Tên lửa tầm nhiệt Majid hạ gục F-35 Lightning II: Cú sốc chiến lược làm rung chuyển học thuyết tàng hình

6 giờ trướcBài gốc

Tuyên bố của IRGC ngày 19/3 khiến giới quan sát quân sự toàn cầu sững sờ: một máy bay tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ bị bắn hạ trên bầu trời miền trung Iran. Theo nhiều nguồn tin, thủ phạm không phải là hệ thống phòng không tầm xa phức tạp, mà là Majid - tổ hợp tầm ngắn sử dụng dẫn đường hồng ngoại.

Tên lửa tầm ngắn của Iran bắn hạ máy bay tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ. Video: Tehran Times.

Nếu được Mỹ chính thức xác nhận, đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử một chiếc F-35 bị tiêu diệt bởi tên lửa đất đối không, tạo ra một cú sốc không nhỏ đối với niềm tin vào khả năng “bất khả xâm phạm” của dòng máy bay này.

Ngày 20/3, CNN đưa tin, một máy bay chiến đấu F-35 của Mỹ đã hạ cánh khẩn cấp xuống căn cứ không quân Mỹ ở Trung Đông sau khi bị vật thể được cho là hỏa lực của Iran tấn công, theo hai nguồn tin biết về vấn đề này.

Đại úy Tim Hawkins, người phát ngôn của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho biết, chiếc F-35 bị hư hại nhưng cuối cùng cũng đã “hạ cánh an toàn và phi công đang trong tình trạng ổn định”.

Máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm F-35A của Không quân Mỹ. Ảnh: Military Watch.

Tàng hình trước radar, nhưng không vô hình trước nhiệt

F-35 được thiết kế để “bịt mắt” radar, xuyên phá các mạng lưới phòng không dày đặc và thực hiện các đòn đánh sâu trong lãnh thổ đối phương. Tuy nhiên, công nghệ tàng hình chủ yếu làm giảm diện tích phản xạ radar, chứ không thể xóa bỏ hoàn toàn dấu hiệu nhiệt từ động cơ. Chính điểm yếu này đã mở ra cơ hội cho các hệ thống tầm nhiệt như Majid.

Mỗi chiếc F-35 có chi phí sản xuất từ 80-110 triệu USD. Đồ họa: Al Jazeera.

Không sử dụng radar, không phát tín hiệu điện từ, hệ thống Majid gần như không để lộ vị trí và cũng không kích hoạt cảnh báo trên máy bay mục tiêu, khiến phi công có thể không kịp phản ứng.

Majid không phải là hệ thống phòng không có tầm bắn xa hay độ cao đánh chặn ấn tượng. Nhưng trong môi trường tác chiến hiện đại, nơi máy bay buộc phải bay thấp hoặc tiếp cận gần để tấn công, những hệ thống như vậy lại trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Hình ảnh do phía Iran công bố cho thấy chỉ một quả tên lửa được phóng, làm dấy lên nhận định rằng xác suất tiêu diệt của hệ thống Majid có thể cao hơn nhiều so với đánh giá trước đây.

Hệ thống phòng không tầm ngắn Majid. Ảnh: Military Watch.

Được thiết kế để phòng thủ điểm

Được sản xuất bởi Cơ quan Công nghiệp Quốc phòng trực thuộc Bộ Hậu cần Lực lượng Vũ trang Iran, hệ thống Majid lần đầu ra mắt trong một cuộc duyệt binh quân sự vào ngày 18/4/2021. Đây là hệ thống phòng không tầm ngắn được thiết kế để phòng thủ điểm thay vì phòng thủ khu vực, với tầm đánh chặn khoảng 7 km và độ cao tác chiến 6 km.

Dù việc sử dụng dẫn đường hồng ngoại thay vì radar làm hạn chế tầm hoạt động, nó lại cho phép Majid vận hành mà không phát ra tín hiệu radar, từ đó tăng đáng kể khả năng sống sót. Trong khi đó, khả năng giảm diện tích phản xạ radar của F-35 vượt trội hơn nhiều so với việc giảm dấu hiệu nhiệt, khiến các hệ thống dẫn đường hồng ngoại từ sớm đã được xem là một điểm yếu tiềm tàng của chương trình này.

Một lợi thế khác của dẫn đường hồng ngoại là các hệ thống như Majid không kích hoạt thiết bị cảnh báo radar của mục tiêu, đồng thời các biện pháp gây nhiễu điện tử cũng ít có tác dụng. Các hình ảnh do Iran công bố về vụ tấn công cho thấy chỉ một tên lửa được phóng vào chiếc F-35, có thể do thiếu đạn hoặc do các đạn còn lại đã được sử dụng để tấn công những mục tiêu khác.

