Tàu đắm 300 năm tuổi ở Phần Lan được 'dệt' thành váy thời trang

2 giờ trướcBài gốc

Từ xác tàu đắm 300 năm tuổi đến sợi dệt bền vững

Khi nhắc đến tàu đắm cổ, nhiều người thường nghĩ đến kho báu, tiền xu, đồ gốm hay những hiện vật được đưa vào bảo tàng. Nhưng tại Phần Lan, một con tàu hàng hơn 300 năm tuổi lại tiếp tục “sống” theo cách rất khác: trở thành chất liệu để tạo nên một chiếc váy dệt kim.

Qua nghiên cứu vật liệu gỗ, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những cây thông được sử dụng để đóng con tàu này mọc trong các khu rừng ở Ostrobothnia vào thế kỷ 17. Việc sản xuất sợi gỗ đòi hỏi nhiều công đoạn xử lý. Ảnh: EsaKapila / Đại học Aalto

Theo Popular Science và Đại học Aalto, dự án đặc biệt này bắt đầu từ xác tàu Hahtiperä, được phát hiện năm 2019 tại thành phố Oulu, miền trung Phần Lan. Đây là xác tàu hàng có niên đại thế kỷ 17, làm từ gỗ thông có nguồn gốc từ vùng Ostrobothnia. Các nghiên cứu cho thấy gỗ dùng đóng tàu có niên đại khoảng năm 1684.

Sau nhiều năm bảo tồn, không phải toàn bộ phần gỗ của con tàu đều có thể được lưu giữ nguyên vẹn. Một số mảnh gỗ dư thừa đứng trước nguy cơ bị loại bỏ, dù tất cả đã được ghi chép, khảo tả cẩn thận. Từ đây, nhà khảo cổ hàng hải Minna Koivikko thuộc Cơ quan Di sản Phần Lan đặt ra câu hỏi: liệu những mảnh gỗ ấy có thể tiếp tục được sử dụng theo một cách có ý nghĩa hơn?

Câu hỏi tưởng như lạ lẫm đó đã mở ra một dự án liên ngành kéo dài gần 2 năm, với sự tham gia của các nhà khảo cổ, chuyên gia hóa học, vật liệu, lâm nghiệp, dệt may và thiết kế của Đại học Aalto. Thay vì chỉ nhìn xác tàu như một hiện vật quá khứ, nhóm nghiên cứu muốn biến phần vật liệu còn lại thành một sản phẩm có thể kể tiếp câu chuyện lịch sử trong đời sống hiện đại.

Để làm được điều này, nhóm nghiên cứu phải xử lý loại gỗ đã nằm dưới nước hàng thế kỷ. Nhà nghiên cứu Inge Schlapp-Hackl và cộng sự đã loại bỏ lớp ngoài chứa tạp chất, lấy phần lõi gỗ, nghiền nhỏ rồi xử lý thành bột cellulose hòa tan. Từ đó, họ sử dụng công nghệ Ioncell để biến cellulose thành sợi dệt. Theo Đại học Aalto, Ioncell là quy trình có thể dùng cho bột gỗ, giấy, bìa, rác thải dệt may hay rơm để tạo sợi; sợi thu được có cảm giác mềm mượt và được mô tả là bền hơn cotton.

Sắc màu của Chiếc váy được nhận trực tiếp từ xác tàu Hahtiperä. Nhà thiết kế Váy Anna-Mari Leppisaari cho biết, tư duy bền vững đã làm tăng sự quan tâm đến công việc sử dụng sợi tự nhiên không nhiều trong ngành dệt may. Ảnh: Đại học Aalto

Điểm đặc biệt là sợi dệt từ xác tàu không được nhuộm hay tẩy trắng. Màu nâu trầm, ánh nhẹ của chiếc váy đến trực tiếp từ gỗ Hahtiperä. Nói cách khác, màu sắc của bộ trang phục chính là dấu vết vật chất còn lại của một con tàu đã tồn tại từ hơn 3 thế kỷ trước.

Từ sợi dệt này, chuyên gia dệt may Anna-Mari Leppisaari của Đại học Aalto thiết kế và dệt hai chiếc váy giống hệt nhau. Họa tiết bề mặt được lấy cảm hứng từ vân gỗ và “nhiễu số”, đồng thời có sự hỗ trợ của một chương trình thiết kế thử nghiệm dựa trên thuật toán tiến hóa. Theo Leppisaari, đây không phải câu chuyện trí tuệ nhân tạo thay thế nhà thiết kế, mà là sự cộng tác giữa con người và công nghệ.

Chiếc váy được dệt bằng máy Shima Seiki thành một khối liền mạch, ba chiều, không có đường may thừa. Cách làm này giúp hạn chế tối đa lãng phí vải trong quá trình sản xuất. Với ngành thời trang, nơi rác thải dệt may và tiêu thụ tài nguyên đang là vấn đề lớn, thử nghiệm này mang ý nghĩa vượt ra ngoài một sản phẩm trưng bày.

Chiếc váy kể chuyện di sản và tương lai thời trang xanh

Nhà thiết kế vật liệu Pirjo Kääriäinen cho rằng một xác tàu đắm là trường hợp rất đặc biệt, nhưng chính sự đặc biệt ấy khiến công chúng dừng lại để suy nghĩ về giá trị của vật liệu. Nếu một thứ tưởng như bỏ đi, lại có tuổi đời hơn 300 năm, vẫn có thể trở thành sản phẩm đẹp và hữu dụng, câu hỏi đặt ra là vì sao con người vẫn vứt bỏ quá nhiều vật liệu có khả năng tái sử dụng.

Với các nhà khảo cổ, chiếc váy còn là cách đưa di sản văn hóa dưới nước ra khỏi không gian trưng bày truyền thống. Những xác tàu thường nằm sâu dưới nước, ít được nhìn thấy và khó tiếp cận với công chúng. Khi một phần câu chuyện ấy được “dệt” vào trang phục, di sản trở nên gần gũi hơn, không chỉ là hiện vật trong bảo tàng mà còn là lời nhắc về lịch sử, vật liệu và tiêu dùng bền vững.

Chiếc “Shipwreck Dress” được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Oulu từ ngày 22/5/2026 trong triển lãm Tomorrow’s Wardrobe. Phiên bản song sinh của chiếc váy sẽ xuất hiện tại triển lãm Designs for a Cooler Planet 2026 của Đại học Aalto từ ngày 1/9/2026.

Từ một xác tàu từng ngủ yên dưới lòng đất, dự án ở Phần Lan cho thấy khoa học vật liệu, công nghệ dệt và thiết kế bền vững có thể gặp nhau ở những điểm rất bất ngờ. Một chiếc váy không chỉ để mặc hay trưng bày, mà còn để kể chuyện: về đại dương, lịch sử, rác thải và khả năng con người nhìn lại những thứ từng bị xem là bỏ đi.

Nguyễn Tuyết

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/tau-dam-300-nam-tuoi-o-phan-lan-duoc-det-thanh-vay-thoi-trang-252276.html