Thanh Sơn giữ hồn di sản trong nhịp sống hiện đại

2 giờ trướcBài gốc

Lễ hội đình Chung xã Thanh Sơn được tổ chức hàng năm với nghi thức rước kiệu truyền thống.

Nỗ lực “đánh thức” di sản

Trong nắng vàng trải dài trên những đồi chè, Thanh Sơn hiện lên với vẻ đẹp trầm mặc mà sâu lắng. Ở đó, đình làng vẫn là nơi hội tụ tín ngưỡng, lịch sử và đời sống cộng đồng. Không chỉ thờ các bậc tiền nhân có công với nước, với dân, đình còn là không gian kết nối con người với nguồn cội.

Cụ từ ở đình Chung Nguyễn Văn Thông ánh mắt như sáng lên khi nhắc về hội đình: Thanh Sơn hiện có 4 di sản, trong đó đình Thạch Khoán được xếp hạng cấp Quốc gia, còn đình Chung, đền Bà và nhà thờ họ Nguyễn Bá là di sản cấp tỉnh. Với người dân, đình không chỉ là công trình kiến trúc, đó là nơi lưu giữ ký ức của làng, nơi chứng kiến mọi biến thiên của thời cuộc. Dẫu đi đâu, đến ngày hội làng, ai cũng muốn tìm về, tìm lại mái đình, tìm lại tiếng trống hội rộn ràng để nhắc nhớ về cội nguồn.

Giá trị của các di tích được thể hiện qua những chi tiết nghệ thuật còn nguyên vẹn theo thời gian. Những mảng chạm khắc rồng bay, phượng múa trên nền gỗ quý không đơn thuần là dấu ấn kỹ thuật, mà là minh chứng sống động cho trình độ thủ công tinh xảo và đời sống tinh thần phong phú của cha ông - những người đã gửi gắm tín ngưỡng và thẩm mỹ vào từng thớ gỗ, nếp đình.

Đi sâu vào hệ thống di tích, có thể nhận diện rõ nét sự giao thoa văn hóa Mường - Kinh, được kết tinh qua những mái đình xưa. Tiêu biểu là đình Thạch Khoán - di tích lịch sử cấp Quốc gia (xếp hạng năm 2001). Đình được dựng theo kết cấu hình chữ “Nhất” với 5 gian, quay mặt về núi Ba Vì (núi Tản) - một lựa chọn mang ý nghĩa phong thủy và tín ngưỡng sâu sắc. Hệ khung gồm 48 chân cột gỗ vững chãi, kết hợp các đường chạm khắc tinh xảo, vừa mang dấu ấn kiến trúc truyền thống của người Mường, vừa có sự tương đồng với đình làng người Kinh vùng trung du.

Không gian thờ tự tại đình phản ánh chiều sâu lịch sử và tín ngưỡng bản địa: Từ Tản Viên Sơn Thánh (Sơn Tinh), ba vị công chúa con vua Hùng, đến bốn vị thổ tù họ Đinh, đứng đầu là Đinh Công Mộc - những nhân vật có công giúp vua Lê Thái Tổ đánh đuổi giặc Minh thế kỷ XV. Lễ hội đình diễn ra vào các ngày 23 - 25 tháng Giêng hằng năm. Tiếng cồng chiêng, nghi thức đâm đuống, lễ rước tế cầu quốc thái dân an, tạo nên không gian diễn xướng đậm bản sắc dân tộc Mường. Đình vì thế không chỉ là di tích kiến trúc - nghệ thuật, mà còn là một thiết chế văn hóa sống động, được hương khói đều đặn vào các ngày rằm, mùng một.

