Nhiều hành khách thường xuyên di chuyển bằng đường hàng không có thể chưa từng nhận ra một quy tắc bất biến: hầu hết các chuyến bay thương mại đều đón và trả khách ở cửa phía bên trái của máy bay. Quy trình này không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của sự kết hợp giữa truyền thống hàng hải lâu đời và yêu cầu khắt khe về hiệu quả vận hành trong hàng không hiện đại.
Di sản từ ngành hàng hải truyền thống
Theo Michael Oakley, Tổng biên tập tạp chí The Aviation Historian, ngành hàng không sơ khai đã kế thừa rất nhiều thuật ngữ và quy tắc từ lĩnh vực hàng hải. Những khái niệm quen thuộc như "rudder" (bánh lái), "cockpit" (buồng lái), "cabin" (khoang) hay "knots" (hải lý) đều có nguồn gốc từ biển cả.
Vào đầu thế kỷ 20, khi các máy bay đầu tiên – đặc biệt là thủy phi cơ – ra đời, chúng thường sử dụng cầu cảng và lối lên xuống tương tự như tàu thuyền. Thói quen neo đậu và đón khách từ một phía cố định đã được các kỹ sư và phi công thời bấy giờ giữ nguyên để tạo sự đồng nhất.
Trong lịch sử hàng hải, phía bên phải của tàu được gọi là "starboard" (từ gốc là "steerboard", nghĩa là bên lái). Do bánh lái hoặc mái chèo thường được đặt bên phải để phù hợp với tay thuận của đa số người điều khiển, các thủy thủ tránh neo tàu sát bờ từ phía này để ngăn ngừa va chạm làm hỏng bánh lái. Do đó, phía bên trái (port side) trở thành lối duy nhất để tàu cập bến và bốc dỡ hàng hóa.
Khách lên máy bay từ bên trái. Ảnh: Travel + Leisure
Tối ưu hóa quy trình hậu cần mặt đất
Trong kỷ nguyên hàng không hiện đại, việc thống nhất đón khách bên trái mang lại lợi ích thực tế khổng lồ trong việc quản lý mặt đất. Phía bên phải máy bay được quy định là khu vực hậu cần tập trung. Tại đây, nhân viên sân bay sẽ thực hiện các công việc như tiếp nhiên liệu, xếp dỡ hành lý ký gửi, nạp suất ăn và xử lý chất thải.
Bằng cách giới hạn hành khách di chuyển ở phía bên trái, các hãng hàng không tạo ra một rào cản tự nhiên, tách biệt hoàn toàn luồng người với các thiết bị máy móc hạng nặng và hoạt động kỹ thuật phức tạp ở phía đối diện. Điều này không chỉ đảm bảo an toàn tuyệt đối cho du khách mà còn giúp tiến độ chuẩn bị cho chuyến bay diễn ra nhanh chóng, tránh tình trạng chồng chéo.
Tầm nhìn của phi công và tiêu chuẩn hóa toàn cầu
Một lý do quan trọng khác liên quan đến cấu trúc buồng lái: ghế của phi công chính (Captain) luôn nằm ở phía bên trái. Khi điều khiển máy bay tiếp cận cổng hoặc ống lồng (jet bridge), vị trí ngồi này cho phép phi công có tầm nhìn tốt nhất để căn chỉnh máy bay sát với nhà ga mà không cần quá nhiều sự hỗ trợ từ nhân viên mặt đất.
Cuối cùng, việc duy trì một phía lên xuống cố định giúp tiêu chuẩn hóa hạ tầng tại mọi sân bay trên thế giới. Từ thiết kế cầu hành khách đến quy trình đào tạo nhân viên đều tuân thủ nguyên tắc "bên trái". Sự đồng bộ này cho phép các hãng hàng không có thể khai thác chuyến bay đến bất kỳ quốc gia nào mà không gặp phải các trở ngại về tương thích kỹ thuật, giúp duy trì sự ổn định cho mạng lưới hàng không toàn cầu.
Tuệ Nhân