Thách thức với Mexico sau cái chết của trùm ma túy

3 giờ trướcBài gốc

Tuy nhiên, sự kiện này cũng làm dấy lên lo ngại về một làn sóng bạo lực mới, nguy cơ chia rẽ nội bộ băng đảng và những hệ lụy an ninh lan rộng tại Mexico và khu vực.

Chiến dịch tiêu diệt trùm ma túy khét tiếng

Oseguera sinh năm 1966 tại bang Michoacan, miền Tây Mexico. Sau đó, đối tượng này chuyển tới Mỹ và tham gia sâu vào hoạt động buôn bán ma túy từ những năm 1990. Năm 1994, Oseguera bị kết tội âm mưu phân phối heroin tại bang California và phải thụ án ba năm tù. Sau khi trở về Mexico, Oseguera từng làm cảnh sát tại bang Jalisco, song nhanh chóng quay lại con đường phạm tội, từng bước xây dựng ảnh hưởng trong thế giới ngầm và vươn lên đứng đầu một trong những tổ chức tội phạm quyền lực và bạo lực nhất nước này.

Bị chính quyền Mexico và Mỹ truy nã, Oseguera, còn gọi là “El Mencho”, sống kín tiếng, đến mức chỉ có rất ít hình ảnh của đối tượng được công bố công khai.

Trùm ma túy El Mencho thành lập CJNG năm 2009 sau khi tách khỏi băng đảng Sinaloa, biến tổ chức này thành một trong những băng đảng buôn cocaine, heroin và methamphetamine lớn nhất Mexico. Tháng 2/2025, Mỹ đã đưa CJNG vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài.

Trong nhiều năm, cả Mexico và Mỹ đều xem Oseguera là mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Ông này gần như biến mất khỏi tầm kiểm soát của lực lượng chức năng, liên tục thay đổi nơi ẩn náu và được bảo vệ bởi đội cận vệ vũ trang hạng nặng.

El Mencho tử vong trên trực thăng sau khi bị thương trong một chiến dịch quân sự do lực lượng đặc nhiệm Mexico tiến hành tại khu vực rừng núi bên ngoài thị trấn Tapalpa thuộc bang Jalisco ở phía Tây.

Bộ trưởng Quốc phòng Mexico Ricardo Trevilla cho biết, thông tin từ người thân cận của một trong các bạn gái của El Mencho đã giúp giới chức nhanh chóng lên kế hoạch đột kích vào ngày 22/2 tại khu nhà của trùm tội phạm này.

"Thông qua công tác tình báo quân sự, chúng tôi đã xác định được một người thân cận của bạn gái của El Mencho, người này đã đưa cô ta tới một cơ sở ở thị trấn Tapalpa, bang Jalisco. Tại đây, cô ta đã gặp El Mencho. Đến ngày 21/2, cô ta rời khỏi khu nhà này và chúng tôi có được thông tin rằng El Mencho vẫn ở lại địa điểm đó".

Ông Ricardo Trevilla - Bộ trưởng Quốc phòng Mexico.

Thông tin tình báo bổ sung từ Mỹ giúp nhà chức trách nhanh chóng khoanh vùng mục tiêu. Các đơn vị thuộc quân đội Mexico và Lực lượng Vệ binh Quốc gia đã thiết lập vòng phong tỏa trên bộ, trong khi 6 trực thăng cùng các đơn vị đặc nhiệm đã trong trạng thái sẵn sàng tại các bang giáp ranh Jalisco.

Theo tướng Trevilla, không quân Mexico cũng tham gia hỗ trợ bằng hoạt động trinh sát và điều động máy bay. Rạng sáng 21/2, sau khi xác nhận được vị trí mục tiêu, chiến dịch chính thức được triển khai. Trong suốt quá trình này, Tổng thống Claudia Sheinbaum vẫn liên tục được cập nhật tình hình khi đang công du tại miền Bắc Mexico.

Khi binh sĩ tiến vào khu Tapalpa, các tay súng CJNG lập tức nổ súng dữ dội. Giới chức mô tả đây là một trong những cuộc đụng độ ác liệt nhất trong nhiều năm, khi những kẻ thuộc băng đảng sử dụng vũ khí hạng nặng, bao gồm cả bệ phóng rocket - loại từng được chúng dùng để bắn rơi trực thăng quân đội năm 2015.

Trong cuộc đột kích, các tay súng của El Mencho đã nổ súng vào lực lượng an ninh và giao tranh lan sang một khu nhà gỗ trong rừng, nơi ông ta bị thương cùng hai vệ sĩ. Ba người được trực thăng đưa về Mexico City nhưng không qua khỏi. Thi thể sau đó được chuyển thẳng về Mexico City để tránh nguy cơ các nhóm băng đảng tổ chức giải cứu hoặc trả đũa.

