Tân Ninh bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa

3 giờ trướcBài gốc

Đền Nưa - Am Tiêm lưu giữ huyền tích Bà Triệu giữa non thiêng núi Nưa.

Không phải ngẫu nhiên mà người xưa gọi nơi đây là vùng “địa linh nhân kiệt”. Trong lớp trầm tích văn hóa dày đặc của Tân Ninh hôm nay, quá khứ vẫn hiện diện như một phần máu thịt của đời sống cộng đồng. Tân Ninh hiện có hệ thống di sản văn hóa khá phong phú với 14 di tích được kiểm kê, xếp hạng; trong đó có 2 di tích cấp quốc gia và 12 di tích cấp tỉnh. Đó không chỉ là những công trình kiến trúc tín ngưỡng đơn thuần, mà còn là ký ức lịch sử sống động của vùng đất gắn với khởi nghĩa Bà Triệu, với phong trào Lam Sơn và nhiều danh nhân văn hóa, khoa bảng của xứ Thanh.

Nổi bật là quần thể di tích đền Nưa - Am Tiên - núi Nưa, nơi gắn với cuộc khởi nghĩa của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh. Không gian linh thiêng ấy từ lâu đã trở thành điểm tựa tinh thần của người dân và điểm đến văn hóa tâm linh nổi tiếng của Thanh Hóa. Mỗi mùa lễ hội, dòng người từ khắp nơi tìm về không chỉ để hành hương mà còn để cảm nhận chiều sâu lịch sử của một vùng đất từng ghi dấu những cuộc khởi nghĩa chống ngoại xâm hào hùng.

Song, điều đáng quý ở Tân Ninh không chỉ nằm ở số lượng di tích, mà còn ở cách địa phương này đang gìn giữ và làm sống lại các giá trị văn hóa trong đời sống hiện đại. Những năm gần đây, công tác quản lý, bảo tồn di sản được địa phương chú trọng theo hướng bài bản, gắn bảo tồn với phát huy giá trị cộng đồng. UBND xã đã thành lập các ban quản lý di tích, triển khai kiểm kê, phân loại hiện vật, lập hồ sơ quản lý di vật tại từng điểm di tích. Những sắc phong, gia phả, đồ thờ tự, hiện vật cổ... được rà soát, đánh số, bảo quản theo quy trình nhằm hạn chế nguy cơ xuống cấp.

Trong các ngôi đền cổ của Tân Ninh hôm nay vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích quý giá của lịch sử. Đền thờ Lê tộc công thần, theo tư liệu địa phương, còn bảo tồn được nhiều đạo sắc phong từ thời Lê, Nguyễn; những gia phả dòng họ có niên đại hàng trăm năm vẫn được gìn giữ như báu vật của làng quê. Những tư liệu ấy không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là “ký ức cộng đồng”, giúp hậu thế hiểu hơn về cội nguồn và truyền thống hiếu học, yêu nước của cha ông.

Điều đáng nói là công tác bảo tồn ở Tân Ninh không dừng lại ở việc giữ nguyên hiện trạng di tích. Chính quyền địa phương đang nỗ lực đưa di sản trở lại đời sống bằng nhiều hoạt động thiết thực. Lễ hội truyền thống là một ví dụ tiêu biểu. Năm 2025, trên địa bàn xã diễn ra 3 lễ hội lớn gồm lễ hội Đền Nưa - Am Tiên, lễ hội Rước Kiệu và lễ hội Đền Bà Triệu (Phủ Tía). Các lễ hội được tổ chức theo hướng trang nghiêm, tiết kiệm nhưng vẫn giữ được sắc thái văn hóa truyền thống. Giữa không gian núi non linh thiêng, phần lễ với các nghi thức dâng hương, tế lễ được duy trì đúng truyền thống; phần hội lại mang đến không khí gần gũi với các trò chơi dân gian, hoạt động văn nghệ, thể thao cộng đồng. Đó không đơn thuần là hoạt động vui xuân, mà còn là cách để cộng đồng gìn giữ ký ức văn hóa và trao truyền cho thế hệ trẻ.

Ở nhiều nơi, lễ hội truyền thống đang dần bị thương mại hóa hoặc mất đi bản sắc nguyên gốc. Nhưng tại Tân Ninh, chính quyền và người dân vẫn giữ cho lễ hội nét mộc mạc vốn có. Từ việc quản lý tiền công đức công khai, minh bạch đến việc hạn chế đốt vàng mã, giữ gìn vệ sinh môi trường, tất cả đều cho thấy một tư duy quản lý văn hóa ngày càng văn minh.

Một điểm đáng chú ý khác là địa phương đang từng bước gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Trong định hướng phát triển thời gian tới, Tân Ninh xác định kết nối các điểm di tích để hình thành tuyến du lịch văn hóa - tâm linh, tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương. Đây là hướng đi phù hợp bởi di sản chỉ thực sự sống khi gắn với đời sống kinh tế - xã hội của cộng đồng sở hữu nó.

Tuy nhiên, hành trình gìn giữ di sản ở Tân Ninh vẫn còn nhiều trăn trở, không ít di tích đang xuống cấp theo thời gian. Điều kiện bảo quản hiện vật còn hạn chế do khí hậu ẩm, không gian trưng bày chật hẹp và thiếu kinh phí đầu tư. Một số nghi lễ, trò diễn dân gian xưa đã thất truyền, trong khi việc nghiên cứu khoa học để phục dựng còn gặp khó khăn. Bởi vậy, cùng với sự vào cuộc của chính quyền, điều quan trọng nhất vẫn là khơi dậy tình yêu di sản trong cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ. Khi người trẻ hiểu rằng mỗi ngôi đền, mỗi đạo sắc phong hay mỗi lễ hội quê nhà đều chứa đựng lịch sử của chính mình, thì di sản mới có cơ hội được gìn giữ lâu bền.

Có lẽ điều đáng quý nhất là vùng đất này vẫn giữ được sợi dây nối mình với cội nguồn. Và chính từ những nỗ lực bền bỉ trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa ấy, Tân Ninh đang tạo nên một bản sắc riêng - trầm lắng, sâu bền mà giàu sức sống trong dòng chảy đương đại.

Bài và ảnh: Nguyễn Đạt

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/tan-ninh-bao-ton-phat-huy-nbsp-cac-gia-tri-van-hoa-43649.htm