Tầm nhìn ASEAN 2045 mở ra không gian phát triển mới cho Việt Nam

2 giờ trướcBài gốc

Chuyển đổi số và tăng trưởng xanh mở rộng dư địa thương mại

Năm 1995, Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN. Đó không chỉ là dấu mốc hội nhập quan trọng của đất nước sau thời kỳ đổi mới mà còn diễn ra đúng vào giai đoạn ASEAN bắt đầu chuyển mạnh sang định hướng hợp tác kinh tế.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công Thương cho biết, khi Việt Nam tham gia ASEAN, tổ chức này đã không còn chỉ mang màu sắc chính trị - an ninh như thời kỳ đầu thành lập năm 1967, mà từng bước dịch chuyển sang mô hình liên kết kinh tế khu vực.

Việt Nam có nhiều cơ hội thúc đẩy thương mại của Việt Nam với các nước ASEAN (Ảnh: Cấn Dũng)

Từ nền tảng đó, ASEAN từng bước xây dựng Cộng đồng ASEAN với ba trụ cột chính gồm chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội. Theo TS Lê Quốc Phương, mô hình này có nhiều điểm tương đồng với Cộng đồng châu Âu, dù mức độ liên kết chưa sâu như Liên minh châu Âu. Đến nay, ASEAN tiếp tục nâng tầm liên kết khu vực bằng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, đây được xem là định hướng có ý nghĩa đặc biệt với các nước thành viên, trong đó có Việt Nam.

Cụ thể, theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, tháng 5/2025, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 đã thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 về “ASEAN 2045: Tương lai chung của chúng ta” cùng bốn Kế hoạch chiến lược về Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội và Kết nối. Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47 (tháng 10/2025), Lãnh đạo các nước ASEAN cũng thông qua Kế hoạch Công tác IAI giai đoạn V (2026-2030). Đây là gói gồm 05 văn kiện quan trọng, đề ra các định hướng và mục tiêu chiến lược cho Cộng đồng ASEAN trong giai đoạn phát triển mới. Đặc biệt là đẩy mạnh liên kết khu vực, củng cố đoàn kết, vai trò trung tâm của ASEAN, mở rộng và làm sâu sắc quan hệ giữa ASEAN với các đối tác, nâng cao tự cường, khả năng thích ứng của ASEAN trước các cơ hội và thách thức.

Với chủ đề “một ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm”, Tầm nhìn đề ra những định hướng lớn cho các Kế hoạch chiến lược. Trong đó, về kinh tế: thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, năng lượng tái tạo để xây dựng một nền kinh tế hội nhập, gắn kết, cạnh tranh cao.

Theo TS Lê Quốc Phương, những nội dung mà ASEAN đang thúc đẩy hiện nay rất phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam, đặc biệt là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ông cho biết, tại các hội nghị cấp cao ASEAN gần đây, nhiều nội dung liên quan đến kinh tế số và thương mại số được đặt lên bàn nghị sự như thanh toán xuyên biên giới, thương mại điện tử, chữ ký số hay tiêu chuẩn dữ liệu số. “ASEAN đang thúc đẩy các biện pháp liên quan đến thương mại số, trong đó có thanh toán xuyên biên giới, thương mại điện tử, chữ ký số, chuẩn dữ liệu số… Nếu đạt được những kết quả tích cực thì sẽ thúc đẩy thương mại của Việt Nam với các nước ASEAN thuận lợi hơn, nhanh chóng hơn”, TS Lê Quốc Phương nhận định.

Đây cũng là những lĩnh vực Việt Nam đang triển khai khá tích cực. Vì vậy, nếu ASEAN đẩy nhanh quá trình kết nối số trong khu vực, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.

Bên cạnh chuyển đổi số, tăng trưởng xanh cũng được xem là một trọng tâm quan trọng của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. TS Lê Quốc Phương cho rằng, định hướng này phù hợp với quá trình chuyển đổi xanh mà Việt Nam đang thực hiện, đặc biệt sau cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Hiện nay nhiều thị trường phát triển đang áp dụng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao đối với hàng hóa nhập khẩu. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi mô hình sản xuất, từ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải đến phát triển sản phẩm thân thiện môi trường.

