Thay đổi cách đánh giá sinh viên tạo lằn ranh kỷ luật gắn chặt với quyền lợi người học

2 giờ trướcBài gốc

Sinh viên Học viện Ngân hàng. Ảnh: NTCC.

Những điểm mới đáng chú ý

Đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên từ lâu đã là một công cụ quản lý, giáo dục mang tính đặc thù tại các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam. Việc Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư 40/2026 đã mang đến những sửa đổi mang tính bước ngoặt đối với hoạt động này.

Việc duy trì thang 100 điểm nhưng tái cấu trúc các mức xếp loại, đặc biệt là việc chính thức xóa bỏ loại "Kém" và thiết lập mối liên kết chặt chẽ giữa mức độ kỷ luật nội bộ với trần xếp loại rèn luyện, đang tạo ra những cuộc thảo luận sâu rộng.

Quy định mới này không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật chấm điểm, mà là một tư duy quản trị giáo dục mới, tác động trực tiếp và đa chiều đến cả người học lẫn bộ máy quản lý của các nhà trường.

PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý giáo dục (Học viện Quản lý Giáo dục) cho rằng, điểm cốt lõi của Thông tư 40/2026 nằm ở cơ chế "khóa trần" xếp loại dựa trên hành vi kỷ luật.

Nếu sinh viên bị khiển trách, kết quả rèn luyện tối đa không quá loại Khá; nếu chịu mức kỷ luật từ cảnh cáo trở lên, điểm rèn luyện chỉ ở mức Trung bình. Sự điều chỉnh này tạo ra những tác động tâm lý và hành vi rõ rệt đối với người học.

Trong quy chế quản lý sinh viên hiện hành, học bổng khuyến khích học tập và các danh hiệu thi đua (như "Sinh viên 5 tốt", sinh viên tiêu biểu) luôn yêu cầu hai điều kiện cần và đủ: Điểm học tập và Điểm rèn luyện đều phải đạt từ loại Khá hoặc Tốt trở lên.

Việc một quyết định kỷ luật cấp trường trực tiếp kéo tụt xếp loại rèn luyện xuống mức Khá hoặc Trung bình đồng nghĩa với việc đóng cánh cửa nhận học bổng, dù điểm học tập của sinh viên đó có xuất sắc đến đâu. Điều này buộc các em phải tự ý thức rằng: Năng lực học thuật không còn là tấm lá chắn cho những sai phạm về ý thức đạo đức hay quy chế.

Ở chiều ngược lại, việc chính thức loại bỏ xếp loại "Kém" (chỉ giữ lại 5 bậc: Xuất sắc, Tốt, Khá, Trung bình, Yếu) mang một thông điệp nhân văn mang tính giáo dục sâu sắc. Xếp loại "Kém" trong tâm lý học giáo dục thường mang sắc thái định kiến nặng nề, dễ khiến người học rơi vào trạng thái buông xuôi, bất cần.

Theo vị chuyên gia, thay thế mức Kém bằng mức Yếu – mức thấp nhất sẽ giúp giảm bớt áp lực tâm lý tiêu cực, đồng thời tạo ra một khoảng trống sửa sai vừa đủ để sinh viên không có cảm giác bị gạt ra bên ngoài lề của hệ thống giáo dục.

Nhiều năm qua, không ít sinh viên duy trì tư duy "đối phó" bằng cách đi tích lũy điểm rèn luyện thông qua việc điểm danh các hội thảo, tham gia hoạt động tình nguyện chỉ để làm đẹp hồ sơ, trong khi lại lơ là việc chấp hành các nội quy nhỏ như phát ngôn trên mạng xã hội, quy chế thi cử hay văn hóa học đường.

"Với quy định mới, cơ chế "chặn trần" buộc sinh viên phải chuyển dịch tư tưởng rằng, bên cạnh việc năng nổ cống hiến, họ phải tuyệt đối thượng tôn kỷ luật. Một lần vấp ngã dẫn đến khiển trách sẽ xóa bỏ toàn bộ nỗ lực tích lũy điểm số Xuất sắc hay Tốt trước đó" - PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền phân tích.

