Theo dòng thời sự: Việt Nam mạnh tay dẹp nạn xâm phạm sở hữu trí tuệ

một giờ trướcBài gốc

Từ “vá lỗ hổng” sang chiến lược bảo vệ tài sản quốc gia

Những ngày đầu tháng 5/2026 đánh dấu một bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản lý và thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Không còn dừng lại ở những chiến dịch kiểm tra mang tính thời điểm hay các đợt xử phạt hành chính rời rạc, Chính phủ đã phát đi thông điệp rõ ràng: Bảo vệ tài sản trí tuệ không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà là nhiệm vụ chiến lược liên quan trực tiếp đến an ninh kinh tế quốc gia và năng lực cạnh tranh của đất nước.

Công điện số 38/CĐ-TTg được ban hành ngày 5/5/2026 chính là dấu mốc thể hiện tinh thần ấy. Điểm đáng chú ý không nằm đơn thuần ở việc mở đợt cao điểm chống buôn lậu, hàng giả hay xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, mà ở sự thay đổi căn bản trong phương thức hành động. Từ tư duy “kiểm tra – xử phạt” sang “chủ động tấn công – hiệp đồng đa ngành”, lực lượng chức năng được đặt vào trạng thái hành động quyết liệt, đồng bộ và có mục tiêu cụ thể.

Lần đầu tiên, yêu cầu tăng tối thiểu 20% số vụ xử lý được đặt ra như một KPI (chỉ số đo lường và đánh giá hiệu quả công việc có thể định lượng được) hành động. Điều đó cho thấy Chính phủ không muốn chiến dịch dừng ở khẩu hiệu, mà đòi hỏi hiệu quả thực chất, đo đếm được bằng kết quả cụ thể. Quan trọng hơn, mục tiêu của đợt cao điểm không chỉ nhằm xử lý phần ngọn là các điểm bán hàng giả hay website vi phạm bản quyền, mà hướng tới bóc gỡ tận gốc các đường dây xuyên biên giới, các hệ sinh thái tội phạm số đang lợi dụng khoảng trống pháp lý để trục lợi.

Thực tế cho thấy, môi trường vi phạm hiện nay đã thay đổi hoàn toàn. Nếu trước đây hàng giả chủ yếu xuất hiện ở chợ truyền thống hay các tụ điểm buôn lậu, thì nay mọi hoạt động gần như đã “di cư” lên internet. Các nền tảng livestream, sàn thương mại điện tử, website xem phim lậu hay phát sóng bóng đá trái phép đang trở thành “vùng xám” mới của nền kinh tế số.

Đằng sau những cái tên như Xoilac TV hay Motphim không chỉ là hành vi vi phạm bản quyền đơn thuần. Đó là cả một hệ sinh thái kiếm tiền phi pháp, nơi doanh thu quảng cáo gắn chặt với cá độ bóng đá, cờ bạc xuyên biên giới và nhiều hoạt động phạm pháp khác. Việc cơ quan chức năng triệt phá mạng lưới “Xôi Lạc TV”, khởi tố 30 bị can tại Hưng Yên vừa qua cho thấy pháp luật đã bắt đầu chạm tới tận gốc rễ của loại hình tội phạm này.

Ý nghĩa của những chuyên án như vậy không nằm riêng ở số lượng bị can bị bắt giữ, mà ở thông điệp răn đe mạnh mẽ rằng môi trường mạng không còn là “vùng đất vô chủ”. Không gian số dù phức tạp đến đâu cũng không thể là nơi trú ẩn an toàn cho các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ và tội phạm công nghệ cao.

Song song với cuộc chiến chống vi phạm bản quyền số, mặt trận chống hàng giả và xâm phạm nhãn hiệu cũng đang nóng lên từng ngày. Chỉ trong ngày đầu ra quân, lực lượng Hải quan đã phát hiện gần 15.000 sản phẩm mỹ phẩm và thời trang nghi giả mạo tại cửa khẩu Hữu Nghị (Lạng Sơn). Từ serum, mỹ phẩm cho tới túi xách, giày dép mang nhãn hiệu nổi tiếng đều được phát hiện với quy mô lớn, cho thấy mức độ tinh vi và công khai của các đường dây buôn bán hàng giả hiện nay.

Đáng lo ngại hơn, nhiều sản phẩm vi phạm không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp sức khỏe người tiêu dùng. Mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay thuốc chữa bệnh giả khi len lỏi vào thị trường sẽ tạo ra hệ lụy xã hội khôn lường. Vì thế, cuộc chiến chống hàng giả giờ đây không chỉ là bảo vệ doanh nghiệp, mà còn là bảo vệ an toàn cộng đồng.

