Thanh minh - Nẻo về cội nguồn thanh tịnh

4 giờ trướcBài gốc

Bày lễ trước mộ tổ tiên thường là việc dành cho những người lớn tuổi trong dòng họ.

Nếu như các dân tộc Tày, Nùng mặc định ngày 3-3 âm lịch hằng năm là ngày con cháu đi tảo mộ tổ tiên thì đối với người Dao đỏ tảo mộ phải đúng vào Tết Thanh Minh. Tiết Thanh minh là tiết thứ 5 trong 24 tiết khí hàng năm. Tiết khí này được lập lịch theo quan niệm của các quốc gia phương Đông, ngày đầu tiên là của Tiết Thanh minh được coi là Tết Thanh minh.

Năm nay, Tết Thanh minh rơi vào Chủ nhật ngày 5-4 (tức ngày 18-2 âm lịch), tuy vậy, ngay từ mấy ngày trước đó gia đình ông Triệu Tài Phượng ở thôn Phiêng Lằm, xã Yên Thịnh, đã nhờ thầy cúng về làm lễ mời tổ tiên về ăn Tết.

Ông Triệu Tài Phượng bảo: Do tập quán du canh, du cư từ xa xưa nên các phần mộ của tổ tiên đồng bào người Dao đỏ chúng tôi thường có nhiều ngôi mộ ở xa, không tập trung hoặc bị thất lạc. Chính vì vậy, trước ngày Tết chính, người Dao đỏ sẽ mời thầy về làm lễ báo cáo với những phần mộ thất lạc, những ngôi mộ ở xa với lý do không thể đến được và mời tổ tiên về ăn Tết ngay tại nhà. Sau khi thầy làm lễ xong, con cháu mới được phép đi tảo mộ ở xa dù chưa đến ngày chính.

Anh em, họ hàng của gia đình ông Triệu Tài Phượng cho dù bận làm ăn ở nơi xa cũng cố gắng sắp xếp công việc về tập trung. Năm nay Tết Thanh minh vào đúng dịp cuối tuần nên mọi người trong dòng họ đến gần như đông đủ. Đặc biệt, ông Triệu Kim Thọ ở Bản Lồm, xã Nam Cường, em rể của ông Phượng, sau nhiều năm tảo mộ bên nội, năm nay cũng “xin phép” các cụ được về bên ngoại để vun xới mộ phần bố mẹ vợ. Không khí trang nghiêm, đầm ấm trong sương mù quyện cùng khói hương.

Khi nén hương đầu tiên thắp lên cũng là lúc con cháu bắt đầu dọn dẹp khoảng đất trước mộ rồi bày lễ. Đồ lễ bày có đầy đủ các loại thức ăn, bánh kẹo, hoa, quả… nhưng thứ không thể thiếu là gà luộc, xôi được nhuộm màu từ lá sau sau hoặc lá cẩm và bánh giầy chay. Mỗi món đều mang ý nghĩa riêng, thể hiện sự đủ đầy, ấm no mà con cháu muốn dâng lên tổ tiên.

Ngày Tết Thanh minh, thời tiết trong lành đặc trưng của cuối xuân lan tỏa khắp các bản làng. Trên các ngả đường, triền đồi từng đoàn người từ người già đến trẻ nhỏ đều đi tảo mộ. Người xách đồ lễ, người mang cuốc, xẻng… hướng về những khu mộ của gia đình.

Người già đảm nhận phần lễ, rót rượu từng ngôi mộ, khấn mời và xin phép được sửa sang “nhà cửa” cho các cụ. Mỗi lần rót rượu, các cụ cao tuổi lại nhắc đến tên tuổi, thứ bậc, kể lại những câu chuyện gắn với từng người dưới mộ: Đây là mộ của cụ nội, người ngày xưa đầu tiên đặt chân đến mảnh đất này. Bên cạnh là cụ bà, còn ở dưới một chút là ông nội, ông là thầy cúng có tiếng khắp vùng đấy...

Con cháu người Dao tụ họp đông đủ, cùng nhau chăm sóc mộ phần tổ tiên.

Khi nén hương cháy được một nửa cũng là lúc mọi người bắt tay vào công việc, người phát cây, người rẫy cỏ, đắp đất hoặc tỉa những khóm hoa loa kèn trồng phía trước mộ. Sau khi hoàn tất việc tảo mộ, các gia đình thường tụ họp ăn bữa cơm chung.

Mâm cơm không chỉ là dịp sum họp mà còn là không gian để tiếp nối những câu chuyện của các thế hệ. Người già kể chuyện xưa, nhắc lại công lao của các bậc tiền nhân; người trẻ lắng nghe, ghi nhớ. Những câu chuyện về hành trình lập bản, phát nương, làm rẫy rồi chuyển qua khai hoang những thửa ruộng đầu tiên… cứ thế được truyền từ đời này sang đời khác.

Những người trẻ của dân tộc Dao, mỗi Tết Thanh minh dù ở đâu, làm gì đều cố gắng thu xếp về sum họp cùng gia đình, dòng họ. Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ mai một thì Tết Thanh minh và những giá trị truyền thống tốt đẹp của người Dao đỏ vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn.

Dư Minh

Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/van-hoa/202604/thanh-minh-neo-ve-coi-nguon-thanh-tinh-0256fc6/