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum khẳng định, chiến dịch hoàn toàn do Mexico thực hiện, dù có sự chia sẻ thông tin tình báo từ phía Mỹ.

"Tất cả các chiến dịch đều do lực lượng liên bang Mexico thực hiện, không có sự tham gia của phía Mỹ trong hoạt động này. Như chúng tôi đã nhiều lần khẳng định, hai bên có mức độ chia sẻ thông tin rất chặt chẽ. Sự phối hợp với Mỹ chủ yếu dựa trên trao đổi thông tin tình báo. Trong trường hợp này, Chính phủ Mỹ đã cung cấp thông tin và thậm chí đưa ra một báo cáo tình báo. Tuy nhiên, toàn bộ chiến dịch, từ khâu lập kế hoạch đến triển khai, đều do lực lượng liên bang Mexico chịu trách nhiệm, cụ thể là Bộ Quốc phòng".

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum.

Bộ trưởng Quốc phòng Mexico khẳng định, chiến dịch thể hiện sức mạnh quốc gia, nhưng cũng thừa nhận tổn thất khi nhiều binh sĩ thiệt mạng.

Làn sóng bạo lực nghiêm trọng

Cái chết của trùm ma túy El Mencho đã ngay lập tức châm ngòi cho làn sóng bạo lực trả đũa bùng phát tại nhiều bang của Mexico. Nhiều tuyến đường tại Jalisco và các bang lân cận bị phong tỏa; xe cộ và cơ sở thương mại bị đốt phá. Hàng chục người thiệt mạng trong các vụ đụng độ và bạo loạn, trong đó có thành viên lực lượng an ninh. Một số phái bộ ngoại giao đã khuyến cáo công dân hạn chế di chuyển khi tình hình diễn biến phức tạp.

Các tay súng ủng hộ El Mencho đã chặn nhiều tuyến cao tốc, phóng hỏa xe cộ và cơ sở kinh doanh. Theo đó, băng đảng đã dựng hơn 250 chốt chặn tại 20 bang, đốt xe hơi, xe buýt và cơ sở kinh doanh, phong tỏa các tuyến cao tốc huyết mạch ở nhiều bang, buộc người dân và du khách phải ở trong nhà.

Tại Guadalajara, thành phố lớn thứ hai Mexico, đường phố gần như vắng tanh. Trường học đóng cửa, giao thông công cộng tạm ngưng, hàng dài người dân xếp hàng trước các cửa hàng còn mở để tích trữ thực phẩm, đặc biệt là bánh tortilla. Thậm chí hơn 1.000 người đã phải trú lại qua đêm trong sở thú Guadalajara để tránh bạo lực bên ngoài. Ở Aguililla, quê hương của El Mencho thuộc bang Michoacan, các chốt chặn xuất hiện từ sáng sớm, với cột khói đen bốc lên bao trùm ngôi làng miền núi.

Nhiều hãng hàng không đã hủy loạt chuyến bay đến Puerto Vallarta - thị trấn nghỉ dưỡng ven biển đang rơi vào hỗn loạn khi nhiều đám cháy bùng phát, khói đen bao trùm bãi biển.

Bà Luz Moso - người dân Mexico chia sẻ: “Do trục trặc chuyến bay, hôm qua chúng tôi phải nối chuyến tại Guadalajara. Gần như ngay khi vừa đến nơi và đang chờ lên máy bay, đột nhiên mọi người hoảng loạn chạy vào, nói rằng có người sắp xông vào nổ súng. Tất cả chúng tôi vội chui xuống gầm bàn ẩn nấp. Nhưng không có bất kỳ ai từ phía sân bay xuất hiện để thông báo cho chúng tôi biết chuyện gì đang xảy ra”.

Bộ Ngoại giao nhiều nước cũng phát đi thông báo khuyến cáo công dân ở những điểm nóng nên tìm nơi trú ẩn. Ngoài ra một vụ vượt ngục nghiêm trọng xảy ra tại Jalisco khi nhà tù bị tấn công bằng hỏa lực mạnh, khiến ít nhất 23 tù nhân trốn thoát.

Ngày 23/2, chính phủ Mexico đã điều động thêm 2.000 binh sĩ thuộc Bộ Quốc phòng tới bang miền Tây Jalisco nhằm tăng cường an ninh sau làn sóng bạo lực bùng phát.

Thống đốc bang Jalisco Pablo Lemus cho biết, toàn bộ lực lượng tăng viện đã bắt đầu tuần tra trên các tuyến phố, phối hợp với lực lượng an ninh và cơ quan bảo vệ dân sự địa phương nhằm bảo đảm trật tự.

