Thế cờ xoay chuyển sau thượng đỉnh Mỹ-Trung

3 giờ trướcBài gốc

Sự kiện ngoại giao giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới cũng phát đi tín hiệu quan trọng: Cạnh tranh được kiểm soát và ổn định được ưu tiên. Hai bên đã nhất trí xây dựng “mối quan hệ mang tính xây dựng và ổn định chiến lược” và thuật ngữ “hợp tác” đã xuất hiện trở lại trong các cuộc thảo luận chính sách về quan hệ song phương.

Đối đầu toàn diện không còn là ưu tiên

Về hình thức, đây là cuộc gặp cấp cao mang tính biểu tượng, với các thông điệp quen thuộc về hợp tác và ổn định. Nhưng về thực chất, bối cảnh mới kéo theo sự dịch chuyển trong vị thế và mục tiêu của hai bên.

Yếu tố chi phối lớn nhất là xung đột Trung Đông, đặc biệt là tình trạng bất định của tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch. Điều này không chỉ đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao mà còn tạo sức ép trực tiếp lên kinh tế và chính trị nội bộ Mỹ.

Trong khi đó, Trung Quốc, dù chịu tác động từ gián đoạn năng lượng, có một số dư địa ứng phó nhờ dự trữ dầu chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và chuyển dịch năng lượng. Một số nhà quan sát cho rằng, trước cuộc gặp thượng đỉnh, Bắc Kinh có thêm dư địa trong đàm phán.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu của Washington trở nên thực dụng hơn. Thay vì tìm kiếm một “thỏa thuận lớn”, chính quyền Tổng thống Trump tập trung vào các kết quả cụ thể: Thúc đẩy Trung Quốc mua hàng Mỹ, đặc biệt là nông sản và máy bay Boeing; duy trì đình chiến thương mại; và tìm kiếm hợp tác trong việc xử lý các điểm nóng như Iran.

Đề xuất thành lập một “Hội đồng thương mại” để quản lý dòng chảy hàng hóa song phương với quy mô 30 tỷ USD là biểu hiện rõ nhất của cách tiếp cận này. Theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, cơ chế này nhằm “định hướng thương mại quanh những gì Mỹ muốn bán”, thay vì để quan hệ bị chi phối bởi các lĩnh vực nhạy cảm hơn.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh dường như không có nhiều động lực nhượng bộ sâu trong ngắn hạn. Trung Quốc ưu tiên một mục tiêu rõ ràng là ổn định. Điều đó bao gồm việc duy trì đình chiến thương mại, phản đối kiểm soát công nghệ từ Mỹ và nới lỏng các hạn chế đầu tư. Các vấn đề cấu trúc, từ mô hình kinh tế đến cạnh tranh công nghệ tạm thời được gác lại. Như Hội đồng Quan hệ đối ngoại Mỹ (CFR) nhận định, mục tiêu chính của Hội nghị là “duy trì ổn định, chứ không phải giải quyết các mối quan ngại cốt lõi”.

“Không có đột phá về thương mại, không có tiến triển đáng kể về công nghệ… thay vào đó, hai bên chủ động ‘đóng băng’ xung đột ở mức có thể kiểm soát”, PGS. Allen Carlson, Đại học Cornell (Mỹ) nhận định.

Nhưng điểm đáng chú ý khác là việc tái định vị quan hệ song phương. Bắc Kinh mô tả đây là “mối quan hệ ổn định mang tính chiến lược xây dựng”, dựa trên hợp tác song hành với “cạnh tranh có kiểm soát”. Nhà kinh tế Tianchen Xu của EIU bình luận, điều này báo hiệu hai nước sẽ “kiểm soát căng thẳng, không để leo thang như năm 2025”.

“Ổn định có điều kiện”

Động lực mới của quan hệ Mỹ-Trung không nằm ở các thỏa thuận cụ thể, mà ở việc hai bên điều chỉnh chiến lược trong môi trường bất định. Nó không phải là sự thay đổi về bản chất, mà là sự thừa nhận rằng đối đầu toàn diện hiện không còn là lựa chọn ưu tiên, ít nhất trong ngắn hạn.

Trước hết là sự thay đổi trong cách tiếp cận của Mỹ. Trong nhiệm kỳ đầu, ông chủ Nhà Trắng theo đuổi chiến lược gây sức ép trực diện với Bắc Kinh thông qua thuế quan và đối đầu công nghệ. Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện tại, chính sách có xu hướng thực dụng và linh hoạt hơn. Xung đột tại Trung Đông, căng thẳng với các đồng minh và hạn chế pháp lý đối với công cụ thuế quan đã buộc Washington phải điều chỉnh.