“Các hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam phải đáp ứng tiêu chuẩn môi trường của các nước nhập khẩu. Vì vậy, việc ASEAN thúc đẩy hợp tác về kinh tế xanh, năng lượng sạch sẽ hỗ trợ cho quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam”, TS Lê Quốc Phương nói.

Theo TS Lê Quốc Phương, nếu tận dụng tốt xu hướng này, Việt Nam không chỉ gia tăng xuất khẩu sang ASEAN mà còn có cơ hội mở rộng sang các thị trường phát triển có nhu cầu lớn về sản phẩm xanh. Các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, có khả năng tái chế, ít phát thải trong quá trình sản xuất hay tiêu dùng năng lượng thấp sẽ ngày càng có lợi thế cạnh tranh.

Không chỉ thúc đẩy thương mại, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh còn được kỳ vọng tạo thêm sức hút đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài.

“Việc ASEAN thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh sẽ tạo điều kiện để Việt Nam thu hút mạnh hơn dòng vốn đầu tư nước ngoài”, TS Lê Quốc Phương nhấn mạnh.

Hiện, Việt Nam hiện có nhiều lợi thế như vị trí địa lý thuận lợi, quy mô xuất khẩu lớn và năng lực sản xuất đang được cải thiện. Nếu kết hợp thêm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh hiệu quả, sức hấp dẫn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ tăng lên đáng kể.

Cơ hội lớn nhưng cạnh tranh cũng khốc liệt hơn

Một điểm đáng chú ý khác trong Tầm nhìn ASEAN 2045 là thúc đẩy kết nối hạ tầng và chuỗi cung ứng khu vực. Đây được xem là cơ hội lớn để Việt Nam nâng cao vai trò logistics trong ASEAN.

Theo TS Lê Quốc Phương, vị trí địa lý của Việt Nam mang tính chiến lược khi nằm giữa ASEAN và Trung Quốc - một trong những thị trường lớn nhất thế giới. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm logistics của ASEAN.

Hiện nay, hệ thống cảng biển lớn như Hải Phòng hay TP. Hồ Chí Minh đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới logistics khu vực. Khi thương mại nội khối ASEAN gia tăng, vai trò trung chuyển hàng hóa của Việt Nam cũng sẽ tăng mạnh.

Tuy nhiên, theo TS Lê Quốc Phương, cơ hội luôn đi kèm thách thức. ASEAN càng mở cửa thì cạnh tranh càng gay gắt hơn. “Các nước mở cửa cho chúng ta thì chúng ta cũng phải mở cửa. Các nước tăng năng lực cạnh tranh thì chúng ta cũng phải tăng năng lực cạnh tranh, nếu không sẽ không tận dụng được cơ hội”, ông nhấn mạnh.

Để biến cơ hội thành hiện thực, Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Nếu triển khai chậm hơn các nước trong khu vực, Việt Nam sẽ tụt lại phía sau.

Bên cạnh đó, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế. Dù quy mô xuất khẩu lớn nhưng giá trị gia tăng trong sản phẩm còn thấp, phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên phụ liệu và hoạt động gia công. “Chúng ta phải chuyển từ gia công sang sản xuất, nâng hàm lượng giá trị gia tăng và phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ”, TS Lê Quốc Phương nói.

Ngoài ra, chi phí logistics của Việt Nam hiện vẫn ở mức cao so với nhiều nước ASEAN, ảnh hưởng đáng kể tới sức cạnh tranh của hàng hóa.

Theo TS Lê Quốc Phương, để tận dụng được các cơ hội từ Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Việt Nam không chỉ cần hội nhập sâu hơn mà còn phải nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế. “Trong ASEAN, Việt Nam vẫn đứng sau Singapore, Malaysia, Thái Lan về năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, chúng ta phải tiếp tục cải thiện vị thế để có vai trò xứng đáng hơn trong ASEAN cũng như trên thế giới”, TS Lê Quốc Phương nhấn mạnh.

Nhận lời mời của Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Chủ tịch ASEAN 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đang dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, từ ngày 7-8/5 tại Cebu, Philippines.

Bảo Ngọc

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/tam-nhin-asean-2045-mo-ra-khong-gian-phat-trien-moi-cho-viet-nam-455808.html