Đến sáng 23/2 (giờ địa phương), một số tuyến vận tải công cộng quy mô lớn đã được khôi phục hoàn toàn, trong khi các tuyến chính và tuyến nhánh đang từng bước nối lại hoạt động. Tuy nhiên, ngành giáo dục tiếp tục tạm dừng các lớp học trực tiếp trong ngày, còn ngành y tế tạm hoãn chiến dịch tiêm chủng tại một trong những địa phương bị ảnh hưởng nặng nề bởi đợt bùng phát bệnh sởi. Các dịch vụ công thiết yếu cơ bản đã hoạt động trở lại.

"Chúng tôi đã trải qua những giờ phút hết sức căng thẳng khi nhiều vụ việc xảy ra tại các khu vực khác nhau trong bang cũng như khu vực đô thị. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng ở mọi cấp chính quyền đóng vai trò then chốt. Mục tiêu hàng đầu là bảo đảm an toàn cho người dân. Vì vậy, tại cuộc họp an ninh đang được duy trì thường trực, chúng tôi đã kích hoạt báo động đỏ".

Ông Pablo Lemus Navarro - Thống đốc bang Jalisco, Mexico.

Chính quyền bang cho biết đã bắt giữ ít nhất 41 người liên quan đến các hành vi bạo lực sau khi El Mencho bị tiêu diệt, gồm 20 đối tượng bị cáo buộc trực tiếp tham gia gây rối và 21 người bị bắt vì cướp phá, hôi của tại các cơ sở thương mại. Các vụ bắt giữ do lực lượng Vệ binh quốc gia, Văn phòng Công tố và Sở An ninh bang phối hợp thực hiện.

Trong khi đó, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum kêu gọi người dân bình tĩnh, khẳng định tình hình an ninh cơ bản đã ổn định trở lại, hầu hết các hoạt động đã được khôi phục và toàn bộ các điểm phong tỏa giao thông đã được dỡ bỏ. Theo bà, với sự hiện diện của chính phủ liên bang và các lực lượng vũ trang, cùng sự phối hợp chặt chẽ của nội các an ninh và chính quyền các bang, trật tự xã hội đang từng bước được bảo đảm trên phạm vi cả nước.

Theo CNN, chiến dịch truy bắt và tiêu diệt trùm ma túy El Mencho diễn ra vào thời điểm then chốt đối với Mexico, khi Tổng thống Claudia Sheinbaum chịu áp lực ngày càng lớn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc siết chặt hoạt động buôn bán ma túy. Tổng thống Trump cảnh báo khả năng can thiệp xuyên biên giới, khiến Tổng thống Sheinbaum muốn thể hiện lập trường cứng rắn với các băng nhóm buôn ma túy.

Tuy nhiên, chiến dịch cũng là một rủi ro có tính toán, trong bối cảnh Giải vô địch bóng đá thế giới World Cup 2026, do Mexico đồng đăng cai cùng Canada và Mỹ, sắp diễn ra gần thời điểm bạo lực bùng phát do cái chết của trùm ma túy. Thành phố Guadalajara sẽ tổ chức các trận đấu vào mùa hè này, được kỳ vọng mang lại lợi ích kinh tế lớn cho bang Jalisco và bà Sheinbaum chắc chắn thận trọng để không làm nản lòng du khách.

Ngày 24/2, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tuyên bố, nước này có đầy đủ các điều kiện bảo đảm an ninh để tổ chức các trận đấu thuộc khuôn khổ World Cup. Phát biểu họp báo, Tổng thống Sheinbaum khẳng định không có bất kỳ rủi ro nào đối với người hâm mộ và du khách, đặc biệt là tại thành phố Guadalajara, bang Jalisco - một trong những địa điểm đăng cai bốn trận đấu của giải. Chính phủ Mexico cam kết bảo đảm tất cả các điều kiện an ninh cần thiết để thành phố miền Tây này tổ chức các trận đấu dự kiến vào tháng 6 tới.

Sức ép và nguy cơ mất an ninh với Mexico

Việc tiêu diệt trùm ma túy khét tiếng El Mencho được xem là một trong những chiến thắng lớn nhất của Mexico trong cuộc chiến chống các băng đảng buôn bán ma túy nhiều năm qua. Tuy nhiên, đằng sau thành công đó là một bối cảnh địa chính trị phức tạp, nơi Mexico đang phải cân bằng giữa áp lực từ Washington và nguy cơ bạo lực leo thang trong nước.

Trong nhiều tháng qua, Tổng thống Donald Trump liên tục gây sức ép lên Mexico, yêu cầu nước này phải hành động quyết liệt hơn trước các băng đảng ma túy còn gọi là cartel đang đưa ma túy, đặc biệt là fentanyl, vào Mỹ. Ông thậm chí cảnh báo khả năng quân đội Mỹ sẽ tự can thiệp nếu Mexico không kiểm soát được tình hình.

