Thế giới báo động trước đợt bùng phát Ebola mới

5 giờ trướcBài gốc

Các nhân viên y tế được phun thuốc khử trùng sau khi tiếp xúc với thi thể của một người nghi nhiễm tử vong do Ebola tại Bunia, Cộng hòa Dân chủ Congo, ngày 25/5. Ảnh: AFP/Getty Images

Trong bối cảnh hệ thống y tế địa phương quá tải, nguồn lực hỗ trợ quốc tế suy giảm và hàng nghìn người có nguy cơ phơi nhiễm cao chưa được định vị, dịch bệnh Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo đang lan rộng với tốc độ đáng báo động. Các tài liệu từ cuộc họp điều phối khẩn cấp giữa Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) cho thấy một thực tế đáng lo ngại: Phản ứng toàn cầu đang đi chậm hơn nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng so với tốc độ di chuyển thực tế của virus.

Chủng virus nguy hiểm và "khoảng trống" lá chắn y tế

Theo báo cáo từ WHO, đợt bùng phát hiện tại đã ghi nhận khoảng 900 ca mắc tại Congo, cướp đi sinh mạng của khoảng 220 người nghi nhiễm. Đáng chú ý, dịch bệnh đã chính thức lây lan sang nước láng giềng Uganda với 7 ca bệnh được xác định.

Sự nguy hiểm của đợt bùng phát này nằm ở chỗ tác nhân gây bệnh được xác định là chủng virus Bundibugyo, một biến thể hiện chưa có bất kỳ loại vaccine phòng ngừa hay thuốc điều trị đặc hiệu nào. Điều này buộc các lực lượng y tế phải quay trở lại thế phòng thủ sơ khai nhất.

"Chúng tôi đang phải quay trở lại với những phương thức ứng phó Ebola cơ bản nhất của thời kỳ trước, thời điểm chúng tôi chưa có các công cụ để kiểm soát dịch hiệu quả như lúc có vaccine và các liệu pháp điều trị đặc hiệu," bác sĩ Alan Gonzalez, Phó giám đốc vận hành của Tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF) chia sẻ.

Trong chiến dịch dập dịch Ebola, thời gian luôn được tính bằng giờ. Việc tìm ra và cách ly người tiếp xúc trong vòng 21 ngày, thời gian ủ bệnh của virus, là chìa khóa sống còn. Tuy nhiên, tại tâm dịch Congo, cuộc đua này đang bị bỏ lại phía sau một khoảng cách rất xa.

Tính đến tuần trước, các cơ quan y tế chỉ mới tìm thấy và theo dõi y tế được vỏn vẹn 7% trong số hơn 1.200 người được xác định là có tiếp xúc gần với các bệnh nhân nghi nhiễm. Đến giữa tuần này, danh sách cần truy vết đã nhanh chóng vượt quá mốc 2.000 trường hợp, tạo nên áp lực đè nặng lên hệ thống y tế vốn đã rệu rã.

Các nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ được khử trùng trước khi chôn cất một nạn nhân Ebola ở Mongbwalu, tỉnh Ituri, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, ngày 24/5. Ảnh: Tân Hoa Xã

Dù Congo rất dày dạn kinh nghiệm đối phó với Ebola khi đây đã là đợt bùng phát thứ 17 kể từ năm 1976, nhưng sự thiếu hụt tài nguyên hiện tại đã đẩy các nhân viên y tế vào thế ngặt nghèo. Các cơ sở y tế thiếu thốn bộ xét nghiệm phù hợp dành riêng cho chủng Bundibugyo, dẫn đến việc chẩn đoán chậm trễ, khiến virus có cơ hội âm thầm phát tán ra cộng đồng trong suốt 6 tuần đầu tiên.

Giáo sư Salim Abdool Karim, chuyên gia tư vấn chủ chốt cho Africa CDC nhận định đợt dịch đang di chuyển với "tốc độ kinh hoàng". Nhìn nhận về địa bàn di chuyển của dịch bệnh, ông thẳng thắn: "Nếu phải chọn một nơi tồi tệ nhất để chuyện này xảy ra, thì đó chính là Ituri. Có quá ít người trên thực địa và kéo theo đó là vô số vấn đề khác, chẳng hạn như việc kiếm nhiên liệu cho các phương tiện vận chuyển. Mọi thứ cứ chất chồng lên nhau."

Bức tường hoài nghi và bạo lực từ cộng đồng

Bên cạnh những khó khăn về mặt y tế, rào cản lớn nhất ngăn các nhân viên cứu trợ tiếp cận người bệnh lại đến từ nỗi sợ hãi và sự mất niềm tin của người dân bản địa. Tại tỉnh Ituri (miền Đông Congo)- tâm điểm của đợt dịch, tình trạng xung đột vũ trang kéo dài nhiều năm qua đã bóp nghẹt hạ tầng y tế.

