Người dân xã Tân Mỹ nhận tiền dịch vụ môi trường rừng.
Trưa đầu hè, thôn Hùng Cường, xã Tân Mỹ yên ả dưới những triền đồi xanh ngắt. Con đường bê tông nhỏ men theo sườn núi dẫn vào bản vắng tiếng xe cộ. Thi thoảng mới bắt gặp vài người dân đi xe máy từ ngoài trung tâm xã trở về.
Xa xa, những khoảnh rừng nối tiếp nhau phủ kín các dãy núi. Với người dân nơi đây, rừng không chỉ là màu xanh của đất trời mà còn là nguồn sống, là tài sản được gìn giữ từ đời này sang đời khác.
Thôn Hùng Cường hiện có 223ha rừng với khoảng 100 hộ dân được hưởng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng, tổng kinh phí hơn 20 triệu đồng mỗi năm. Khoản tiền ấy được chia theo diện tích rừng các hộ nhận khoán, bảo vệ. Không nhiều, nhưng đều đặn và có ý nghĩa với người dân miền núi.
Những năm gần đây, để bảo đảm công khai, minh bạch, đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng triển khai chi trả dịch vụ môi trường rừng qua tài khoản ngân hàng. Chủ trương này được xem là bước đi cần thiết trong tiến trình chuyển đổi số. Thế nhưng, từ chủ trương đến thực tế vẫn còn một khoảng cách khá xa.
Trong căn nhà nhỏ, bà Ma Thị Bình cẩn thận lấy chiếc túi vải cũ treo trên vách. Bên trong là những giấy tờ cá nhân được bà gói kỹ trong nhiều lớp nilon. Người phụ nữ vùng cao nói chậm rãi rằng gia đình bà có hơn 2ha rừng do bố mẹ để lại. Mỗi năm, số tiền dịch vụ môi trường rừng bà nhận được hơn 300 nghìn đồng.
Khoản tiền ấy thường được bà dùng để mua thêm dầu ăn, muối, hoặc dành dụm khi trong nhà có việc cần. Dù đã nghe cán bộ xã tuyên truyền mở tài khoản ngân hàng để nhận tiền thuận tiện hơn, bà Bình vẫn lắc đầu.
Bà bảo mình không quen dùng điện thoại thông minh. Những thao tác chuyển tiền, nhập mã hay xác nhận giao dịch khiến bà thấy rối. Điều khiến bà lo hơn cả là những câu chuyện lừa đảo mà nhiều người trong thôn từng gặp phải. “Trong thôn nhiều người từng bị các đối tượng lừa đảo gọi điện tư vấn rồi chiếm đoạt tiền nên ai cũng lo, không dám dùng tài khoản ngân hàng”, bà Bình chia sẻ.
Nỗi lo ấy giờ đã trở thành tâm lý chung của không ít người dân trong xã. Tân Mỹ là địa bàn có phần lớn người dân là đồng bào dân tộc Tày, Dao sinh sống. Điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin còn hạn chế. Nhiều người dù đã có điện thoại thông minh nhưng chủ yếu dùng để nghe gọi, xem video hoặc liên lạc với con cháu đi làm xa. Khái niệm giao dịch điện tử với họ vẫn còn khá xa lạ.
Cán bộ Bưu điện rà soát danh sách hộ dân thôn Hùng Cường, xã Tân Mỹ nhận tiền dịch vụ môi trường rừng.
Có người sợ bấm nhầm sẽ mất tiền. Có người nghe kể về các vụ lừa đảo qua mạng nên càng dè chừng với tài khoản ngân hàng. Vì thế, cầm tiền mặt trên tay vẫn khiến họ thấy yên tâm hơn.
Khó khăn không chỉ nằm ở tâm lý e ngại công nghệ. Trên địa bàn xã hiện chưa có ngân hàng hay cây ATM. Nếu nhận tiền qua tài khoản, người dân muốn rút tiền phải đi rất xa. Với những hộ chỉ nhận vài trăm nghìn đồng mỗi năm, khoản phí ấy khiến họ không mặn mà với việc nhận tiền qua tài khoản.
Bởi vậy, nhiều người vẫn quen chờ đến ngày cán bộ mang tiền về xã để nhận trực tiếp. Giữa những trở ngại ấy, việc triển khai chi trả dịch vụ môi trường rừng qua tài khoản ngân hàng ở Tân Mỹ đang trở thành bài toán cần thêm thời gian và cách làm phù hợp.
Để bảo đảm việc chi trả không bị gián đoạn, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh đã phối hợp với chính quyền xã Tân Mỹ rà soát, lập danh sách các hộ nhận tiền; đồng thời ký hợp đồng với Bưu điện tỉnh triển khai chi trả nhằm bảo đảm đúng đối tượng, đúng số tiền.
Nguồn tiền dịch vụ môi trường rừng không chỉ giúp người dân có thêm thu nhập mà còn góp phần giữ chân họ với rừng. Với nhiều hộ dân miền núi, giữ rừng giờ đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là sinh kế.
Ông Hoàng Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Tân Mỹ cho biết, phần lớn đối tượng được hưởng chi trả là người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa nên việc tiếp cận công nghệ thông tin còn hạn chế.
Theo ông Hùng, việc triển khai chi trả qua tài khoản ngân hàng bước đầu gặp nhiều khó khăn. Địa phương đang phối hợp với các đơn vị liên quan tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng tài khoản ngân hàng để việc nhận tiền thuận lợi hơn.
Theo Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, đến giữa tháng 5/2026, diện tích rừng có cung ứng dịch vụ môi trường rừng của tỉnh đạt hơn 824 nghìn ha, chiếm 96,1% diện tích rừng toàn tỉnh. Tổng số tiền dịch vụ môi trường rừng năm 2026 (kế hoạch năm 2025) Quỹ đã thực hiện chi trả cho các chủ rừng trên 100 tỷ đồng, đạt trên 60% kế hoạch năm.
Việc thu, chi và quản lý nguồn tiền được triển khai đồng bộ tại 124/124 xã, phường trên địa bàn.
Những con số ấy cho thấy quy mô rất lớn của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Cùng với yêu cầu quản lý minh bạch, việc chuyển dần sang hình thức thanh toán không dùng tiền mặt là xu hướng tất yếu.
Tuy nhiên, theo bà Đinh Thị Hà, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều địa bàn vùng sâu chưa bảo đảm hạ tầng điện lưới, sóng điện thoại; đời sống người dân còn khó khăn nên việc sử dụng điện thoại thông minh và tài khoản ngân hàng chưa phổ biến.
Giữa những cánh rừng xanh ở Tân Mỹ, chuyển đổi số vì thế không đơn thuần là mở một tài khoản ngân hàng hay cài thêm một ứng dụng trên điện thoại. Điều khó hơn là giúp người dân hiểu, tin và cảm thấy an toàn khi sử dụng.
Chiều xuống dần trên thôn Hùng Cường. Từ những sườn núi, gió vẫn xào xạc thổi qua các tán rừng. Người dân nơi đây vẫn lặng lẽ giữ rừng như cách họ đã làm suốt nhiều năm qua.
Còn hành trình để những đồng tiền dịch vụ môi trường rừng đi qua màn hình điện thoại, đi qua tài khoản ngân hàng để đến với từng hộ dân miền núi, có lẽ vẫn cần thêm thời gian.
Tiến Chiến