Tam giác chiến lược mới đang hình thành giữa Ấn Độ, UAE và Israel

3 giờ trướcBài gốc

Quốc kỳ Các tiểu vương quốc Arab thống nhất ở Abu Dhabi (trên) và quốc kỳ Israel ở Jerusalem (dưới). Ảnh: AFP/TTXVN

Từ chỗ là hai đối thủ lịch sử gần như không có quan hệ công khai, Abu Dhabi và Tel Aviv hiện thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực từ kinh tế, công nghệ cho tới quốc phòng. Theo tờ The EurAsian Times, liên minh đang nổi lên này không chỉ mang lại lợi ích chiến lược cho hai bên mà còn có thể thay đổi các tuyến thương mại toàn cầu cũng như cấu trúc quyền lực ở Trung Đông trong nhiều năm tới.

Từ đối đầu âm thầm đến bình thường hóa quan hệ

UAE giành độc lập từ Anh năm 1971 nhưng phải mất gần hai thập kỷ sau, các tiếp xúc ngoại giao đầu tiên với Israel mới bắt đầu xuất hiện một cách kín đáo.

Bước ngoặt đầu tiên đến sau cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979. Khi Tehran tăng cường ảnh hưởng Hồi giáo Shia sang các nước láng giềng vùng Vịnh, UAE - quốc gia nằm sát eo biển Hormuz - ngày càng cảm thấy dễ bị tổn thương trước sức ép an ninh từ Iran.

Trong thập niên 1990, dưới bầu không khí hòa giải của Hiệp định Oslo giữa Israel và Palestine, giới chức UAE và Israel bắt đầu có các cuộc tiếp xúc bí mật tại Washington. Một trong những mục tiêu quan trọng khi đó là việc Abu Dhabi muốn mua tiêm kích F-16 hiện đại của Mỹ và cần sự đồng thuận ngầm từ Israel để thương vụ được thông qua.

Năm 1998, UAE và Mỹ công bố thỏa thuận mua 80 tiêm kích F-16 Block 60 “Desert Falcon” trị giá 6,4 tỷ USD, trước khi chính thức ký kết vào năm 2000.

Song song với tiến trình này, Jordan năm 1994 trở thành quốc gia Arab thứ hai sau Ai Cập ký hiệp ước hòa bình với Israel. Điều đó mở ra mô hình mới: bình thường hóa quan hệ với Tel Aviv mà không cần chờ giải quyết hoàn toàn vấn đề Palestine. Chính nền tảng này sau đó trở thành cơ sở cho Hiệp định Abraham.

Trong nhiều năm trước khi hiệp định trên được ký kết, UAE và Israel từng bước tăng cường hợp tác thông qua chia sẻ tình báo, phối hợp chống khủng bố và thậm chí cả các thỏa thuận liên quan thiết bị y tế trong đại dịch Covid-19.

Hiệp định Abraham mở ra kỷ nguyên mới

Tổng thống Israel Isaac Herzog (trái) và Đại sứ UAE tại Israel Mohamed al-Khaja cắt băng khánh thành Đại sứ quán UAE ở Tel Aviv, Israel ngày 14/7/2021. Ảnh: AFP/TTXVN

Ngày 15/9/2020 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi UAE trở thành quốc gia Arab thứ ba, sau Ai Cập và Jordan, chính thức bình thường hóa hoàn toàn quan hệ với Israel theo khuôn khổ Hiệp định Abraham. Bahrain cũng tham gia thỏa thuận này.

Sau đó, Maroc thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel vào cuối năm 2020, trong khi Kazakhstan gia nhập nhóm vào năm 2025 dù đã có quan hệ bình thường hóa với Tel Aviv từ trước.

Khác với các tiến trình hòa bình trước đây tập trung vào vấn đề Palestine, Hiệp định Abraham ưu tiên các lợi ích kinh tế, thương mại và an ninh.

Hai nước nhanh chóng mở đại sứ quán, triển khai các đường bay thẳng và miễn thị thực. Lượng giao lưu nhân dân tăng mạnh. Đến năm 2023, hơn một triệu công dân Israel đã tới UAE.

Quan hệ kinh tế cũng bùng nổ. Nếu trước năm 2020, kim ngạch thương mại song phương gần như không đáng kể, thì đến năm 2024 đã đạt khoảng 3,24 tỷ USD. Hai bên hiện hướng tới mục tiêu vượt 5 tỷ USD và xa hơn là 10 tỷ USD trong vòng 5 năm thông qua Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA).