Phù hợp với xu thế

TS Nguyễn Thị Mai - giảng viên Khoa Luật,, Học viện Ngân hàng. Ảnh: NVCC.

Đến từ Khoa Luật - Học viện Ngân hàng, TS Nguyễn Thị Mai nhìn nhận, quy định có một số điểm mới là sự điều chỉnh phù hợp với xu hướng giáo dục đại học hiện đại, hướng đến việc đánh giá toàn diện, đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm và tính tự giác của sinh viên.

Việc bỏ mức xếp loại kém trước hết mang ý nghĩa nhân văn và giáo dục sâu sắc, bởi lẽ, nếu để mức đánh giá quá thấp đối với sinh viên có thể tạo tâm lý mặc cảm, tự ti, ảnh hưởng đến động lực phấn đấu trong quá trình học tập, rèn luyện của các em.

Giảm một mức xếp loại không đồng nghĩa với việc nới lỏng tiêu chuẩn đánh giá đối với sinh viên. Thay vào đó, việc sử dụng mức yếu là mức thấp nhất để đánh giá vẫn phản ánh đúng thực trạng kết quả rèn luyện nhưng lại mở ra cơ hội để sinh viên có thể phấn đấu cải thiện kết quả đánh giá, xếp loại mà không phải chịu áp lực tâm lý quá lớn.

Quy định mới về giới hạn kết quả rèn luyện đối với sinh viên bị xử lý kỷ luật cũng cho thấy tính nghiêm minh và nhất quán trong công tác giáo dục, đào tạo. Nếu trước đây sinh viên đạt thành tích học tập tốt nhưng vi phạm kỷ luật vẫn có thể đạt kết quả rèn luyện ở mức cao thì theo Thông tư, việc đánh giá đã gắn liền năng lực học tập với ý thức chấp hành quy định, đạo đức và trách nhiệm công dân, góp phần khắc phục tình trạng xem nhẹ hoạt động rèn luyện trong một bộ phận sinh viên hiện nay.

Dưới góc độ đào tạo về lĩnh vực pháp luật, TS Nguyễn Thị Mai đánh giá: "Đây là thay đổi có ý nghĩa đặc biệt, bởi lẽ, việc chấp hành pháp luật nói chung, nội quy, quy định của nhà trường nói riêng, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội được coi là những yếu tố then chốt quyết định chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai và là một trong những giá trị cốt lõi mà sinh viên cần hình thành sớm".

Đối với các cơ sở giáo dục đại học, Thông tư 40/2026 cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống đánh giá, xếp loại sinh viên theo hướng minh bạch, công bằng và thực chất hơn, các tiêu chí đánh giá cần cụ thể, rõ ràng, tránh tình trạng đánh giá chung chung hoặc thiếu thống nhất.

Để làm được như vậy, các trường cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý sinh viên, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về học tập, rèn luyện, đẩy mạnh công tác cố vấn học tập, tư vấn tâm lý và hỗ trợ sinh viên để việc đánh giá không chỉ nhằm phân loại mà còn giúp người học nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và có kế hoạch hoàn thiện bản thân.

Nhìn chung, các quy định mới của Thông tư 40/2026 đã phản ánh được mục tiêu của giáo dục là phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng coi trọng kỹ năng mềm, đạo đức nghề nghiệp và khả năng thích ứng, kết quả rèn luyện không còn là một chỉ số mang tính hình thức mà đang trở thành thước đo quan trọng đối với quá trình học tập, tu dưỡng. Từ đó thúc đẩy sự phát triển toàn diện của người học, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

Đình Tuệ

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/thay-doi-cach-danh-gia-sinh-vien-tao-lan-ranh-ky-luat-gan-chat-voi-quyen-loi-nguoi-hoc-post780460.html