Thấy gì khi Iran 'thập diện mai phục' Mỹ, đồng minh và cả thế giới?

một giờ trướcBài gốc

Khi những quả tên lửa của Iran xé toạc bầu trời Israel, một cuộc tấn công khác cũng đang âm thầm diễn ra. Hàng trăm nghìn điện thoại di động tại Israel sáng lên với loạt tin nhắn đe dọa, tin giả và cả liên kết chứa mã độc.

Giây trước, người dân Israel nhận được tin nhắn thông báo Iran đã ám sát Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Giây sau, một tin nhắn khác lại xuất hiện, giả danh chính quyền Israel, dẫn người dùng đến một ứng dụng độc hại.

Đây không phải là những kỹ thuật mới, nhưng điều khiến giới chuyên gia lo ngại là cách chúng được phối hợp nhịp nhàng với các đòn tấn công quân sự ngoài đời thực.

Đòn đánh tâm lý của Iran

Trong mắt các nhà phân tích phương Tây, đây là biểu hiện rõ ràng của một dạng thập diện mai phục, khi tên lửa, tin giả và tấn công mạng không còn tách rời mà hòa làm một.

Iran dường như đang thử nghiệm một mô hình xung đột mới là đồng loạt gây áp lực lên cả thể chất lẫn tâm lý của đối phương, trong cùng một thời điểm.

Khi đó, không gian mạng trở thành chiến trường mở rộng. Trên Telegram và các nền tảng xã hội, các tài khoản liên quan đến Iran đồng loạt tung ra thông điệp phóng đại quy mô trả đũa, tuyên bố đã tiêu diệt hàng chục binh sĩ Mỹ và khoe khoang sức mạnh của các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Những nội dung này vừa nhằm gây hoang mang vừa còn hướng tới việc định hình nhận thức của công chúng quốc tế.

Đáng chú ý, Iran đã thay đổi chiến lược vận hành hệ thống tài khoản mạng xã hội. Nhiều tài khoản từng hoạt động bí mật như giả danh người Mỹ, Israel hoặc châu Âu, nay chuyển sang công khai ủng hộ Tehran.

Các chiến dịch tuyên truyền cũng ngày càng tinh vi về mặt hình ảnh. Những video mô tả binh sĩ khóc lóc, các cảnh chiến trường được dàn dựng hoặc chỉnh sửa lan tràn trên mạng. Theo các tổ chức theo dõi thông tin sai lệch, mô-típ “binh sĩ suy sụp” được lặp lại có chủ đích nhằm truyền tải một thông điệp rằng đối phương đang thất bại về tâm lý, theo New York Times.

Song song với đó, các nhóm tin tặc liên kết với Iran cũng gia tăng hoạt động. Một số nhóm từng tự nhận là “hacktivist” độc lập nay công khai thừa nhận có liên hệ với chính phủ.

Những tuyên bố tấn công vào các mục tiêu tại Mỹ và phương Tây được khuếch đại trên mạng xã hội, dù hiệu quả thực tế khó kiểm chứng. Tuy nhiên, trong chiến tranh thông tin, nhận thức đôi khi quan trọng hơn thực tế.

Các chuyên gia nhận định Iran đang tung ra toàn bộ công cụ ảnh hưởng mà họ đã âm thầm xây dựng suốt nhiều năm. Điều này cho thấy cuộc xung đột hiện tại không còn là một vòng leo thang thông thường, mà có thể mang tính sống còn, buộc Tehran phải huy động tối đa mọi nguồn lực.

Vị trí mỏ khí South Pars. Đồ họa: CNN.

Thị trường năng lượng chao đảo

Nếu không gian mạng là nơi Iran mở rộng ảnh hưởng, năng lượng chính là nơi họ có thể tạo ra chấn động lớn nhất. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở dầu khí tại Vùng Vịnh trong tuần qua đã nhanh chóng khiến thị trường toàn cầu chao đảo.

Tâm điểm của cơn khủng hoảng là Khu công nghiệp Ras Laffan của Qatar - trung tâm xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới, nơi đóng góp khoảng 1/5 nguồn cung toàn cầu.

Sau các cuộc tấn công, thị trường đã có phản ứng gần như lập tức. New York Times cho biết giá khí đốt tại châu Âu tăng vọt, có thời điểm lên tới 30%, trong khi giá dầu leo lên hơn 110 USD/thùng. Các nhà phân tích cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn tiếp diễn, giá năng lượng hoàn toàn có thể vượt xa các mốc từng thấy trong cuộc khủng hoảng năm 2022.

