Thế giới vẫn khát dầu sau thỏa thuận ngừng bắn Iran

6 giờ trướcBài gốc

Tàu chở dầu thô Al-Salmi mang cờ Kuwait bị hư hại sau một vụ tấn công trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran, ngày 31/3. Ảnh: Reuters

Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần do Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa công bố được kỳ vọng là "phao cứu sinh" cho nền kinh tế toàn cầu. Nhưng hy vọng rằng thỏa thuận ngừng bắn sẽ nhanh chóng khôi phục dòng chảy dầu khí bình thường từ Trung Đông gần như chắc chắn là không có cơ sở.

Việc thỏa thuận ngừng bắn sẽ có hiệu lực hoàn toàn nhanh đến mức nào vẫn chưa rõ. Iran đã phát động thêm các cuộc tấn công vào Israel và các nước vùng Vịnh ngay sau tuyên bố của ông Trump, cho thấy sự mong manh của thỏa thuận.

Đằng sau những tuyên bố hòa bình, thị trường năng lượng đang bước vào một "vùng xám" đầy bất ổn.

"Cơn khát" nhiên liệu chưa thể hạ nhiệt

Ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, giá dầu thô thế giới đã ghi nhận mức giảm mạnh. Tuy nhiên theo một báo cáo của Reuters ngày 8/4, tổng giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cho biết nguồn cung nhiên liệu máy bay có thể vẫn khan hiếm trong nhiều tháng ngay cả khi Iran nhanh chóng mở cửa eo biển Hormuz.

Phát biểu tại Singapore, Tổng giám đốc IATA Willie Walsh thẳng thắn nhận định: “Nếu eo biển được mở cửa trở lại và duy trì trạng thái mở, tôi nghĩ vẫn sẽ mất vài tháng để nguồn cung dầu mỏ trở lại mức cần thiết do sự gián đoạn trong năng lực lọc dầu ở Trung Đông”.

Theo ông Walsh, đây không chỉ là câu chuyện về dầu thô mà là sự sụp đổ của chuỗi cung ứng thành phẩm. Năng lực lọc dầu tại Trung Đông - mắt xích quan trọng của thế giới - đã bị tổn hại nghiêm trọng, khiến nguồn cung nhiên liệu máy bay và diesel rơi vào tình trạng thâm hụt cấu trúc.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, hiện có khoảng 130 triệu thùng dầu thô và 46 triệu thùng nhiên liệu tinh chế đang nằm trên khoảng 200 tàu chở dầu trong khu vực. Thêm 1,3 triệu tấn khí tự nhiên hóa lỏng cũng đang bị mắc kẹt trên các tàu chờ được vận chuyển an toàn.

Đối với châu Á, nơi phụ thuộc vào Trung Đông để nhập khẩu 60% dầu mỏ và 80% khí đốt, sự gián đoạn này đặc biệt nghiêm trọng. Một số quốc gia đã buộc phải cắt giảm sản lượng công nghiệp và phân phối nhiên liệu theo định mức sau khi nguồn cung bị cắt giảm đột ngột.

Do đó, việc giải phóng lượng nhiên liệu bị mắc kẹt này sẽ giúp giảm bớt áp lực nặng nề nhất đối với nền kinh tế và hệ thống năng lượng châu Á.

Tuy nhiên, việc giải quyết lượng hàng hóa tồn đọng chỉ là một phần của vấn đề.

Việc đưa tàu ra khỏi Vùng Vịnh là một chuyện, nhưng thuyết phục các chủ tàu quay trở lại là chuyện hoàn toàn khác.

Nhiều chủ tàu có thể sẽ vẫn cực kỳ thận trọng về việc quay trở lại khu vực này trong bối cảnh lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh và có thời hạn, vì lo sợ tàu và thủy thủ đoàn của họ có thể một lần nữa bị mắc kẹt nếu xung đột tiếp diễn.

Sự thận trọng này đang siết chặt nguồn cung, đẩy chi phí vận tải biển lên mức kỷ lục lịch sử.

Tập đoàn vận tải biển Đan Mạch Maersk cho biết thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có thể tạo ra cơ hội vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz, nhưng điều đó vẫn chưa đảm bảo hoàn toàn an toàn hàng hải.

