được công bố trên tạp chí Nature Medicine tháng 9.2023, khảo sát hơn 93.000 người ở 16 quốc gia, đã chỉ ra rằng những người có sở thích ít triệu chứng trầm cảm hơn, tự đánh giá sức khỏe tốt hơn và mức độ hài lòng với cuộc sống cao hơn so với những người không có sở thích nào. Đáng chú ý, kết quả này nhất quán trên mọi nền văn hóa, từ Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc cho tới hơn một chục quốc gia châu Âu. Tiến sĩ Hei Wan Mak, tác giả chính của nghiên cứu, nhận định rằng lợi ích của sở thích là phổ quát, không phụ thuộc vào quốc gia hay văn hóa.

Một nghiên cứu khác của Đại học Drexel cho thấy, chỉ sau 45 phút làm nghệ thuật, khoảng 75% người tham gia có nồng độ cortisol, một trong những chỉ số hormone căng thẳng được nghiên cứu rộng rãi nhất, giảm xuống đáng kể. Điều thú vị là hiệu ứng này không phụ thuộc vào việc người đó có "tay nghề" hay không. Bạn không cần vẽ đẹp, không cần nặn gốm khéo, không cần thêu thùa thành phẩm bán được. Chỉ cần làm vì vui là cơ thể đã tự động điều chỉnh hệ nội tiết theo hướng tích cực.

Tổ chức Y tế Harvard cũng tổng hợp nghiên cứu cho thấy việc duy trì sở thích đều đặn có liên quan đến giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, cải thiện trí nhớ và tốc độ xử lý thông tin. Ở phụ nữ trong độ tuổi 30, đây chính là khoản "bảo hiểm não bộ" cho 30, 40 năm còn lại của cuộc đời.

Trước 33, bạn cần một nơi không bị đánh giá bởi kết quả

Tuổi 33 thường là cột mốc mà người phụ nữ Á Đông phải gánh quá nhiều vai diễn cùng lúc: nhân viên kỳ cựu nhưng chưa lên sếp, người vợ phải đảm đang, người mẹ phải hoàn hảo, đứa con phải có hiếu, người em phải nhường nhịn. Mỗi vai trò đều đi kèm một bộ chỉ tiêu vô hình. Lương phải bao nhiêu mới gọi là thành công, con phải học trường nào mới gọi là biết dạy, nhà phải ở quận nào mới gọi là ổn định.

Trong cơn lốc đó, một sở thích không kiếm ra tiền chính là góc bí mật duy nhất mà bạn không bị ai chấm điểm. Bạn vẽ xấu cũng được, hát lệch tông cũng được, chạy bộ chậm cũng được, viết nhật ký lủng củng cũng được. Không ai duyệt KPI cho bạn, không ai đánh giá bạn "có triển vọng" hay không, không ai yêu cầu bạn phải tiến bộ theo đường thẳng. Đó là khoảng không gian mà bạn được phép tệ một cách an toàn.

Trong cuốn Finding Flow (1997), Csikszentmihalyi viết rằng những hoạt động leisure tự thân có giá trị (autotelic) chính là nơi con người tái tạo bản sắc của mình, nơi phục hồi cảm giác làm chủ cuộc đời. Khi cả ngày bạn đã phải làm theo deadline của sếp, lịch ăn của con, kế hoạch của chồng, thì 30 phút ngồi đan len, đọc thơ hay tưới cây vào buổi tối chính là nghi thức nhỏ để bạn tự nhắc mình: "Tôi không chỉ là một cỗ máy vận hành cho người khác". Sự "vô dụng" ấy chính là sự hữu dụng sâu xa nhất, vì nó giữ cho phần lõi của bạn không bị bào mòn.

Có một câu nói rất hay được lan truyền trên mạng: "Hobby of the modern woman is rest" - sở thích của người phụ nữ hiện đại là được nghỉ ngơi. Nghe vừa mỉa mai vừa xót xa. Bởi đến cả nghỉ ngơi cũng đã trở thành một xa xỉ phẩm phải đánh đổi.

Vậy thì trước khi bước sang tuổi 33, hãy tự hứa với mình một điều: Dành ra ít nhất một việc làm chỉ để vui, không tính lợi, không biến thành "nghề tay trái"... Có thể là cắm hoa, có thể là tập piano, có thể là leo núi, có thể là chỉ đơn giản đi bộ ngắm hoàng hôn...

Miễn là khi làm nó, bạn không cần phải giỏi, không cần phải thành công, không cần phải có ai công nhận. Vì đó chính là khoảng đất riêng để bạn về với chính mình, sau tất cả những cuộc rượt đuổi của cuộc đời.

KIỀU DƯƠNG

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/doi-song/tai-sao-ban-nen-co-mot-so-thich-khong-kiem-ra-tien-truoc-khi-buoc-sang-tuoi-33-225536.html