"Hôm nay, tôi đã áp mức thuế 25% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mexico và Canada. Quyết định này được thực hiện theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế, do mối đe dọa nghiêm trọng từ làn sóng người nhập cư trái phép và các loại ma túy chết người, trong đó có fentanyl, đang cướp đi sinh mạng của công dân chúng ta. Chúng ta cần bảo vệ người dân Mỹ, và với tư cách là tổng thống, trách nhiệm của tôi là bảo đảm an toàn cho tất cả mọi người".

Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Những tuyên bố cứng rắn đó làm dấy lên tranh cãi về chủ quyền, nhưng đồng thời cũng tạo ra một động lực chính trị mới. Giới phân tích cho rằng, bà Sheinbaum vốn đã muốn thay đổi chiến lược an ninh, song sức ép từ Washington đến vào đúng thời điểm để thúc đẩy quá trình này.

Khác với chính sách của cựu Tổng thống Andres Manuel Lopez Obrador - vốn tập trung vào giải quyết nguyên nhân xã hội của bạo lực - bà Sheinbaum đang theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn hơn, dựa trên tăng cường hợp tác tình báo và tấn công trực diện vào lãnh đạo cartel.

Tháng 1 vừa qua, quân đội Mỹ thành lập một lực lượng đặc nhiệm chia sẻ tình báo tại Arizona, gần biên giới Mexico, với khoảng 300 nhân sự chuyên phân tích hoạt động của cartel. Sự phối hợp này cho thấy quan hệ an ninh song phương đang bước sang giai đoạn thực dụng và chặt chẽ hơn.

Tuy nhiên, bà Sheinbaum vẫn tìm cách giữ khoảng cách chính trị với Washington, khẳng định rằng các chiến dịch đều do Mexico chủ trì và bảo đảm tôn trọng chủ quyền quốc gia.

Dù việc tiêu diệt El Mencho được xem là thắng lợi lớn, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng “chặt đầu” một cartel không đồng nghĩa với việc giải quyết tận gốc vấn đề.

Lịch sử Mexico cho thấy, mỗi khi một thủ lĩnh cartel bị bắt hoặc bị tiêu diệt, khoảng trống quyền lực thường dẫn tới đấu đá nội bộ và tranh giành địa bàn, kéo theo bạo lực gia tăng.

CJNG được cho là hoạt động tại hơn 20 bang của Mexico và có liên hệ tại hàng chục quốc gia. Mô hình tổ chức phân tán theo kiểu "nhượng quyền" giúp băng đảng này duy trì sức ảnh hưởng ngay cả khi các thủ lĩnh cấp cao bị bắt giữ. Giới phân tích nhận định, dù "El Mencho" giữ vai trò trung tâm, cấu trúc phân mảnh của CJNG có thể khiến tổ chức này không dễ dàng sụp đổ hoàn toàn. Tuy nhiên, khoảng trống quyền lực có thể dẫn tới tranh giành nội bộ hoặc bùng phát xung đột với các nhóm đối thủ, đặc biệt là tàn dư của băng đảng Sinaloa.

Ngay sau chiến dịch tiêu diệt El Mencho, nhiều khu vực đã ghi nhận các vụ đấu súng, đốt xe và phong tỏa đường sá. Người dân lo ngại một làn sóng bạo lực mới có thể bùng phát khi các phe phái trong CJNG và các băng nhóm đối thủ tìm cách tái phân chia quyền lực. Việc ai sẽ nắm quyền kiểm soát nhóm này, hoặc liệu tổ chức có bị chia rẽ thành các phe phái thanh trừng đẫm máu hay không, sẽ tác động lớn đến hoạt động buôn ma túy tại châu Mỹ. Tuy nhiên, cái chết của El Mencho cũng có thể mang lại cơ hội cho chính phủ Mexico để duy trì thế chủ động bằng các chiến dịch chính xác tiếp theo nhằm vào thủ lĩnh các băng đảng.

Mexico hiện rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: nếu không hành động đủ mạnh, chính phủ sẽ tiếp tục đối mặt với sức ép và thậm chí đe dọa can thiệp từ Mỹ; nhưng nếu hành động quá mạnh, nguy cơ bất ổn trong nước lại gia tăng. Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn đặt ra là liệu chiến dịch tiêu diệt El Mencho có mở ra bước ngoặt hướng tới ổn định lâu dài, hay chỉ là khởi đầu của một chu kỳ bạo lực mới.

Khuất Trang

Nguồn Hà Nội TV : https://hanoionline.vn/thach-thuc-voi-mexico-sau-cai-chet-cua-trum-ma-tuy-387688.htm