Khó khăn nhưng vẫn giữ nghề
Khoảng hai tháng trước Tết Nguyên đán là thời điểm các lò đúc lư đồng hoạt động vô cùng nhộn nhịp. Tiếng đập khuôn, khò lửa, tiếng dùi chạm trổ hoa văn… là những âm thanh đặc trưng ở các cơ sở lư đồng tại làng nghề An Hội.
Các nghệ nhân làm lư đồng tại làng nghề An Hội
Cơ sở đúc lư đồng của ông Trần Quốc Kiển hiện là 1 trong 4 cơ sở của làng nghề. Gia đình ông Kiển làm nghề theo lối cha truyền con nối, tính đến nay đã là đời thứ 5. Ông Kiển kể, những năm đầu của thế kỷ XX, mỗi lần vào dịp Tết Nguyên đán, hàng ngàn thợ đúc lư đồng phải làm việc ngày đêm mới đáp ứng đủ đơn đặt hàng để giao cho bạn hàng từ khắp nơi trên cả nước. Trải qua hơn 100 năm, làng nghề từ hơn 20 cơ sở nay chỉ còn vỏn vẹn 4 cơ sở hoạt động.
Chỉ vào cơ ngơi của mình, ông Kiển chia sẻ: “Toàn bộ khu đất rộng hơn 7.000m2 làm xưởng là đất của gia đình tôi. Ở cái thời tấc đất tấc vàng, với mảnh đất này vợ chồng tôi cho thuê cũng sống dư dả, thế nhưng làm sao có thể bỏ cái nghề truyền thống với bao tâm huyết của cha ông để lại. Hơn thế, tôi vào nghề từ năm hơn 10 tuổi, đến nay gần 50 năm làm nghề, mùi đất sét, ngọn lửa hồng, tiếng đục… thấm sâu vào từng hơi thở. Dù có lúc khó khăn nhưng tôi không nỡ bỏ nghề này!”.
Hiện cơ sở đã thu hẹp so với trước đây, nhưng ông cùng người con trai nối nghiệp vẫn cố gắng xoay sở để duy trì nghề. Con trai ông đã mở fanpage, quay video quy trình đúc lư, giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội, tương tác với khách hàng - tiếp thị theo xu hướng hiện nay. Ngoài ra, số lượng khách mua hàng truyền thống vẫn được duy trì...
Trải qua những thăng trầm, đến nay, tuy không còn thịnh vượng như xưa nhưng làng đúc lư đồng An Hội vẫn bền bỉ ngọn lửa nghề, khẳng định những giá trị hiện hữu, là nét văn hóa đặc sắc không thể thiếu của TPHCM. Hiện chính quyền địa phương đang tìm kiếm nhiều giải pháp để gìn giữ làng nghề độc đáo này.
Một đại diện chủ cơ sở lư đồng khác tại làng nghề An Hội cũng cho biết, làng nghề không còn phồn thịnh như trước nhưng sản phẩm luôn được đánh giá cao vì mẫu mã đa dạng, đường nét tinh xảo, “có hồn” nhờ được làm thủ công. Dù khó khăn nhưng làng nghề đúc lư đồng này vẫn luôn khẳng định những giá trị hiện hữu, mang đặc trưng riêng nằm giữa trung tâm đô thị TPHCM. Chính sự chỉn chu trong từng công đoạn, kỹ lưỡng trong từng sản phẩm là điểm khác biệt của lư đồng An Hội so với lư đồng công nghiệp sản xuất đại trà bằng máy - những sản phẩm có đường nét, họa tiết thường bị cứng, nhiều kiểu dáng và hoa văn ngoại lai.
Đặc biệt, nhiều mặt hàng lư đồng công nghiệp thường được làm từ nguyên liệu đồng pha trộn với một số hợp kim khác nên chất lượng không đảm bảo. Theo chia sẻ của chủ các cơ sở, khó khăn của làng nghề đúc đồng hiện nay là sự cạnh tranh của sản phẩm lư đồng công nghiệp nên sản phẩm truyền thống bán khá chậm. Các cơ sở thiếu vốn để trữ hàng, mua đồng nguyên liệu. Các nghệ nhân chủ yếu lấy công làm lời, thu nhập rất thấp và cực nhọc nên phần lớn họ chuyển nghề; còn lao động trẻ thì không mặn mà học nghề, làm nghề…
Kết nối du lịch làng nghề
Trao đổi với PV Báo SGGP, ông Nguyễn Chí Kiên, Phó Chủ tịch UBND phường An Hội Tây, cho biết, nghề làm lư đồng là ngành nghề truyền thống. Do gặp nhiều khó khăn, phần lớn các hộ gia đình đã chuyển sang làm nghề khác, hiện còn khoảng 4 hộ hoạt động. Đa phần các cơ sở tự duy trì hoạt động và cũng không có nhu cầu được hỗ trợ về kỹ thuật cũng như vay vốn để duy trì hoạt động như một số ngành nghề truyền thống khác.
Một hướng đi mới để giữ làng nghề là Sở Du lịch TPHCM cùng Công ty Du lịch TST Tourist phối hợp tổ chức chương trình “Gò Vấp - Trăm năm tìm lại dấu xưa”. Ban tổ chức đã khảo sát, đánh giá, lựa chọn một số điểm đến đặc trưng trên địa bàn quận Gò Vấp trước đây để tổ chức chương trình du lịch trải nghiệm. Làng nghề truyền thống đúc lư đồng An Hội là một trong những địa chỉ được chọn làm điểm tham quan, du lịch.
Theo ông Nguyễn Chí Kiên, quy trình sản xuất ra sản phẩm lư đồng phải trải qua nhiều công đoạn, trong đó có khâu nung khuôn, nấu đồng. Việc đốt lò thủ công cần đảm bảo môi trường, hạn chế ảnh hưởng đến người dân xung quanh cũng đang được phường kiểm soát. “Trong thời gian tới, phường sẽ tiếp tục kết nối du lịch, thương mại điện tử nhằm hỗ trợ các cơ sở sản xuất lư đồng, góp phần lưu giữ nét văn hóa đặc trưng của TPHCM”, Phó Chủ tịch UBND phường An Hội Tây chia sẻ.
THANH HIỀN