Thế hệ kỹ sư ô tô mới: Vì sao kỹ sư phần mềm đang 'vượt mặt' kỹ sư cơ khí?

2 giờ trướcBài gốc

Xu hướng này không chỉ làm thay đổi cơ cấu nhân lực của doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với các cơ sở đào tạo kỹ thuật tại Việt Nam. Trao đổi với PV AutoNews, ông Vũ Tấn Công, chuyên gia ô tô, nguyên Tổng Thư ký VAMA, cho rằng ngành ô tô đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, trong đó đội ngũ kỹ sư công nghệ sẽ là xu thế tuyển dụng nhân lực của ngành trong nhiều năm tới.

Xu thế mới

Ông Vũ Tấn Công, chuyên gia ô tô, nguyên Tổng Thư ký VAMA. Ảnh: Phi Hùng.

Theo ông Vũ Tấn Công, nhiều người cho rằng cuộc cách mạng trong ngành ô tô chỉ thực sự bắt đầu khi xe điện xuất hiện. Tuy nhiên, thực tế quá trình điện tử hóa trên ô tô đã diễn ra từ hàng chục năm trước.

Từ những năm 1980, các dòng xe sử dụng động cơ xăng đã bắt đầu ứng dụng hệ thống phun xăng điện tử EFI (Electronic Fuel Injection), thay thế dần bộ chế hòa khí truyền thống. Đến cuối những năm 1990, động cơ diesel hiện đại tiếp tục được trang bị hệ thống phun nhiên liệu điều khiển điện tử Common Rail Direct Injection (CRDI).

Không dừng lại ở hệ thống nhiên liệu, hàng loạt công nghệ khác như phanh ABS, cân bằng điện tử ESC, hệ thống treo điều khiển điện tử, hỗ trợ đỗ xe, cảnh báo va chạm hay các tính năng hỗ trợ lái nâng cao đều dựa trên sự kết hợp giữa cảm biến, bộ điều khiển điện tử và phần mềm.

Sự xuất hiện của xe điện (EV) và xe hybrid trong những năm gần đây tiếp tục đẩy nhanh xu hướng này. Nếu như trước đây giá trị của một chiếc xe chủ yếu nằm ở động cơ, hộp số và các chi tiết cơ khí thì nay tỷ trọng của các hệ thống điện - điện tử, phần mềm và điều khiển thông minh ngày càng lớn.

Theo ông Công, giá trị công nghệ trên ô tô hiện đại đang dịch chuyển từ phần cứng cơ khí sang các hệ thống điện tử, phần mềm và điều khiển thông minh. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhu cầu nhân lực công nghệ tăng nhanh trong toàn ngành.

"Ô tô ngày nay không còn là sản phẩm cơ khí thuần túy mà đã trở thành một tổ hợp công nghệ tích hợp giữa cơ khí, điện - điện tử, phần mềm và tự động hóa", ông Công nhận định.

Sự thay đổi của sản phẩm trong ngành ô tô đàng kéo theo sự thay đổi trong nhu cầu nhân lực. Ảnh minh họa: Trường Cao đẳng Cơ điện và Nông lâm Phú Thọ.

Theo chuyên gia này, khi tỷ lệ linh kiện điện - điện tử trên xe ngày càng tăng, các doanh nghiệp sản xuất linh kiện, phụ tùng cũng buộc phải mở rộng nhu cầu tuyển dụng kỹ sư điện tử, tự động hóa và phần mềm để tham gia vào quá trình thiết kế, sản xuất và vận hành dây chuyền.

Không chỉ lĩnh vực sản xuất, dịch vụ hậu mãi cũng đang thay đổi nhanh chóng. Công việc sửa chữa ô tô hiện đại không còn đơn thuần là tháo lắp cơ khí mà ngày càng phụ thuộc vào các thiết bị chẩn đoán điện tử, cập nhật phần mềm, hiệu chuẩn cảm biến và xử lý các hệ thống điều khiển.

Đặc biệt, với xe điện, nhiều hạng mục kỹ thuật liên quan đến pin, bộ điều khiển, động cơ điện hay quản lý năng lượng đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật có kiến thức chuyên sâu về phần mềm, điện tử và tự động hóa.

Đây là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng kỹ sư có khả năng làm việc liên ngành thay vì chỉ sở hữu kiến thức cơ khí truyền thống.

Nhu cầu nhân lực dịch chuyển

Theo ông Vũ Tấn Công, sự dịch chuyển nhân lực trong ngành ô tô là xu hướng rõ ràng.

Nếu như trước đây các vị trí tuyển dụng chủ yếu tập trung vào thiết kế cơ khí, gia công, lắp ráp và sửa chữa thì hiện nay nhu cầu đang mở rộng mạnh sang các lĩnh vực điện - điện tử, phần mềm, điều khiển tự động và công nghệ số.