Cùng với đó, đình Chung cũng giữ vai trò là điểm tựa văn hóa tinh thần quan trọng của người dân Thanh Sơn. Đình thờ Đức Thánh Tản Viên - nhân vật gắn với thời kỳ Hùng Vương dựng nước, cùng thân mẫu là bà Đinh Thị Đen. Hằng năm, lễ hội đình Chung được tổ chức vào ngày 15/2 âm lịch, với nghi thức rước kiệu từ văn chỉ về đình, kết hợp các trò chơi dân gian, tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng vừa trang nghiêm, vừa gắn kết.

Trong đời sống văn hóa ở Thanh Sơn, đình Cả không chỉ là một cách gọi quen thuộc, mà còn hàm chứa vị thế biểu tượng - trung tâm tín ngưỡng của cộng đồng. Đình Cả thờ Tản Viên Sơn Thánh cùng các bậc tiền nhân có công khai phá đất đai, chống giặc giữ làng. Qua đó, ngôi đình đóng vai trò như sợi dây kết nối cộng đồng người Mường với mạch nguồn tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - một trục giá trị xuyên suốt trong đời sống văn hóa vùng Đất Tổ.

Dù trải qua nhiều lần trùng tu, đình Cả vẫn giữ được nét xưa, trang nghiêm, tĩnh tại, là nơi diễn ra các sinh hoạt cộng đồng, hội họp và đặc biệt là những nghi lễ tri ân tổ tiên. Chính sự tiếp nối bền bỉ này đã giúp đình Cả không chỉ tồn tại như một di tích, mà còn sống trong đời sống thường nhật của người dân, như một điểm tựa tinh thần vững chắc qua thời gian.

Để mạch nguồn chảy mãi

Thực tế cho thấy, di sản văn hóa nếu không được bảo tồn, gìn giữ sẽ bị mai một, xuống cấp theo thời gian. Nhận diện rõ vấn đề, Thanh Sơn đã lựa chọn cách tiếp cận chủ động và thực chất. Trong đó, việc xã hội hóa công tác bảo tồn luôn được phát huy. Cùng với ngân sách Nhà nước, nhiều gia đình, người con xa quê đã tự nguyện đóng góp kinh phí để tôn tạo không gian đình, phục dựng hoành phi, câu đối. Đó vừa là nguồn lực vật chất, vừa thể hiện rõ nét ý thức cộng đồng trong giữ gìn văn hóa cội nguồn.

Việc khôi phục các nghi thức tế lễ truyền thống đã đưa di tích trở lại đúng vai trò vốn có - một không gian văn hóa sống. Những đội tế nam quan, nữ quan trong trang phục chỉnh tề, tiếng hát xoan, hát ghẹo vang lên dưới mái đình cổ... đã tái hiện quá khứ và “kích hoạt” ký ức văn hóa trong đời sống hiện tại. Với thế hệ trẻ, đó là cách tiếp cận lịch sử trực quan, giàu cảm xúc và có sức thuyết phục hơn bất kỳ bài giảng nào.

Để di sản văn hóa phát triển bền vững, theo bà Nguyễn Thu Hiền - Phó trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã, hướng đi đang được địa phương lựa chọn là gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa tâm linh. Mục tiêu không chỉ dừng ở hạ tầng thuận lợi, mà là xây dựng Thanh Sơn thành một không gian văn hóa có bản sắc, nơi các giá trị truyền thống được tôn vinh và hiện diện trong đời sống đương đại.

Chiều buông xuống những mái đình rêu phong đổ bóng, cảm giác thanh bình hiện hữu. Với cách cấp ủy, chính quyền và người dân nơi đây cùng chung tay gìn giữ di sản, Thanh Sơn không chỉ bảo tồn được những giá trị của quá khứ, mà còn tiếp tục bồi đắp một nền tảng văn hóa bền vững, để mỗi bước phát triển hôm nay sẽ luôn mang theo dáng hình của nguồn cội.

Hương Giang

Nguồn Phú Thọ : https://baophutho.vn/thanh-son-nbsp-giu-hon-di-san-nbsp-trong-nhip-song-hien-dai-253621.htm