Tháo gỡ điểm nghẽn, kích hoạt 'vốn mồi' cho tăng trưởng

một giờ trướcBài gốc

Việc đẩy mạnh phân bổ đầu tư công gắn với đánh giá hiệu quả sẽ góp phần giúp hơn 1,1 triệu tỷ đồng ngân sách được giải ngân nhanh. Ảnh: ST

Áp lực tăng trưởng đang dồn lên đầu tư công

Theo Bộ Tài chính, tổng Kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được Quốc hội giao khoảng 1,08 triệu tỷ đồng; nếu tính cả phần vốn địa phương giao tăng và vốn chuyển nguồn, tổng quy mô vượt 1,106 triệu tỷ đồng - mức cao nhất từ trước tới nay.

Quy mô vốn tăng thêm khoảng 175.000 tỷ đồng so với năm 2025 cho thấy đầu tư công tiếp tục được đặt vào vai trò “vốn mồi” cho mục tiêu tăng trưởng cao trong bối cảnh nhiều động lực truyền thống đang suy yếu.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân thực tế vẫn khá chậm. Tính đến hết ngày 30/4/2026, cả nước mới giải ngân khoảng 144.282,9 tỷ đồng, đạt 14,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 10,7%, vốn ngân sách địa phương đạt 16,2%. Đáng chú ý, vẫn còn khoảng 46.200 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết tại 14 Bộ, cơ quan Trung ương và 17 địa phương.

Ở góc độ tăng trưởng, việc chậm giải ngân không đơn thuần là câu chuyện thủ tục mà tác động trực tiếp đến GDP. Phó Cục trưởng Cục Thống kê, Bộ Tài chính Lê Trung Hiếu cho biết, theo tính toán, cứ đầu tư công thực hiện tăng thêm 1% có thể đóng góp khoảng 0,056 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế. “Nếu giải ngân hết toàn bộ hơn 1,1 triệu tỷ đồng, vốn đầu tư công có thể đóng góp tới khoảng 1,7 điểm phần trăm vào GDP năm 2026” - ông Hiếu nhấn mạnh.

Con số này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của đầu tư công trong bối cảnh hiện nay, nhưng đồng thời cũng đặt áp lực rất lớn lên bộ máy thực thi ở cả Trung ương và địa phương. Thực tế cho thấy, quy mô vốn càng lớn thì yêu cầu về quản trị và hiệu quả sử dụng vốn càng cao.

Không chỉ chậm về tiến độ, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công cũng đang là vấn đề được đặt ra. Hiện hệ số ICOR - thước đo hiệu quả sử dụng vốn đầu tư - của Việt Nam vẫn ở mức cao, khoảng 6,43. Trong khi đó, mục tiêu kéo giảm ICOR xuống còn khoảng 4,5-4,8 trong 5 năm tới đòi hỏi không chỉ giải ngân nhanh mà còn phải giải ngân hiệu quả. Điều nền kinh tế cần hiện nay không phải là giải ngân bằng mọi giá, mà là biến dòng vốn ngân sách thành hạ tầng thực chất, năng lực sản xuất thực chất và dư địa tăng trưởng dài hạn.

Nhiều điểm nghẽn chưa được xử lý dứt điểm

Báo cáo tổng hợp của Bộ Tài chính cho thấy nhiều điểm nghẽn quen thuộc tiếp tục kéo chậm tiến độ đầu tư công năm 2026.

Trước hết là các nút thắt về thể chế và thủ tục đất đai. Có tới 40 Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương phản ánh khó khăn trong xác định giá đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư, chuyển mục đích sử dụng đất và bố trí nơi ở tạm cho người dân. Nhiều dự án lớn, dự án liên vùng tiếp tục bị kéo dài do thủ tục đất đai phức tạp và thiếu đồng bộ giữa các khâu thực hiện.

Trong lĩnh vực xây dựng, 31 Bộ, ngành và địa phương cho biết quy trình thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế kỹ thuật và dự toán còn nhiều tầng nấc, chồng chéo. Việc điều chỉnh tổng mức đầu tư, cập nhật giá hợp đồng khi chi phí vật liệu tăng mạnh cũng thiếu hướng dẫn thống nhất, khiến nhiều dự án kéo dài thời gian xử lý thủ tục.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu đất đắp, cát, đá xây dựng tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ thi công ở nhiều dự án hạ tầng lớn. Thủ tục cấp phép khai thác vật liệu còn kéo dài, trong khi giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển tăng cao khiến nhiều nhà thầu thi công cầm chừng để chờ điều chỉnh giá.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết, trượt giá nguyên, nhiên, vật liệu đang trở thành một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay. Có những dự án ký hợp đồng không điều chỉnh giá nên càng thi công càng thua lỗ, dẫn tới tình trạng khó lựa chọn nhà thầu.

Bên cạnh yếu tố khách quan, Bộ Tài chính cũng thẳng thắn nhìn nhận nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Chất lượng lập kế hoạch ở nhiều nơi chưa sát thực tế; phân bổ vốn còn dàn trải; nhiều dự án chưa hoàn thiện thủ tục nhưng vẫn đăng ký vốn, dẫn tới tình trạng “vốn chờ dự án”. Một số địa phương còn chậm giải phóng mặt bằng, thiếu quỹ tái định cư và phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

Đáng chú ý, tình trạng e ngại trách nhiệm, sợ sai, né tránh xử lý công việc vẫn xuất hiện ở một bộ phận cán bộ, chủ đầu tư và ban quản lý dự án. Năng lực tổ chức thực hiện ở một số nơi còn hạn chế, thiếu chủ động trong điều hành và xử lý tình huống phát sinh.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục công khai tỷ lệ giải ngân định kỳ theo tuần, tháng và quý đối với từng Bộ, ngành, địa phương; đồng thời xây dựng tiêu chí chấm điểm KPI về thực hiện nhiệm vụ giải ngân đầu tư công.

Giải ngân nhanh nhưng phải hiệu quả

Để bảo đảm mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2026, Bộ Tài chính đề nghị các Bộ, ngành và địa phương khẩn trương phân bổ hết kế hoạch vốn; điều chuyển vốn từ các dự án chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong đầu tư công.

Các cơ quan chức năng cũng được yêu cầu tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng và thủ tục đầu tư; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và liên thông dữ liệu nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm, cần sớm có hướng dẫn thống nhất trên phạm vi cả nước để tháo gỡ vướng mắc liên quan đến điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động mạnh.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chỉ đạo đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu giải ngân 100% Kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026; thực hiện hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội khi phân bổ vốn đầu tư công; gắn việc phân bổ vốn đầu tư công với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội cả trước, trong và sau quá trình thực hiện đầu tư.

Đặc biệt, tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu Bộ Tài chính tham mưu Chính phủ có văn bản gửi Kiểm toán nhà nước đề nghị đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư công khi tiến hành kiểm toán.

Trong bối cảnh dư địa chính sách không còn nhiều, việc đẩy mạnh phân bổ đầu tư công gắn với đánh giá hiệu quả sẽ góp phần giúp hơn 1,1 triệu tỷ đồng ngân sách được giải ngân nhanh và thực sự trở thành “vốn mồi” cho tăng trưởng./.

HỒNG NHUNG

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/thao-go-diem-nghen-kich-hoat-von-moi-cho-tang-truong