Khi dịch bệnh ập đến, sự hoảng loạn đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm. Nhiều bệnh viện và lều cách ly đã bị những đám đông giận dữ tấn công, đốt phá để cướp lại thi thể của người thân quá cố đưa về mai táng theo phong tục. Họ không ý thức được rằng các tử thi nhiễm Ebola mang tải lượng virus cực cao và là nguồn lây nhiễm vô cùng đáng sợ.

Tổng giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus đã đưa ra lời cảnh báo đầy khẩn thiết: "Đợt bùng phát này đang vượt quá khả năng ứng phó. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở y tế khiến việc theo dõi các ca bệnh và người tiếp xúc gần như là không thể."

Một nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ trước khi chôn cất nạn nhân Ebola ở Mongbwalu, tỉnh Ituri, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, ngày 24/5. Ảnh: Tân Hoa Xã

Lý giải về tâm lý này, ông Mamadou Kaba Barry, Trưởng phái đoàn tại Congo của Liên minh Hành động Y tế Quốc tế (ALIMA) cho biết nhiều ca nghi nhiễm đang âm thầm biến mất khỏi hệ thống quản lý vì người dân sợ bị cô lập. "Mọi người đều sợ hãi. Một số ca bệnh đang biến mất và nhiều ca nghi nhiễm khác không được báo cáo do sự mất niềm tin của người dân. Họ lo sợ rằng nếu vào phòng cách ly và tử vong, gia đình sẽ không bao giờ có thể nhận lại xác của người thân," ông Barry cho biết.

Một nguyên nhân mang tính bước ngoặt khiến cuộc khủng hoảng y tế tại Congo trở nên trầm trọng hơn chính là sự thiếu hụt nguồn lực quốc tế. Nhiều nguồn tin thừa nhận rằng trước đây, dịch bệnh thường được dập tắt nhanh hơn nhờ sự phối hợp chặt chẽ và nguồn tài chính dồi dào từ Mỹ khi quốc gia này đồng lãnh đạo các chiến dịch phản ứng.

Tuy nhiên, việc nước Mỹ rời khỏi WHO vào tháng 1 cùng với các đợt cắt giảm diện rộng nguồn quỹ viện trợ từ các quốc gia giàu có khác đã để lại một khoảng trống lớn. Tài chính cạn kiệt, các tổ chức buộc phải thu hẹp quy mô hoạt động. Ông Amadou Bocoum, Giám đốc quốc gia của tổ chức CARE, chia sẻ rằng đội ngũ phản ứng khẩn cấp của ông đã bị buộc phải cắt giảm tới một phần ba quân số. Trước tình cảnh đó, bà Marion Koopmans, thành viên Ủy ban Khẩn cấp của WHO, thừa nhận việc xác định quy mô thực sự và truy vết toàn bộ các ca phơi nhiễm vào lúc này là "một nhiệm vụ cực kỳ gian nan".

Những gì đang diễn ra tại Congo hiện tại đang làm sống dậy bóng ma của thảm họa Ebola lịch sử tại Tây Phi giai đoạn 2014–2016, đợt dịch từng khiến hơn 28.000 người mắc bệnh và cướp đi sinh mạng của hơn 11.000 người.

Cộng hòa Dân chủ Congo tăng cường giám sát trong ứng phó với dịch Ebola, đến nay đã xác định được hơn 900 trường hợp nghi nhiễm, trong đó có 101 trường hợp được xác nhận. Ảnh: Tân Hoa Xã

Trong tài liệu cuộc họp điều phối, nhóm WHO châu Phi đã gửi đi một thông điệp cảnh báo: "Không có vaccine. Không có liệu pháp điều trị. Virus đã âm thầm lây lan suốt sáu tuần mà không bị phát hiện. Đã xác nhận lây lan qua biên giới. Nhân viên y tế đang tử vong. Mỗi ngày trôi qua không có một phản ứng đầy đủ nguồn lực là thêm một ngày dịch bệnh mở rộng."

Một thập kỷ sau thảm kịch Tây Phi, thế giới dường như vẫn chưa thuộc hết bài học của quá khứ. Hệ thống giám sát dịch bệnh toàn cầu đang bị rạn nứt, trong khi loại virus nguy hiểm này vẫn lầm lũi tiến bước qua các biên giới.

Nói như ông Mamadou Kaba Barry: "Tại Tây Phi trước đây, người dân đã trốn tránh vì họ sợ hãi. Giờ đây, một số bài học vẫn chưa được tiếp thu đầy đủ. Chúng ta không bao giờ có thể quen được với Ebola. Nó luôn là một thứ gì đó vô cùng đáng sợ." Cuộc chiến chống lại biến thể Bundibugyo tại Congo lúc này không còn là câu chuyện riêng của châu Phi, mà đang là bài thử thách nghẹt thở đối với an ninh y tế của toàn nhân loại.

Nguồn: Reuters

Kim Thanh

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/the-gioi-bao-dong-truoc-dot-bung-phat-ebola-moi-238260528123358496.htm