Trại giam Xuân Nguyên (thuộc Cục C10, Bộ Công an), đóng tại xã Việt Khê, TP Hải Phòng đang giam giữ 4.818 phạm nhân, trong đó có 830 phạm nhân nữ. Tại Phân trại số 1 – nơi giam giữ hơn 830 phạm nhân nữ thì có tới hơn 390 người chấp hành mức án từ 15–20 năm đến chung thân.
Những ngày cuối năm Ất Tỵ, không khí Xuân đã len vào từng khu nhà giam. Trong khuôn viên trại, nơi đang giam giữ nữ phạm nhân, không khí đón Xuân cũng đang rộn ràng. Những ngày này, các phạm nhân nữ vừa tranh thủ dọn dẹp, trang hoàng khuôn viên, nhưng cũng cố gắng hoàn thành những công việc còn dang dở để chuẩn bị cho một cái Tết giản dị nhưng ấm áp.
Theo cán bộ quản giáo ở đây, tại khu giam giữ nữ phạm nhân có mức án cao, tâm lý của phạm nhân khi mới vào trại thường khá hoang mang, áp lực lớn. Mỗi người phạm tội với hoàn cảnh, nguyên nhân khác nhau nên diễn biến tâm lý cũng rất đa dạng. Đặc biệt vào dịp Tết – thời điểm đoàn viên, sum họp – tâm trạng nhớ gia đình, chồng con càng trở nên rõ rệt, khiến tư tưởng của họ phức tạp hơn so với ngày thường.
Các phạm nhân nữ tại đây phạm nhiều loại tội danh khác nhau như mua bán trái phép chất ma túy, giết người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản… với mức án từ nhiều năm tù đến tù chung thân.
Với những trường hợp án dài, nhất là án chung thân, áp lực tâm lý rất lớn nên cán bộ quản giáo phải thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng để có biện pháp giáo dục phù hợp, giúp họ ổn định tinh thần, yên tâm cải tạo.
Ngoài việc quản lý, cán bộ quản giáo thường xuyên gặp gỡ, trao đổi riêng, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, nguyên nhân phạm tội để có cách tác động tâm lý phù hợp.
Trong một số trường hợp đặc biệt, đơn vị phối hợp với cán bộ giáo dục, báo cáo Ban giám thị để mời gia đình vào thăm gặp, động viên phạm nhân, giúp họ ổn định tâm lý và chấp hành tốt nội quy.
Những đường kim, mũi chỉ nối dài cũng như hy vọng ngày được trở về với gia đình.
Theo Đại úy Đoàn Thị Oanh, cán bộ quản giáo, phân trại số 1, trại giam Xuân Nguyên, nữ phạm nhân vào dịp Tết thường có tâm trạng nhạy cảm hơn do phụ nữ sống thiên về tình cảm, dễ nhớ gia đình, con cái. Vì vậy, trại giam tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, sinh hoạt tập thể, gói và phát bánh chưng cho phạm nhân nhằm tạo không khí đón Tết ấm áp, giúp họ vơi đi mặc cảm và nỗi nhớ nhà.
Theo Đại úy Oanh, phụ nữ chấp hành án thường chịu nhiều thiệt thòi hơn nam giới, từ điều kiện sinh hoạt đến yếu tố tình cảm. Có những phạm nhân nhiều năm không được gia đình thăm nuôi; thậm chí có trường hợp đang chấp hành án thì nhận đơn ly hôn từ chồng, khiến tâm lý suy sụp. Khi đó, cán bộ quản giáo phải gần gũi, động viên, hỗ trợ về tinh thần để họ vượt qua khó khăn, tiếp tục cải tạo tốt.
Một mùa Xuân nữa lại về sau song sắt. Nhưng trong không khí ấm áp và đầy tính nhân văn ấy, nhiều phạm nhân đã có thêm động lực sửa chữa lỗi lầm, nỗ lực cải tạo tốt, chuẩn bị cho ngày trở về với cộng đồng bằng một tâm thế tích cực hơn.
Đồng Toàn - Hoàng Thuyên - Nguyễn Hiền