Tân Lãnh tụ tối cao Iran và cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông

2 giờ trướcBài gốc

Từ “người gác cổng” đến vị trí quyền lực tối cao

Hội đồng chuyên gia (Assembly of Experts, cơ quan gồm 88 giáo sĩ có nhiệm vụ bầu chọn Lãnh tụ tối cao của Iran), ngày 8-3-2026 đã chính thức công bố việc bầu chọn ông Mojtaba Khamenei trở thành lãnh đạo tối cao thứ ba của Cộng hòa Hồi giáo. Quyết định này được đưa ra sau khi ông Ali Khamenei thiệt mạng trong một cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel hôm 28-2-2026, sự kiện gây chấn động toàn bộ Trung Đông, đồng thời mang lại những tác động sâu sắc không chỉ cho khu vực địa chính trị chiến lược này mà cả thế giới bởi đây là “rốn dầu” - thứ nhiên liệu là “huyết mạch” của nền kinh tế toàn cầu.

Tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei

Trong tuyên bố chính thức, Hội đồng chuyên gia cho biết việc lựa chọn giáo chủ Mojtaba Khamenei nhận được “phiếu bầu quyết định từ các đại diện đáng kính” của hội đồng. Quyết định này được xem là nhằm đảm bảo sự ổn định trong hệ thống quyền lực của Iran vào thời điểm đất nước đang đối mặt với khủng hoảng an ninh nghiêm trọng.

Sinh năm 1969, ông Mojtaba Khamenei từ lâu đã được xem là nhân vật có ảnh hưởng lớn trong hậu trường chính trị Iran. Dù hiếm khi xuất hiện trước công chúng, ông được cho là giữ vai trò quan trọng trong Văn phòng Lãnh tụ tối cao suốt nhiều năm, đặc biệt trong việc điều phối các mối quan hệ giữa giới giáo sĩ và bộ máy quân sự cũng như điều phối quyền lực trong nhiều vấn đề quan trọng của đất nước, từ an ninh nội bộ cho tới các quyết sách khu vực. Chính vì vậy, nhiều nhà quan sát thường gọi ông Mojtaba Khamenei là “người gác cổng” của cha mình - người kiểm soát dòng chảy quyền lực và thông tin xung quanh Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei trước đây.

Sự nghiệp chính trị cùng sự trỗi dậy của ông Mojtaba Khamenei gắn với bối cảnh lịch sử của Iran trong nửa thế kỷ qua. Trước năm 1979, Iran nằm dưới sự cai trị của quốc vương Mohammad Reza Shah Pahlavi. Trong giai đoạn này, nhiều gia đình giáo sĩ Shiite bị suy giảm vị thế chính trị khi chính quyền quân chủ theo đuổi chính sách hiện đại hóa và thế tục hóa đất nước. Cha của ông Mojtaba Khamenei - ông Ali Khamenei khi đó là một giáo sĩ trẻ tham gia tích cực vào phong trào chống lại chế độ quân chủ. Phong trào này cuối cùng dẫn đến cuộc cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979, sự kiện làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc chính trị của đất nước và đưa giáo sĩ Ruhollah Khomeini lên nắm quyền.

Sau cuộc cách mạng Hồi giáo, giáo chủ Ali Khamenei trở thành một nhân vật quan trọng trong hệ thống chính trị mới và duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng được thành lập để bảo vệ thành quả của cách mạng Hồi giáo. Khi chiến tranh Iran - Iraq bùng nổ năm 1980, IRGC nhanh chóng trở thành trụ cột quân sự của đất nước và ngày càng có ảnh hưởng lớn trong hệ thống quyền lực.

Trong khi đó, sau khi hoàn thành chương trình trung học vào năm 1987, ông Mojtaba Khamenei gia nhập IRGC và phục vụ trong giai đoạn cuối của cuộc chiến Iran - Iraq. Ông Mojtaba Khamenei vì thế sau này có quan hệ mật thiết với IRGC, khi nhiều quan chức cấp cao trong lực lượng này từng là đồng đội tại tiểu đoàn Habib. Sau chiến tranh, Mojtaba Khamenei lựa chọn con đường học thuật tôn giáo. Không lâu sau, Mojtaba Khamenei bắt đầu giảng dạy tại các lớp học cao cấp của chủng viện Qom. Việc giảng dạy này giúp ông xây dựng mạng lưới quan hệ rộng rãi trong giới giáo sĩ và củng cố vị thế trong hệ thống tôn giáo của Iran.

