Thanh long Lâm Đồng trước 'cuộc sát hạch' khốc liệt của thị trường toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Khi xuất khẩu thanh long không còn là "cuộc chơi" dễ dàng

Thanh long là một trong những loại trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp tại nhiều địa phương, đặc biệt là Bình Thuận cũ - "thủ phủ thanh long" của cả nước.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho biết, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành hàng thanh long vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Giá cả thị trường còn biến động; liên kết sản xuất và tiêu thụ chưa chặt chẽ; việc quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói còn gặp khó khăn; yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc của các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe. Một số nơi vẫn còn tình trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chưa đúng quy định, ghi chép nhật ký sản xuất còn hình thức, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và uy tín xuất khẩu của địa phương.

Người trồng thanh long vỏ vàng ruột trắng ở xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng.

Trao đổi với PV Người Đưa Tin, ông Trần Đức Thiện – Phó Chi cục trưởng Chi cục trồng trọt và bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng - cho biết, toàn tỉnh có khoảng 25.802 ha thanh long, trong đó diện tích kinh doanh đạt 25.787 ha. Riêng quý I/2026, sản lượng đạt khoảng 231.028 tấn, tương đương 40% kế hoạch năm. Thanh long vẫn là cây trồng chủ lực tại nhiều địa phương ven biển, tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân.

Đáng chú ý, xu hướng chuyển đổi cơ cấu giống đang diễn ra rõ nét. Nếu trước đây thanh long ruột trắng gần như chiếm ưu thế tuyệt đối thì hiện nay các giống ruột đỏ, tím hồng đã mở rộng lên khoảng 35% diện tích nhằm đáp ứng nhu cầu của các thị trường cao cấp.

Song song đó, việc ứng dụng kỹ thuật canh tác hiện đại cũng từng bước được mở rộng. Hiện hơn 80% diện tích thanh long đã áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước; gần 9.300 ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và khoảng 540 ha đạt GlobalGAP. Một số vùng trồng đã bắt đầu chuyển sang hướng hữu cơ nhằm nâng giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Hội nghị giải pháp phát triển thanh long bền vững trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng diễn ra vào ngày 14/5.

Cũng theo Phó Chi cục trưởng Chi cục trồng trọt và bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có 95 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia thu mua thanh long phục vụ xuất khẩu. Sản phẩm đã có mặt tại 13 quốc gia được bảo hộ chỉ dẫn địa lý thanh long "Bình Thuận" và vùng lãnh thổ, trong đó các thị trường chủ lực gồm: Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand và Châu Âu (EU).

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực ấy vẫn tồn tại nhiều khó khăn. Ngành chức năng nhìn nhận thị trường xuất khẩu thanh long hiện vẫn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc, chiếm khoảng 70% sản lượng xuất khẩu. Trong khi đó, nhiều mã số vùng trồng trước đây do chính quyền địa phương quản lý, khiến việc giám sát, ủy quyền xuất khẩu và truy xuất nguồn gốc gặp không ít trở ngại sau khi sáp nhập đơn vị hành chính.

Ngoài ra, phần lớn cơ sở đóng gói hoạt động theo hình thức thuê kho, hoạt động phụ thuộc mạnh vào biến động giá cả thị trường nên thiếu tính ổn định. Quả thanh long tươi cũng có thời gian bảo quản ngắn, chỉ khoảng 5–8 ngày ở điều kiện thường, gây áp lực lớn cho khâu logistics và thông quan khi xuất khẩu sang các thị trường xa như châu Âu.

Vườn thanh long ở Lâm Đồng.

Siết tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng tới phát triển bền vững

Đại diện Chi cục Kiểm dịch Thực vật Vùng 2 cho biết, để xuất khẩu thanh long sang các thị trường quốc tế, đặc biệt là thị trường châu Âu (EU), các lô hàng phải đáp ứng nghiêm ngặt quy định về kiểm dịch thực vật theo yêu cầu của nước nhập khẩu.

