Tấm bia chữ Chăm cổ khổng lồ giữa cánh đồng Ninh Phước

3 giờ trướcBài gốc

Nằm giữa cánh đồng bát ngát ở xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa, bia ký Đá Nẻ - hay còn gọi là Patau Tablah theo tiếng Chăm - vẫn lặng lẽ tồn tại suốt hơn một thiên niên kỷ, thách thức thời gian và thiên nhiên.

Tảng đá chẻ đôi khắc chữ Chăm cổ gọi là bia Đá Nẻ.

Bia ký Đá Nẻ tọa lạc ở phía đông Quốc lộ 1, trên tuyến đường dẫn vào làng Chăm Chung Mỹ. Nhìn từ xa, khối đá tự nhiên khổng lồ với những dòng chữ cổ khắc sâu nổi bật giữa cánh đồng rộng lớn, không mái che, không hàng rào bảo vệ. Khối đá gồm hai mảng lớn bị nứt đôi, vì vậy người dân địa phương quen gọi là Đá Nẻ hay Đá Chẻ. Trên một mặt đá, những dòng chữ cổ được khắc trực tiếp với kích thước ấn tượng. Đây được xem là một trong những bia ký lớn nhất của nền văn minh Chăm cổ còn lại ở khu vực miền Trung.

Các dòng chữ Phạn được khắc trên tấm bia đá.

Theo các nhà nghiên cứu, bia ký Đá Nẻ gồm 17 dòng chữ Sanskrit (chữ Phạn), có niên đại vào khoảng thế kỷ XI-XII. Từ rất sớm, các học giả người Pháp đã tiến hành nghiên cứu, dịch thuật và tìm cách giải mã nội dung của tấm bia này. Dù còn nhiều ẩn nghĩa chưa được làm sáng tỏ, phần lớn nội dung bia ký ghi lại tên các vị vua Chăm, các địa danh cổ và những sự kiện quan trọng trong lịch sử vương quốc Chăm Pa. Đây là tư liệu quý giá giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về vùng đất Panduranga cổ - trung tâm nằm tại khu vực xã Ninh Phước ngày nay - cách đây hơn 1.000 năm. Không chỉ mang giá trị lịch sử, những dòng chữ được khắc thẳng tắp, sắc nét trên bề mặt đá tự nhiên còn thể hiện trình độ và kỹ thuật khắc chữ bậc thầy của tiền nhân. Qua thời gian, các ký tự không chỉ đơn thuần là văn tự, mà đã trở thành minh chứng cho nghệ thuật điêu khắc tinh xảo của nền văn minh Chăm cổ.

Trải qua hơn ngàn năm, bia ký Đá Nẻ chịu sự bào mòn nghiệt ngã của thiên nhiên. Gió, nắng và rêu phong đã phủ lên bề mặt đá, khiến nhiều dòng chữ bị mờ, thậm chí mất hẳn, đặt ra thách thức lớn trong công tác bảo tồn di sản. Năm 2009, Bảo tàng Ninh Thuận (cũ) đã dựng bảng “Nghiêm cấm xâm hại” nhằm bảo vệ tấm bia. Tuy nhiên, mối đe dọa lớn nhất đối với bia ký không đến từ con người, mà đến từ tác động tự nhiên kéo dài. Đáng trân trọng là các hộ gia đình người Chăm canh tác rẫy gần khu vực bia Đá Nẻ đều ý thức rõ giá trị của di sản này. Người dân chủ động quét dọn, giữ gìn không gian xung quanh, góp phần bảo vệ tấm bia cổ giữa cánh đồng.

Khu vực cánh đồng có bia Đá Nẻ.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và tâm linh, bia ký Chăm cổ Đá Nẻ rất cần sự quan tâm đầu tư bảo tồn trong thời gian tới. Trước mắt, chính quyền địa phương xã Ninh Phước cần sớm quy hoạch đường vào, xây dựng mái che, hàng rào bảo vệ và khoanh vùng không gian di tích. Về lâu dài, với giá trị lịch sử đặc sắc cùng những câu chuyện huyền bí gắn liền với bia Đá Nẻ, nơi đây hoàn toàn có thể trở thành điểm đến tham quan, nghiên cứu và du lịch trải nghiệm di sản văn hóa mới của xã Ninh Phước nói riêng và tỉnh Khánh Hòa nói chung. Giữa cánh đồng bao la, tấm bia chữ Chăm cổ vẫn lặng lẽ đứng đó - như một lời nhắc nhở về chiều sâu lịch sử và những giá trị di sản được trao truyền cho các thế hệ mai sau.

S.C- T.D

Nguồn Khánh Hòa : http://www.baokhanhhoa.vn/van-hoa/202601/tam-bia-chu-cham-co-khong-lo-giua-canh-dong-ninh-phuoc-2b9566e/