Các mảng liên quan đến xe điện, hệ thống điều khiển thông minh, kết nối dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ hỗ trợ lái đang trở thành những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhân lực nhanh nhất.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa kỹ sư cơ khí đang mất vị thế.

Theo ông Công, nền tảng của chiếc xe vẫn là các hệ thống cơ khí như khung gầm, hệ thống treo, truyền động, thân vỏ hay kết cấu chịu lực. Vì vậy, kỹ sư cơ khí vẫn giữ vai trò quan trọng trong toàn bộ quá trình nghiên cứu, sản xuất và khai thác phương tiện.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ kỹ sư cơ khí hiện nay không thể chỉ dừng lại ở chuyên môn truyền thống. Để duy trì lợi thế cạnh tranh, họ cần bổ sung kiến thức về điện - điện tử, phần mềm và công nghệ điều khiển.

"Nếu kỹ sư cơ khí biết kết hợp giữa cơ khí với điện - điện tử và công nghệ số thì vẫn giữ được vai trò trung tâm. Ngược lại, nếu không thích ứng, nguy cơ tụt hậu là rất lớn", ông Công cho biết.

Theo đánh giá của ông Công, các doanh nghiệp ô tô tại Việt Nam hiện thiếu hụt đáng kể nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực điện - điện tử ô tô và phần mềm ô tô.

Đây là những mảng phát triển rất nhanh nhưng tốc độ đào tạo chưa theo kịp nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, các vị trí liên quan đến công nghệ xe điện, hệ thống pin, chẩn đoán điện tử, điều khiển tự động, AI và tích hợp hệ thống cũng đang được nhiều doanh nghiệp săn đón.

Sự thiếu hụt này được dự báo sẽ còn kéo dài khi quá trình điện hóa phương tiện tại Việt Nam đang tăng tốc và các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng ô tô từng bước nâng tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao.

Thách thức đối với các trường đào tạo kỹ thuật

Trước sự chuyển dịch của thị trường lao động, các cơ sở đào tạo kỹ thuật cũng phải thay đổi.

Theo ông Vũ Tấn Công, nhiều trường đại học và cao đẳng hiện đã cập nhật chương trình đào tạo, bổ sung các học phần liên quan đến xe điện, điện - điện tử ô tô, công nghệ điều khiển và chẩn đoán hiện đại.

Tuy nhiên, mức độ đầu tư giữa các cơ sở đào tạo vẫn chưa đồng đều. Một số trường có điều kiện tiếp cận công nghệ mới và hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp, trong khi nhiều đơn vị khác còn hạn chế về trang thiết bị thực hành và đội ngũ giảng viên chuyên sâu.

Điều này dẫn tới sự chênh lệch về chất lượng nguồn nhân lực đầu ra, đặc biệt ở các lĩnh vực mới như xe điện và điện tử ô tô.

Bên cạnh kiến thức cơ khí nền tảng, sinh viên ngành ô tô hiện nay cần chủ động trang bị thêm kiến thức về điện - điện tử, phần mềm chẩn đoán, công nghệ điều khiển, cảm biến, hệ thống pin và mạng truyền thông trên xe. Việc tham gia các khóa học chuyên đề và thực tập tại doanh nghiệp cũng ngày càng trở nên cần thiết.

Dự báo trong 5-10 năm tới, ông Vũ Tấn Công cho rằng nhóm nhân lực có nhu cầu lớn nhất trong ngành công nghiệp ô tô Việt Nam sẽ là kỹ sư điện - điện tử ô tô, kỹ sư phần mềm, kỹ sư điều khiển tự động và các chuyên gia công nghệ liên quan đến xe điện, AI và kết nối thông minh. Đây là những lĩnh vực gắn trực tiếp với quá trình điện hóa và số hóa đang diễn ra trên toàn cầu.

Bên cạnh đó, những kỹ sư sở hữu kiến thức liên ngành, vừa hiểu cơ khí vừa làm chủ điện - điện tử và công nghệ số, sẽ là lực lượng được doanh nghiệp đặc biệt săn đón.

Có thể thấy, làn sóng điện hóa và số hóa đang làm thay đổi sâu sắc nhu cầu nhân lực của ngành ô tô. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tìm kiếm kỹ sư cơ khí thì nay nhu cầu đối với kỹ sư điện tử, phần mềm, tự động hóa và AI đang gia tăng nhanh chóng. Trong tương lai, những nhân sự có khả năng làm chủ công nghệ số và tích hợp đa lĩnh vực sẽ giữ vai trò then chốt trong sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

Phi Hùng

Nguồn VnEconomy : https://vneconomy.vn/automotive/the-he-ky-su-o-to-moi-vi-sao-ky-su-phan-mem-dang-vuot-mat-ky-su-co-khi.htm