Các hệ thống phòng không dẫn đường hồng ngoại của Iran trước đây đã bắn hạ nhiều máy bay không người (UAV) lái giá trị cao của Mỹ và Israel, đáng chú ý nhất là MQ-9 và Heron. Trong khi F-35 được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ đột kích vào không phận đối phương được phòng thủ dày đặc, các tiêm kích thế hệ thứ tư của hai nước này, vốn không có hệ thống điện tử hàng không tiên tiến và khả năng tàng hình tương đương, lại không được triển khai cho các nhiệm vụ rủi ro cao tương tự.

Hệ thống phòng không tầm ngắn Majid. Ảnh: Military Watch.

Lưới lửa vô hình: Iran siết chặt bầu trời bằng công nghệ hồng ngoại

Iran được cho là đã đầu tư đáng kể vào việc hiện đại hóa năng lực phòng không tầm ngắn. Theo tài liệu bị rò rỉ từ Nga vào cuối tháng 2, Bộ Quốc phòng Iran đã ký một hợp đồng vũ khí trị giá 580 triệu USD để mua 500 bệ phóng tên lửa phòng không vác vai 9K333 Verba cùng 2.500 tên lửa 9M336 đi kèm.

Verba được đánh giá rộng rãi là hệ thống phòng không vác vai tiên tiến nhất thế giới hiện nay, và là hệ thống duy nhất được biết đến sử dụng đầu dò ba phổ, tạo lợi thế vượt trội trước các biện pháp đối phó hiện đại. Các đầu dò này bao gồm tử ngoại, cận hồng ngoại và hồng ngoại trung. Việc bàn giao các hệ thống này được kỳ vọng sẽ khiến không phận Iran trở nên cực kỳ khó xâm nhập ở độ cao thấp.

Hệ thống Verba được thiết kế với khả năng phân biệt mục tiêu rất cao trước các nguồn nhiệt nền, mồi bẫy nhiệt và các biện pháp đối kháng hồng ngoại định hướng (DIRCM). Theo giới quan sát, nếu xung đột kéo dài, Iran có thể sẽ tiếp tục đặt hàng các hệ thống này vì yêu cầu thời gian huấn luyện tương đối thấp.

Việc các hệ thống dẫn đường hồng ngoại chứng minh được khả năng đe dọa F-35 có thể khiến Iran quan tâm hơn đến việc đẩy nhanh tiến độ tiếp nhận.

Một điểm yếu lớn của F-35 hiện nay là sự chậm trễ trong việc hoàn thiện các nâng cấp phần mềm Block 4, khiến máy bay chưa thể triển khai hiệu quả tên lửa không đối đất. Điều này buộc chúng phải bay gần mục tiêu hơn để tấn công, từ đó dễ bị tổn thương trước các hệ thống phòng không tầm ngắn như Majid và Verba.

Hệ thống tên lửa vác vai 9K333 Verba. Ảnh: Military Watch.

Cú cảnh tỉnh toàn cầu: Học thuyết không chiến đứng trước ngã rẽ

Vụ bắn hạ F-35 có những tác động đáng kể đối với chiến dịch không kích trước mắt, và có thể làm suy giảm nỗ lực của Mỹ và Israel trong việc sử dụng máy bay tàng hình để tiến hành các đòn đột kích xuyên phá sâu vào lãnh thổ Iran.

Không chỉ dừng lại ở xung đột hiện tại, quy mô của chương trình F-35, vốn là chương trình tiêm kích lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc, khiến việc lần đầu tiên một chiếc máy bay loại này bị bắn hạ bởi tên lửa đất đối không trở nên đặc biệt quan trọng. Sự kiện này có thể buộc các bên phải điều chỉnh lại kế hoạch tác chiến và cách thức triển khai F-35 trên nhiều chiến trường khác nhau.

Không chỉ Mỹ, mà hơn 20 quốc gia khác đang vận hành hoặc đặt mua F-35 sẽ phải xem xét lại chiến thuật và giả định về khả năng sống sót của máy bay trong môi trường tác chiến hiện đại. Đồng thời, xu hướng đầu tư vào các hệ thống phòng không hồng ngoại chi phí thấp nhưng hiệu quả cao có thể gia tăng mạnh mẽ.

Trong một kỷ nguyên mà công nghệ quân sự luôn biến đổi, cú đánh được cho là do Majid thực hiện gửi đi một thông điệp rõ ràng: ưu thế tuyệt đối không tồn tại, và những giải pháp tưởng chừng đơn giản đôi khi lại là thứ làm thay đổi cục diện chiến trường.

Máy bay tiêm kích tàng hình F-35-Lightning. Ảnh: Northrop Grumman.

Thái An

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/ten-lua-tam-nhiet-majid-ha-guc-f-35-lightning-ii-cu-soc-chien-luoc-lam-rung-chuyen-hoc-thuyet-tang-hinh-post1828944.tpo