Khó lường cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông

Việc giáo chủ Mojtaba Khamenei, con trai của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, được bầu làm lãnh đạo tối cao mới của Iran đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử chính trị của quốc gia Trung Đông này. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang và xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel ngày càng gay gắt. Việc ông Mojtaba Khamenei lên nắm quyền không chỉ mang ý nghĩa chuyển giao lãnh đạo mà còn phát đi tín hiệu rằng Tehran nhiều khả năng sẽ tiếp tục theo đuổi đường lối đối ngoại cứng rắn vốn đã định hình trong nhiều thập niên qua.

Đối với nhiều nhà phân tích, quyết định này phản ánh ưu tiên của giới lãnh đạo Iran trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống quyền lực, đặc biệt trong thời điểm đất nước đang đối mặt với các mối đe dọa quân sự nghiêm trọng nhất từ trước tới nay từ bên ngoài.

Đáng chú ý, lực lượng quân sự có ảnh hưởng nhất Iran là IRGC đã ngay lập tức tuyên bố ủng hộ Lãnh tụ tối cao mới. Trong thông cáo chính thức, lực lượng này khẳng định họ “hoàn toàn sẵn sàng tuân theo mệnh lệnh” của ông Mojtaba Khamenei và tiếp tục bảo vệ các giá trị của Cộng hòa Hồi giáo.

Giáo chủ Mojtaba Khamenei tiếp quản quyền lực tối cao từ cha mình trong bối cảnh xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel đang leo thang. Điều này đặt nhà lãnh đạo mới trước những lựa chọn chiến lược quan trọng. Giới quan sát cho rằng, nhiều khả năng Iran dưới sự lãnh đạo của tân Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei sẽ tiếp tục duy trì lập trường cứng rắn, tăng cường các biện pháp quân sự và an ninh nhằm đối phó với các tấn công của Mỹ và Israel. Iran có thể đẩy mạnh việc sử dụng tên lửa, máy bay không người lái và mạng lưới các lực lượng đồng minh trong khu vực Trung Đông để tung ra các đòn đáp trả vào không chỉ các vị trí quân sự của Mỹ và Israel mà còn cả các “mục tiêu nhạy cảm” tại khu vực Trung Đông.

Kịch bản khác ít khả năng xảy ra hơn, song cũng được đề cập tới là, Iran là lựa chọn xuống thang, chấp nhận một số nhượng bộ nhằm giảm áp lực từ Mỹ và Israel và tránh nguy cơ chiến tranh kéo dài làm suy kiệt không chỉ tiềm lực quân sự mà cả nền kinh tế đất nước. Tuy nhiên, dù kịch bản nào cũng đi kèm với những rủi ro lớn đối với cả an ninh và vị thế tương lai của Iran trong khu vực.

Hiện chưa nhìn thấy một tia hy vọng nào của đối thoại hòa bình để tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột ở Iran. Những cuộc tấn công qua lại giữa các bên tham chiến tiếp tục làm gia tăng nguy cơ xung đột lan rộng, đặc biệt là việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đang tạo ra cú sốc lớn không chỉ cho thị trường năng lượng mà nền kinh tế toàn cầu.

Việc ông Mojtaba Khamenei lên nắm quyền không chỉ chi phối chính sách của Iran mà còn tác động sâu sắc tới cuộc xung đột quân sự hiện nay ở Trung Đông cũng như tình hình thế giới. Trong phản ứng đầu tiên sau khi Iran công bố tân Lãnh tụ tối cao, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9-3 đã đưa ra những cảnh báo trực diện về tương lai của chính quyền mới tại Tehran khi tuyên bố Lãnh tụ tối cao mới của Iran “sẽ không tồn tại lâu” nếu không có sự chấp thuận của Mỹ.

Đáp trả, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định, Washington không được phép can thiệp vào các vấn đề nội bộ của Iran và lựa chọn Lãnh tụ Tối cao là quá trình do người Iran định đoạt. Ngoại trưởng Iran cũng phản bác yêu cầu “đầu hàng vô điều kiện” từ Tổng thống Donald Trump và khẳng định kịch bản đó sẽ không bao giờ xảy ra và Tehran sẽ “tiếp tục kháng cự dù cuộc chiến kéo dài bao lâu đi nữa”, đồng thời cảnh báo dù Washington có đề xuất ngừng bắn vào thời điểm này, Tehran cũng chưa chắc chấp nhận.

Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran vì thế khó đoán định sau khi ông Mojtaba Khamenei kế nhiệm cha mình, trở thành Lãnh tụ tối cao của Iran.

HOÀNG HÀ

Nguồn ANTĐ : https://anninhthudo.vn/tan-lanh-tu-toi-cao-iran-va-cuoc-xung-dot-quan-su-tai-trung-dong-post640884.antd