Maersk viết trong văn bản gửi tới Reuters: "Bất kỳ quyết định nào về việc đi qua eo biển Hormuz sẽ dựa trên việc đánh giá rủi ro liên tục, theo dõi chặt chẽ tình hình an ninh và hướng dẫn từ các cơ quan chức năng và đối tác có liên quan".

Công ty cho hay: "Hiện tại, chúng tôi áp dụng cách tiếp cận thận trọng và không thực hiện bất kỳ thay đổi nào đối với các dịch vụ cụ thể".

Tàu chở hàng của Tập đoàn vận tải biển Đan Mạch Maersk. Ảnh: Maersk

Ngừng bắn không giải được bài toán nguồn cung

Khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa, các quốc gia Vùng Vịnh (Saudi Arabia, UAE, Iraq) đã buộc phải ngừng sản xuất hơn 9 triệu thùng mỗi ngày vì không còn chỗ chứa.

Theo bà June Goh, một nhà phân tích thị trường dầu mỏ có trụ sở tại Singapore làm việc tại Sparta, một công ty dữ liệu hàng hóa: "Ngay cả khi hoạt động vận chuyển dầu mỏ được nối lại qua eo biển, cũng có thể phải mất nhiều tháng thị trường năng lượng mới trở lại bình thường".

Cuộc chiến bắt đầu từ cuối tháng 2 đã cướp đi nhiều sinh mạng và tàn phá các nhà máy lọc dầu, cảng xuất khẩu bằng những đòn tập kích chính xác. Các nhà máy lọc dầu là những hoạt động phức tạp, được vận hành theo trình tự chặt chẽ và không thể bật tắt như công tắc đèn.

Bà cho biết: "Nếu các nhà máy lọc dầu buộc phải ngừng hoạt động, sẽ mất ít nhất hai tháng để chúng trở lại hoạt động bình thường, ngay cả sau khi các chuyến hàng thường lệ được nối lại".

Các công ty dầu khí quốc gia như Saudi Aramco và Adnoc của UAE có thể sẽ do dự trước khi khôi phục sản lượng nếu chưa rõ ràng hơn về tính bền vững của thỏa thuận ngừng bắn.

Điều quan trọng là, nếu không chắc chắn rằng sẽ có đủ tàu chở dầu để bốc dỡ dầu thô, dầu diesel và nhiên liệu máy bay, các nhà sản xuất sẽ ngần ngại mạo hiểm khởi động lại các mỏ và nhà máy lọc dầu chỉ để rồi phát hiện ra rằng họ không thể vận chuyển sản lượng này.

Nếu Washington và Tehran đạt được thỏa thuận ngừng bắn vĩnh viễn dẫn đến việc mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, hoạt động thương mại dầu khí cuối cùng có thể trở lại bình thường hơn. Nhưng ngay cả trong kịch bản lạc quan hơn đó, chiến tranh vẫn có khả năng để lại những vết sẹo lâu dài đối với nguồn cung toàn cầu.

Ông Saul Kavonic, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Marquee, dự báo một kịch bản u tối: “Trong trung hạn, thị trường dầu mỏ có thể duy trì tình trạng khan hiếm từ 3 đến 5 triệu thùng/ngày trong vài năm tới so với dự báo trước chiến tranh, do thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng xuất khẩu và nhu cầu tái thiết lượng dự trữ đã cạn kiệt”.

Với các nền kinh tế châu Á vốn phụ thuộc tới 80% vào khí đốt Trung Đông, lệnh ngừng bắn của ông Trump có lẽ chỉ là "liều thuốc giảm đau" tạm thời cho một cơ thể đang trọng thương. Nếu không có một thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn, bóng đen của cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất thế giới sẽ còn ám ảnh thị trường trong nhiều năm tới.

Nhà máy lọc dầu của Iran bị tấn công sau lệnh ngừng bắn Ngày 8/4 theo giờ địa phương, truyền thông nhà nước Iran đưa tin nhà máy lọc dầu nằm trên đảo Lavan đã bị tấn công, sau khi Mỹ và Iran cùng thống nhất ngừng bắn hai tuần. Hiện chưa rõ bên nào tiến hành cuộc tấn công. Lực lượng Phòng vệ Israel phủ nhận thực hiện đòn tấn công này.

Vân Hương

Nguồn Znews : https://znews.vn/the-gioi-van-khat-dau-sau-thoa-thuan-ngung-ban-iran-post1641876.html