Tạo nền tảng cho kinh tế nhà nước phát triển minh bạch, hiệu quả

3 giờ trướcBài gốc

PGS.TS Trần Đình Thiên. Ảnh: Quang Thái

- Ông đánh giá thế nào về ý nghĩa của Nghị quyết 79/NQ-TW về phát triển kinh tế nhà nước?

- Tôi cho rằng đây là một bước tiến rất quan trọng về tư duy lý luận cũng như định hướng thực tiễn. Trong nhiều năm, chúng ta luôn khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nhưng khái niệm này phần nhiều mang tính định tính, thiếu sự phân định rạch ròi về cấu trúc và cơ chế vận hành. Điều đó dẫn đến cách hiểu chưa thống nhất, thậm chí có lúc đồng nhất kinh tế nhà nước với doanh nghiệp nhà nước.

Nghị quyết 79/NQ-TW đã khắc phục điểm này khi xác định rõ các thành tố cấu thành khu vực kinh tế nhà nước, từ đất đai, tài nguyên khoáng sản, kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, ngân sách, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính ngoài ngân sách, đến doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập...

Việc nhận diện đầy đủ như vậy giúp chúng ta thấy kinh tế nhà nước không chỉ là một khu vực sản xuất - kinh doanh mà còn là tổng thể các nguồn lực và công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng nhất của nền kinh tế. Nền tảng của kinh tế nhà nước bao gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, ổn định vĩ mô và bảo đảm an ninh, quốc phòng.

- Theo ông, việc làm rõ nội hàm này sẽ tác động ra sao đến cách thức tổ chức và vận hành khu vực kinh tế nhà nước trong thời gian tới?

- Khi nội hàm đã rõ, việc tổ chức thực thi sẽ có cơ sở minh bạch hơn. Trước hết, chúng ta sẽ tách bạch được chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn và chức năng kinh doanh. Đây là điểm mấu chốt. Nếu không phân định rõ, rất dễ dẫn đến tình trạng vừa “đá bóng” vừa “thổi còi”, làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Bên cạnh đó, cách tiếp cận mới cũng đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị đối với từng cấu phần. Ví dụ, quản lý đất đai và tài nguyên phải theo nguyên tắc thị trường, công khai, tránh thất thoát; có cơ chế, chính sách bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong tiếp cận đất đai; ưu tiên bố trí quỹ đất cho phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, công nghiệp, dịch vụ, phát triển đô thị, nhà ở xã hội; làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và cương quyết thu hồi đất bỏ hoang, sử dụng sai mục đích, lãng phí.

Quản lý ngân sách và các quỹ tài chính ngoài ngân sách cần gắn với kỷ luật tài khóa và trách nhiệm giải trình. Với các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách cần rà soát, sáp nhập, giải thể các quỹ trùng lặp, kém hiệu quả, không phù hợp với yêu cầu phát triển, đồng thời không hình thành mới, trừ các trường hợp cấp bách, cấp thiết.

Doanh nghiệp nhà nước phải hoạt động theo cơ chế thị trường, cạnh tranh bình đẳng, chứ không thể dựa vào ưu đãi hành chính. Các dự án đầu tư yếu kém, doanh nghiệp thua lỗ kéo dài cần được khẩn trương rà soát, xác định rõ và xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan theo quy định, tạo điều kiện để doanh nghiệp phá sản hoặc tiếp tục tái cơ cấu, hoạt động lành mạnh trở lại, tránh để kéo dài gây lãng phí, thất thoát tài sản, nguồn vốn, giảm thiểu thiệt hại cho nhà nước, doanh nghiệp…

Như vậy, Nghị quyết không chỉ xác định phạm vi mà còn hàm ý một chuẩn mực vận hành mới, hướng tới hiệu quả và minh bạch.

- Một vấn đề được quan tâm là mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước với khu vực tư nhân. Ông nhìn nhận sự thay đổi này như thế nào?

- Việc làm rõ nội hàm kinh tế nhà nước chính là tiền đề để thiết lập lại mối quan hệ giữa các khu vực kinh tế theo hướng lành mạnh hơn. Khi không còn đồng nhất kinh tế nhà nước với doanh nghiệp nhà nước, chúng ta sẽ tránh được xu hướng mở rộng vai trò kinh doanh của Nhà nước sang những lĩnh vực mà khu vực tư nhân có thể làm tốt hơn.

Nhà nước cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt, có tính nền tảng hoặc liên quan đến an ninh kinh tế, an sinh xã hội, ổn định vĩ mô. Còn lại, cần tạo không gian rộng mở cho khu vực tư nhân phát triển. Quan hệ giữa các khu vực phải dựa trên nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và tuân thủ luật pháp.

Nếu làm được điều đó, kinh tế nhà nước sẽ thực sự đóng vai trò dẫn dắt, kiến tạo môi trường, thay vì cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân ở những lĩnh vực thuần túy thương mại.

- Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất để Nghị quyết 79/NQ-TW đi vào cuộc sống một cách thực chất?

- Thách thức lớn nhất vẫn là khâu thể chế hóa và tổ chức thực hiện. Tinh thần Nghị quyết đã rất rõ, nhưng nếu hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý và bộ máy thực thi không được điều chỉnh đồng bộ thì sẽ khó tạo chuyển biến thực sự.

Chúng ta cần rà soát lại các quy định liên quan đến quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, quản lý đất đai, tài nguyên, đầu tư công, hoạt động của các quỹ tài chính ngoài ngân sách… để bảo đảm thống nhất với tinh thần mới. Đồng thời, phải nâng cao năng lực và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thực thi, bởi suy cho cùng, hiệu quả sử dụng các nguồn lực công phụ thuộc rất lớn vào con người và cơ chế giám sát.

Tôi tin tưởng rằng Nghị quyết 79/NQ-TW sẽ góp phần củng cố niềm tin thị trường, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khẳng định vai trò kiến tạo phát triển của Nhà nước trong giai đoạn mới. Điều quan trọng là chúng ta phải biến những định hướng đúng đắn trên thành hành động cụ thể, nhất quán và bền bỉ trong thực tiễn.

- Trân trọng cảm ơn ông.

Bảo Hân thực hiện

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/tao-nen-tang-cho-kinh-te-nha-nuoc-phat-trien-minh-bach-hieu-qua-735034.html