Để hiện thực hóa mục tiêu trước năm 2030, Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, một trong những tiêu chí quan trọng tỉnh cần hoàn thành là tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã phải đạt từ 30% trở lên. Đây được xem là một trong những “nút thắt” cần tập trung tháo gỡ trong giai đoạn tới, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng quyết tâm rất cao của tỉnh.
Ưu tiên 4 xã lên phường trước
Một góc xã Diên Khánh.
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh có 65 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 48 xã, 16 phường và 1 đặc khu Trường Sa. Tỷ lệ số phường hiện đạt 24,62%. Trong khi đó, theo quy định tại Nghị quyết số 112 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tỉnh muốn trở thành thành phố trực thuộc Trung ương phải có tỷ lệ số phường từ 30% trở lên, tương ứng tối thiểu 20 phường. Như vậy, Khánh Hòa cần nâng cấp ít nhất 4 xã thành phường để đạt tỷ lệ 30,77%, hoàn thành tiêu chuẩn này.
Ông Huỳnh Mạnh Thắng - Phó Giám đốc Sở Nội vụ cho biết, theo phương án rà soát mới nhất, tỉnh xác định 7 xã có tiềm năng phát triển thành phường, gồm: Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc, Diên Điền, Cam Lâm, Vạn Ninh và Ninh Phước. Trong đó, tỉnh ưu tiên triển khai ngay hồ sơ thành lập 4 phường trong quý II, trên cơ sở nguyên trạng các xã: Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc và Diên Điền. Các địa phương còn lại sẽ tiếp tục được đầu tư, hoàn thiện để xem xét trong giai đoạn tiếp theo.
Kết quả đánh giá của cơ quan chức năng cho thấy, tính đến ngày 14-5, cả 4 xã ưu tiên đều đáp ứng đầy đủ 9/9 tiêu chuẩn theo Điều 5 Nghị quyết số 112 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Cụ thể, xã Tân Định được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Ninh Xuân, Ninh Quang và Ninh Bình (thị xã Ninh Hòa cũ). Xã có quy mô dân số 41.470 người, diện tích tự nhiên 92,23km², tỷ lệ dân số đô thị đạt 100%. Địa phương có tỷ lệ tổng thu ngân sách bằng 118% tổng chi ngân sách; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 79,7%; tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm 92,36% GRDP. Đối với các xã Diên Khánh, Diên Lạc và Diên Điền nằm trong khu vực phát triển nội thị của đô thị Diên Khánh (thể hiện tại Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung đô thị Diên Khánh đến năm 2040), có vị trí liền kề và gắn kết chặt chẽ với không gian đô thị Nha Trang. Xã Diên Khánh có dân số 46.563 người; xã Diên Lạc có dân số 24.028 người; xã Diên Điền có dân số 39.117 người. Cả 3 xã đều có tỷ lệ dân số đô thị đạt 100%, cơ cấu kinh tế và các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội đều đạt hoặc vượt quy định.
Đối với 3 xã còn lại, Cam Lâm đã đạt 8/9 tiêu chuẩn; Vạn Ninh đạt 7/9 tiêu chuẩn; Ninh Phước đạt 6/9 tiêu chuẩn. Sau khi hoàn thành nâng cấp xong 4 xã ưu tiên, địa phương sẽ hoàn thiện để lập hồ sơ nâng cấp các xã này lên phường trong năm 2026.
Trình Bộ Nội vụ hồ sơ trước ngày 15-6
Đồng chí Nguyễn Thanh Hà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết, việc thành lập thêm các phường không chỉ nhằm hoàn thiện một tiêu chí hành chính mà còn là bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Do đó, yêu cầu Sở Nội vụ chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương, hoàn thiện toàn bộ hồ sơ bảo đảm chất lượng, đúng quy định và trình Bộ Nội vụ trước ngày 15-6-2026. Đồng thời, các địa phương phải khẩn trương tổ chức tuyên truyền, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân; chuẩn bị đầy đủ điều kiện để lấy ý kiến cử tri, trình HĐND xã thông qua chủ trương và hoàn thiện hồ sơ đúng tiến độ.
Mới đây, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch tổ chức xây dựng Đề án thành lập 4 phường trên cơ sở nguyên trạng 4 xã: Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc và Diên Điền. Theo kế hoạch, từ ngày 13 đến 20-5, cơ quan có thẩm quyền sẽ trình Đảng ủy UBND tỉnh, Thường trực Tỉnh ủy và Ban Thường vụ Tỉnh ủy; từ ngày 21 đến 24-5 sẽ tổ chức lấy ý kiến Nhân dân tại 4 xã; từ ngày 25 đến 26-5 sẽ trình HĐND các xã thông qua nghị quyết tán thành; ngày 27-5 sẽ hoàn thiện hồ sơ cấp xã; từ ngày 29-5 đến trước ngày 10-6 sẽ trình HĐND tỉnh và trước ngày 15-6 sẽ trình Bộ Nội vụ thẩm định.
Theo báo cáo rà soát của UBND tỉnh, hiện tỉnh đã đáp ứng 4/7 tiêu chuẩn của thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: Quy mô dân số, diện tích tự nhiên, tỷ lệ đô thị hóa và vị trí, chức năng. 3 tiêu chuẩn còn lại cần tiếp tục hoàn thiện là tỷ lệ số phường, tiêu chuẩn đô thị loại I và cơ cấu, trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Việc thành lập thêm 7 phường trong năm 2026 sẽ giúp tỉnh hoàn thành một trong những tiêu chuẩn quan trọng nhất, tạo nền tảng để tỉnh phấn đấu hoàn thiện các điều kiện còn lại, hướng tới mục tiêu được công nhận là thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2028, sớm hơn 2 năm so với mục tiêu Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đề ra.
MẠNH HÙNG