Hệ quả là Trung Quốc có thể không còn là ưu tiên đối ngoại duy nhất của Washington trong ngắn hạn. Điều này tạo ra một số khoảng trống chính sách mà Bắc Kinh có điều kiện để duy trì cách tiếp cận dài hạn hơn. Không cần nhượng bộ lớn, Trung Quốc vẫn theo đuổi mục tiêu ổn định, trong khi Washington phải xử lý đồng thời nhiều ưu tiên đối ngoại và đối nội.

Thứ hai, quan hệ kinh tế thương mại đang được “tái cấu trúc mềm”. Việc đề xuất một Hội đồng thương mại cho thấy hai bên đang tìm cách chuyển từ đối đầu sang quản lý cạnh tranh. Thay vì để xung đột leo thang theo chu kỳ, một cơ chế thể chế hóa sẽ giúp xử lý tranh chấp theo hướng kỹ thuật hơn. Nhưng như nhận định từ CFR, mô hình này chỉ điều chỉnh các giao dịch “từ đậu nành đến máy bay” mà không xử lý vấn đề cốt lõi. Quy mô và sức mạnh của mô hình công nghiệp xuất khẩu Trung Quốc, với thặng dư thương mại gần 1.200 tỷ USD năm 2025 vẫn là vấn đề gây áp lực lên hệ thống thương mại toàn cầu.

Thứ ba, yếu tố công nghệ đang là trung tâm của cạnh tranh có thể chuyển sang trạng thái “đóng băng căng thẳng”. Dù không đạt tiến triển trong kiểm soát xuất khẩu chip hay hợp tác trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), trên “mặt trận” quyết định này,

Trung Quốc đang đẩy mạnh tự chủ công nghệ, trong khi Mỹ tìm cách duy trì lợi thế.

Thứ tư, yếu tố cá nhân lãnh đạo. Ông Donald Trump với phong cách linh hoạt và khó đoán, ông Tập Cận Bình có cách tiếp cận kỷ luật, bền bỉ. Sự tương phản này tạo ra một dạng “mơ hồ chiến lược” có chủ ý, khi cả hai bên đều giữ nhiều phương án mở. Tờ Foreign Affairs cho rằng, chính sự khó đoán của ông Trump khiến Bắc Kinh thận trọng, tạo ra trạng thái cân bằng vừa tránh leo thang, nhưng cũng gia tăng bất định.

Cuối cùng, một động lực quan trọng khác là nhu cầu ổn định toàn cầu. Trong bối cảnh Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) cảnh báo nguy cơ suy thoái do khủng hoảng năng lượng, việc siêu cường duy trì đối thoại đã trở thành “lợi ích công” của hệ thống quốc tế. Đây là lý do cả hai bên, dù cạnh tranh, vẫn có động cơ giữ quan hệ trong tầm kiểm soát.

Câu hỏi đặt ra sau Hội nghị không phải là liệu quan hệ Mỹ-Trung có cải thiện hay không, mà là nó sẽ vận động theo hướng nào?

Kịch bản rõ ràng nhất là “ổn định có điều kiện”. Hai bên sẽ tiếp tục duy trì đối thoại, tránh leo thang và quản lý cạnh tranh thông qua các cơ chế như Hội đồng thương mại. Các thỏa thuận thương mại từ nông sản đến máy bay sẽ tiếp tục được sử dụng như công cụ chính trị và kinh tế. Tuy nhiên, mức độ bền vững của các cam kết này vẫn là câu hỏi để ngỏ, nhất là khi lòng tin chiến lược giữa hai bên còn hạn chế.

Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý là tương quan ngắn hạn có dấu hiệu dịch chuyển theo hướng linh hoạt hơn cho Bắc Kinh. Trong khi Mỹ bị phân tán bởi nhiều điểm nóng, Trung Quốc có vị thế ổn định hơn để theo đuổi chiến lược dài hạn. Điều này không đồng nghĩa Bắc Kinh “thắng thế”, nhưng cho thấy Washington có xu hướng ưu tiên quản trị rủi ro và các kết quả ngắn hạn hơn là tạo đột phá chiến lược. Cạnh tranh chiến lược vẫn là trục chính, dù nhiều bất đồng cốt lõi đang được tạm trì hoãn.

Hội nghị thượng đỉnh vì thế không tạo ra bước ngoặt, nhưng xác nhận xu hướng: Quan hệ Mỹ-Trung đang chuyển từ đối đầu chu kỳ sang quản lý cạnh tranh. Thế cờ Mỹ-Trung không đảo chiều về bản chất, nhưng có sự điều chỉnh về nhịp độ và ưu tiên. Trong ván cờ này, cả hai bên đều chưa sẵn sàng đi nước quyết định.

Minh Anh

Nguồn TG&VN : https://baoquocte.vn/the-co-xoay-chuyen-sau-thuong-dinh-my-trung-395805.html