Thực tế cho thấy, tình trạng thiếu giáo viên diễn ra ở nhiều môn học, song tiếng Anh chịu áp lực lớn hơn do chương trình giáo dục phổ thông mới yêu cầu tăng số tiết, nâng chuẩn năng lực và mở rộng các hình thức dạy học bằng tiếng Anh. Ở một số địa phương vùng sâu, vùng xa, có trường rơi vào tình trạng “trắng” giáo viên tiếng Anh, buộc phải ghép lớp, tổ chức dạy liên trường hoặc bố trí giáo viên trái môn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy và học.
Học sinh Trường THPT Hoàng Cầu (Hà Nội) trong giờ học tiếng Anh.
Không chỉ thiếu về số lượng, chất lượng đội ngũ giáo viên tiếng Anh cũng chưa đồng đều. Nhiều giáo viên chưa đáp ứng chuẩn ngoại ngữ mới, trong khi dạy học theo định hướng phát triển năng lực đòi hỏi giáo viên không chỉ vững chuyên môn mà còn phải thành thạo phương pháp sư phạm hiện đại, ứng dụng hiệu quả công nghệ. Công tác bồi dưỡng, tái đào tạo vì thế trở thành nhiệm vụ trọng tâm, song cũng tạo áp lực lớn cho các địa phương, nhất là ở những vùng còn nhiều khó khăn.
Nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT quy định về định mức giờ dạy, tạo cơ sở để các địa phương linh hoạt hơn trong bố trí đội ngũ giáo viên. Trên cơ sở đó, nhiều giải pháp được áp dụng như dạy liên trường, sử dụng giáo viên nước ngoài, thuê giáo viên hợp đồng hoặc điều chuyển giáo viên giữa các cơ sở giáo dục.
Theo đồng chí Nguyễn Thế Sơn, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo: Việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai cần có lộ trình hợp lý, phù hợp với nhu cầu, năng lực của đội ngũ và điều kiện cơ sở vật chất của từng địa phương. Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục phối hợp với các đơn vị trong và ngoài nước để hoàn thiện giải pháp sát thực tiễn. Tuy nhiên, các biện pháp hiện nay chủ yếu mang tính tình thế, chưa thể thay thế cho một chiến lược phát triển đội ngũ giáo viên tiếng Anh bền vững, lâu dài.
Trong bối cảnh thiếu hụt giáo viên, nhiều chuyên gia cho rằng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả. Trí tuệ nhân tạo có thể đóng vai trò trợ giảng, gợi ý học liệu, hỗ trợ cá thể hóa việc học. Dẫu vậy, giáo viên vẫn giữ vai trò quyết định chất lượng giáo dục, còn công nghệ chỉ mang tính bổ trợ, không thể thay thế vai trò dẫn dắt và giáo dục giá trị cho học sinh.
Theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 22-8-2025, chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai đã có nền tảng chính sách quan trọng và được triển khai theo lộ trình phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của từng địa phương, tránh áp dụng máy móc, cào bằng. Góp ý cho lộ trình này, thầy giáo Đỗ Đức Lân, Phó giám đốc phụ trách Trung tâm Hợp tác phát triển, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, triển khai đào tạo tích hợp tại các trường sư phạm, bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên đương nhiệm, đồng thời xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế và phát triển kho học liệu số dùng chung.
Theo dự báo, đến năm 2030, ngành giáo dục cần bổ sung khoảng 12.000 giáo viên tiếng Anh mầm non, gần 10.000 giáo viên tiếng Anh tiểu học và bồi dưỡng ít nhất 200.000 giáo viên có khả năng giảng dạy bằng tiếng Anh. Dù còn nhiều khó khăn, song với sự chỉ đạo kiên trì và triển khai đồng bộ các giải pháp, mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai ở Việt Nam vẫn khả thi; trong đó, bài toán nhân lực cần được xác định là khâu then chốt để tập trung giải quyết.