Theo đó, tất cả các lô thanh long xuất khẩu đều phải được cơ quan kiểm dịch thực vật của Việt Nam kiểm tra và cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật xuất khẩu. Đồng thời, sản phẩm không được nhiễm các đối tượng kiểm dịch thực vật mà nước nhập khẩu quy định, không mang theo đất và phải bảo đảm yêu cầu về bao bì, vật liệu đóng gói. Riêng đối với vật liệu bao gói bằng gỗ phải được xử lý đúng theo tiêu chuẩn quốc tế ISPM 15.

Đối với thị trường châu Âu (EU), yêu cầu kiểm soát được đánh giá đặc biệt khắt khe. Thanh long xuất khẩu phải bảo đảm không nhiễm sinh vật gây hại thuộc diện kiểm dịch của EU và bắt buộc phải có giấy chứng thư kiểm dịch thực vật đi kèm lô hàng.

Bên cạnh yêu cầu đối với sản phẩm, các vùng trồng thanh long cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn sản xuất an toàn như VietGAP hoặc GlobalGAP và được cơ quan chuyên ngành cấp mã số vùng trồng để phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Theo đại diện Chi cục Kiểm dịch Thực vật Vùng 2, các cơ sở đóng gói thanh long xuất khẩu cũng phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Nhà đóng gói cần được thiết kế liên hoàn với cơ sở xử lý hơi nước nóng, bảo đảm không có nguy cơ côn trùng hoặc ruồi đục quả xâm nhập. Hệ thống cửa hai lớp, đèn diệt côn trùng, quạt thổi và quy trình khử trùng định kỳ bằng thuốc diệt côn trùng đều phải được thực hiện đầy đủ và có xác nhận của cơ quan kiểm dịch trước khi thông tin được gửi đến nước nhập khẩu.

Khu vực Bình Thuận, tỉnh Lâm Đồng được xem là "thủ phủ thanh long" của cả nước.

Theo ông Huỳnh Cảnh - Chủ tịch Hiệp hội thanh long Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng, Lâm Đồng được đánh giá là địa phương có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển cây thanh long nhờ khí hậu nhiệt đới gió mùa ổn định. Đặc biệt, khu vực ven biển thuộc Bình Thuận cũ với đặc trưng nhiều nắng, ít mưa, khô hạn kéo dài cùng nền thổ nhưỡng riêng biệt đã tạo nên chất lượng thanh long nổi tiếng nhiều năm qua. Đất đai tại đây có khả năng thoát nước tốt, giàu khoáng chất, giúp trái thanh long có vị ngọt thanh, màu sắc đẹp, độ giòn cao và thời gian bảo quản lâu hơn so với nhiều vùng trồng khác. Chính những lợi thế tự nhiên đặc thù này đã góp phần xây dựng và khẳng định thương hiệu "Dragon fruit Binh Thuận" trên thị trường quốc tế, trở thành một trong những nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Việc chuyển dịch từ mô hình xuất khẩu phụ thuộc sang đa dạng hóa thị trường được xem là cơ hội quan trọng để tái cấu trúc ngành thanh long theo hướng bền vững hơn. Muốn nâng cao sức cạnh tranh, ngành thanh long cần chuyển mạnh sang tư duy sản xuất theo tín hiệu thị trường, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số trong sản xuất, bảo quản, tiêu thụ. Cùng với đó, phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải, nâng cao chất lượng và truy xuất nguồn gốc sẽ là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thực phẩm. Đây được xem là hướng đi quan trọng giúp thanh long Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế hiện tại mà còn gia tăng giá trị, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu trong giai đoạn mới, Chủ tịch Hiệp hội thanh long Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh.

Nguyễn Đắc Phú

Nguồn Người Đưa Tin : https://nguoiduatin.vn/thanh-long-lam-dong-truoc-cuoc-sat-hach-khoc-liet-cua-thi-truong-toan-cau-204260514093538508.htm