1. Hiểu đúng về ‘thanh nhiệt’
Theo BSNT Nguyễn Thành Vương, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, nhiệt là trạng thái mất cân bằng âm – dương, dẫn đến các triệu chứng như nóng trong, nổi mụn, khô miệng, táo bón và tiểu vàng. Để cải thiện sức khỏe và phục hồi sự cân bằng, việc thanh nhiệt là rất cần thiết.
Thanh nhiệt là phép điều trị nhằm loại bỏ nhiệt tà, nhưng không phải ai cũng cần thanh nhiệt. Hơn nữa, mỗi người lại có thể trạng khác nhau, vì vậy cần thanh nhiệt bằng các vị thuốc khác nhau: Người thực nhiệt có thể dùng các thực phẩm, vị thuốc mát. Người hư hàn nếu dùng nhiều đồ mát dễ làm cơ thể suy yếu. Vì vậy, thanh nhiệt cần đúng người, đúng thời điểm và đúng cách.
Nước đậu đen nếu dùng thay nước lọc để thanh nhiệt cơ thể có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy.
2. Sai lầm thường gặp khi thanh nhiệt
2.1. Lạm dụng nước ‘mát gan’ hằng ngày
Nhiều người có thói quen uống nước đậu đen, rau má, atiso thay nước lọc hàng ngày. Khi lạm dụng có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy; ảnh hưởng chức năng tỳ vị; làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng.
2.2. Dùng thực phẩm có tính hàn kéo dài
Các thực phẩm như dưa hấu, rau đay, rau má… có tính hàn, nếu dùng liên tục sẽ gây tác hại như rối loạn tiêu hóa; đầy bụng, ăn uống kém; làm nặng thêm tình trạng tỳ vị hư.
2.3. Tự ý dùng các bài thuốc ‘giải độc gan’
Một số người tự mua các loại thảo dược như diệp hạ châu, nhân trần, atiso về dùng kéo dài. Việc làm này có thể gây mất cân bằng trong cơ thể nếu dùng không đúng thể bệnh; một số vị thuốc còn có thể ảnh hưởng đến huyết áp, tiêu hóa nếu lạm dụng; hoặc che lấp triệu chứng bệnh lý gan thực sự.
Dưa hấu có tính hàn nếu dùng liên tục sẽ có thể gây rối loạn tiêu hóa.
2.4. Thanh nhiệt theo trào lưu, không theo thể trạng
Người này thấy hiệu quả mách cho người khác làm theo, nhưng mỗi người có cơ địa khác nhau, hệ quả là người hư hàn dễ mệt mỏi, tay chân lạnh, tiêu chảy; người khí huyết kém có thể suy nhược hơn nếu dùng không đúng thể trạng cá nhân.
2.5. Chỉ chú trọng ‘giải độc’ mà bỏ qua lối sống
Nhiều người uống nước mát nhưng vẫn thức khuya; ăn đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ; uống rượu bia thường xuyên, dẫn đến hệ quả là gan vẫn bị "quá tải", hiệu quả thanh nhiệt gần như không đáng kể.
Cần dùng diệp hạ châu theo chỉ dẫn của bác sĩ.
3. Hệ lụy của thanh nhiệt sai cách
Theo BSNT Nguyễn Thành Vương, thanh nhiệt không đúng có thể dẫn đến tổn thương tỳ vị gây đầy bụng, tiêu chảy, ăn kém; mất cân bằng âm – dương khiến cơ thể mệt mỏi, suy nhược; rối loạn tiêu hóa kéo dài; giảm sức đề kháng nếu cơ thể bị "làm lạnh" quá mức; che giấu bệnh lý tiềm ẩn, đặc biệt là các bệnh về gan.
Vì vậy, thanh nhiệt đúng cách cần lưu ý:
Chỉ thanh nhiệt khi có biểu hiện rõ như nóng trong, táo bón, nổi mụn…
Không lạm dụng thực phẩm, đồ uống có tính hàn.
Nên luân phiên, đa dạng thực phẩm.
Kết hợp với chế độ sinh hoạt hợp lý: ngủ đủ giấc, hạn chế stress.
Khi cần dùng thảo dược, nên có tư vấn của thầy thuốc.
Thanh nhiệt, giải độc là nhu cầu chính đáng trong mùa nóng, nhưng cần thực hiện đúng cách để tránh "lợi bất cập hại". Việc điều chỉnh lối sống, ăn uống khoa học vẫn là nền tảng quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe và hỗ trợ chức năng gan.
Thanh nhiệt không phải "càng nhiều càng tốt". Hiểu đúng và áp dụng hợp lý sẽ giúp cơ thể duy trì cân bằng âm dương, khỏe mạnh; ngược lại, làm sai cách có thể khiến sức khỏe bị ảnh hưởng âm thầm nhưng kéo dài.
Mai Hương