Vấn đề không chỉ nằm ở quy mô của cơ sở bị tấn công, mà còn ở vị trí chiến lược của khu vực. Khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua eo biển Hormuz đang bị gián đoạn nghiêm trọng do các cuộc tấn công vào tàu thuyền.

Trước tình trạng này, Qatar, một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, đã phải tạm dừng hoạt động xuất khẩu. Trong khi đó, các nhà cung cấp khác như Mỹ dù có năng lực lớn nhưng đã đạt giới hạn công suất. Điều này khiến khả năng bù đắp nguồn cung gần như không đáng kể.

Đáng lo ngại hơn, thay vì hòa hoãn làm dịu tình hình, các bên lại ra sức tấn công lẫn nhau. Sau khi mỏ khí South Pars của Iran bị nhắm mục tiêu, Tehran đáp trả bằng cách tấn công vào các cơ sở năng lượng của đồng minh Mỹ trong khu vực.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng năng lượng có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí lâu hơn. Khác với việc đóng cửa tạm thời, việc sửa chữa các nhà máy LNG, đường ống hay cảng xuất khẩu đòi hỏi thời gian và chi phí rất lớn. Ngay cả khi chiến tranh kết thúc, quá trình phục hồi cũng sẽ chậm chạp.

Hàng loạt quốc gia "hứng đòn"

Tác động của cú sốc năng lượng cũng nhanh chóng lan sang lĩnh vực kinh tế vĩ mô. Từ châu Âu đến châu Á, các chính phủ phải đối mặt với áp lực kép, gồm giá năng lượng tăng cao và dư địa tài khóa hạn chế.

Ở châu Âu, nơi vẫn còn “vết sẹo” từ cuộc khủng hoảng năm 2022, các chính phủ đứng trước lựa chọn khó khăn. Họ có thể chi mạnh tay để trợ giá và bảo vệ người dân, nhưng điều đó đồng nghĩa với việc gia tăng nợ công và rủi ro tài chính. Ngược lại, nếu giữ kỷ luật ngân sách, họ sẽ phải đối mặt với phản ứng chính trị khi chi phí sinh hoạt leo thang.

Một trạm xăng tại Washington D.C, Mỹ, ngày 19/3. Ảnh: Reuters

Một số quốc gia đã bắt đầu hành động. Từ việc giảm thuế nhiên liệu đến trợ cấp trực tiếp cho hộ gia đình, các biện pháp đang được triển khai nhằm giảm bớt tác động trước mắt. Tuy nhiên, nếu chiến tranh kéo dài, quy mô hỗ trợ có thể phải mở rộng đáng kể - điều mà nhiều nền kinh tế khó có thể chịu đựng.

Tại châu Á, tình hình thậm chí còn nghiêm trọng hơn hơn. Khu vực này phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông, trong khi nhiều quốc gia vẫn đang phục hồi sau đại dịch.

Những nền kinh tế mới nổi như Thái Lan, Indonesia hay Bangladesh đối mặt với nguy cơ thâm hụt ngân sách gia tăng nếu tiếp tục trợ cấp nhiên liệu.

Ngay cả những nền kinh tế phát triển hơn như Nhật Bản hay Hàn Quốc cũng phải cân nhắc mở rộng các chương trình hỗ trợ, từ phiếu năng lượng đến kiểm soát giá.

Trong khi đó, các quốc gia nhỏ hoặc có nền tài chính yếu đứng trước nguy cơ khủng hoảng kép: vừa thiếu hụt năng lượng, vừa mất ổn định tài chính.

Các tổ chức quốc tế đã tính đến việc giải phóng dự trữ dầu chiến lược để hạ nhiệt thị trường. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Nếu nguồn cung từ Vùng Vịnh tiếp tục bị gián đoạn, lượng dự trữ này khó có thể bù đắp trong dài hạn.

Điều đáng lo ngại nhất là vòng xoáy leo thang có thể vượt khỏi tầm kiểm soát. Khi các bên liên tục tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nhau, thị trường toàn cầu sẽ không chỉ đối mặt với biến động giá mà còn với sự suy giảm niềm tin - yếu tố then chốt của ổn định kinh tế.

Nhà máy lọc dầu của Israel trúng tên lửa Iran Tên lửa của Iran đã đánh trúng tổ hợp nhà máy lọc dầu Bazan tại Haifa (Israel) trong ngày 19/3. Đội cứu hộ được điều động tới hiện trường để xử lý hậu quả. Video được CNN xác thực cho thấy sau khi tình hình được kiểm soát, khói vẫn bốc lên từ nhà máy.

Tường Ân

Nguồn Znews : https://znews.vn/thay-gi-khi-iran-thap-dien-mai-phuc-my-dong-minh-va-ca-the-gioi-post1636660.html