Hợp tác quân sự tăng tốc

Hệ thống không người lái Hermes 900 Starliner do công ty điện tử quốc phòng Elbit Systems của Israel phát triển và sản xuất. Ảnh: AFP/ TTXVN

Dù hợp tác kinh tế phát triển nhanh chóng, lĩnh vực quốc phòng mới là động lực chiến lược quan trọng nhất kéo UAE và Israel xích lại gần nhau.

Năm 2022, Israel bán cho UAE hệ thống phòng không SPYDER do Rafael sản xuất sau hàng loạt vụ tấn công bằng UAV do lực lượng Houthi thực hiện nhằm vào Abu Dhabi khiến ba công dân UAE thiệt mạng.

Các vụ tập kích này phơi bày những lỗ hổng trong mạng lưới phòng không của UAE, đồng thời cho thấy Abu Dhabi và Tel Aviv đang có cùng một đối thủ chiến lược là Iran.

Hợp tác quân sự giữa UAE và Israel kể từ đó tăng tốc đáng kể. Hai nước từng tiến hành tập trận hải quân chung trên Biển Đỏ năm 2021. Đến năm 2023, hai bên công bố cuộc diễn tập hải quân song phương đầu tiên và giới thiệu một phương tiện không người lái trên biển do hai nước cùng phát triển.

Tháng 4/2025, UAE còn điều tiêm kích Mirage 2000-9 tham gia cuộc tập trận đa quốc gia tại Hy Lạp cùng không quân Mỹ và Israel, cho thấy hợp tác quốc phòng vẫn tiếp tục bất chấp xung đột Gaza.

Căng thẳng leo thang với Iran sau đó đã đẩy quan hệ hai nước lên mức chưa từng có. Trong cuộc chiến với Iran, Israel triển khai các hệ thống Iron Dome (Vòm Sắt), công nghệ phát hiện UAV tiên tiến cùng binh sĩ tới UAE để vận hành hệ thống phòng thủ.

Theo Financial Times, Israel còn chuyển giao hệ thống giám sát Spectro giúp UAE phát hiện UAV Iran từ khoảng cách tới 20 km. Trong khi đó, tờ Times of Israel cho biết Tel Aviv cũng đưa phiên bản hệ thống phòng thủ laser Iron Beam tới vùng Vịnh nhằm hỗ trợ UAE đối phó các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.

Ngoài ra, UAE hiện đàm phán sâu với tập đoàn quốc phòng Elbit Systems của Israel để mua UAV Hermes 900 kèm chuyển giao công nghệ sản xuất nội địa cho EDGE Group của UAE.

Trục liên kết mới với Ấn Độ và Mỹ

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (trái) tại cuộc gặp Tổng thống UAE Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan ở Abu Dhabi ngày 15/7/2023. Ảnh: AFP/TTXVN

Không chỉ dừng ở hợp tác song phương, UAE và Israel còn đang trở thành một phần trong mạng lưới liên kết chiến lược rộng lớn hơn với Ấn Độ và Mỹ.

New Delhi hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của UAE, đồng thời có quan hệ quốc phòng rất chặt chẽ với Israel. Bốn nước cũng tham gia nhóm hợp tác I2U2 gồm Ấn Độ, Israel, UAE và Mỹ.

Một trong những dự án tham vọng nhất của nhóm là Hành lang Kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - châu Âu (IMEC), được công bố tại hội nghị G20 ở New Delhi năm 2023.

Hành lang này kết nối các cảng biển của Ấn Độ với UAE và Saudi Arabia, sau đó nối tiếp qua Jordan và Israel để tới châu Âu bằng mạng lưới đường sắt, cảng biển, năng lượng và hạ tầng số.

Dự án được kỳ vọng tạo ra tuyến thương mại nhanh và rẻ hơn kênh đào Suez, đồng thời trở thành đối trọng với sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc.

Trong cấu trúc này, Israel đóng vai trò cửa ngõ chiến lược ở phía đông Địa Trung Hải, còn UAE trở thành trung tâm logistics và hàng không của vùng Vịnh.

Giới quan sát cho rằng sự kết hợp giữa hợp tác quân sự và liên kết kinh tế đang tạo ra một trục quyền lực mới tại Trung Đông.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/ho-so-quan-su/tam-giac-chien-luoc-moi-dang-hinh-thanh-giua-an-do-uae-va-israel-20260507230901480.htm