“Lá chắn thép” cho nền kinh tế số và khát vọng hội nhập

Điểm đáng ghi nhận trong chiến dịch lần này là sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng: Hải quan, Quản lý thị trường, Công an, cơ quan bản quyền và chính quyền địa phương. Từ chỉ đạo của Chính phủ đến hành động thực tế của các bộ, ngành đã tạo thành một “lá chắn thép” có tính liên thông cao hơn trước rất nhiều.

Ngay sau Công điện 38, Cục Bản quyền tác giả đã nhanh chóng yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp nội dung số rà soát việc tuân thủ pháp luật, chấm dứt khai thác trái phép phần mềm và nội dung số lậu. Điều này cho thấy cơ quan quản lý đang bám rất sát nhịp vận động của thị trường thay vì phản ứng chậm như trước.

Ở lĩnh vực thương mại, lực lượng quản lý thị trường cũng lập tức đồng loạt ra quân. Vụ kiểm tra cơ sở PHAM LUXU tại Hà Nội với hàng trăm sản phẩm giả mạo các thương hiệu Burberry và Gucci chỉ là một ví dụ điển hình. Điều đáng chú ý là các hành vi vi phạm hiện không còn mang tính nhỏ lẻ mà được tổ chức chuyên nghiệp, lợi dụng mạng xã hội và livestream để tiếp cận người mua với tốc độ cực nhanh.

Sự thay đổi mạnh mẽ trong thực thi pháp luật diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục bị Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đưa vào danh sách ưu tiên theo dõi về sở hữu trí tuệ hồi tháng 4/2026. Tuy nhiên, nếu nhìn toàn diện, có thể thấy đánh giá này chưa phản ánh đầy đủ những nỗ lực cải cách thể chế và hành động quyết liệt của Việt Nam.

Thực tế, Việt Nam không bước vào cuộc chơi hội nhập với tâm thế bị động. Trong nhiều năm qua, hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ đã liên tục được sửa đổi để tiệm cận các tiêu chuẩn cao của CPTPP hay EVFTA [CPTPP (Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) và EVFTA (Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU)]. Điều còn thiếu chủ yếu nằm ở khâu thực thi. Và chính chiến dịch cao điểm hiện nay đang cho thấy quyết tâm lấp đầy khoảng trống ấy.

Bảo vệ tài sản trí tuệ suy cho cùng không phải để “làm đẹp” hình ảnh quốc gia hay đáp ứng yêu cầu từ bên ngoài. Đây là đòi hỏi nội tại của quá trình phát triển. Một quốc gia muốn trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, muốn thu hút dòng vốn FDI công nghệ cao thì trước hết phải tạo dựng được niềm tin về khả năng bảo vệ chất xám.

Các tập đoàn công nghệ toàn cầu ngày nay không chỉ quan tâm ưu đãi thuế hay chi phí lao động. Họ nhìn rất kỹ vào mức độ minh bạch của môi trường kinh doanh, năng lực thực thi pháp luật và khả năng bảo vệ bản quyền, sáng chế, thương hiệu. Nếu hàng giả tràn lan, phần mềm lậu phổ biến và vi phạm bản quyền không bị xử lý nghiêm, sẽ rất khó để Việt Nam trở thành điểm đến của những dòng vốn chất lượng cao.

Ở góc độ xã hội, chiến dịch “bàn tay sắt” hiện nay chắc chắn sẽ tạo ra những xáo trộn nhất định. Một bộ phận người tiêu dùng vốn quen với tâm lý dùng “hàng miễn phí”, xem phim lậu hay mua hàng fake (hàng giả/ nhái) giá rẻ sẽ phải thay đổi thói quen. Nhưng đó là cái giá cần thiết cho sự phát triển bền vững.

Không có nền kinh tế sáng tạo nào có thể lớn mạnh nếu người làm ra sản phẩm trí tuệ không được bảo vệ xứng đáng. Không có thương hiệu quốc gia nào có thể vươn tầm nếu hàng giả, hàng nhái vẫn công khai tồn tại. Và cũng không có môi trường đầu tư hiện đại nào được xây dựng trên nền tảng của sự dễ dãi với vi phạm.

Bởi vậy, điều quan trọng nhất của chiến dịch lần này không chỉ nằm ở số vụ xử lý tăng bao nhiêu phần trăm hay bao nhiêu lô hàng bị thu giữ. Giá trị lớn hơn là việc Việt Nam đang từng bước định hình một nền văn hóa tôn trọng sở hữu trí tuệ, coi sáng tạo là tài sản chiến lược và coi việc bảo vệ chất xám là điều kiện sống còn của nền kinh tế số.

Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều khó khăn bởi tội phạm công nghệ cao và các đường dây hàng giả luôn biến đổi tinh vi. Nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng quyết tâm xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, có thể tin rằng Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ tài sản trí tuệ một cách thực chất và hiệu quả hơn bao giờ hết.

V.X.B

Vũ Xuân Bân

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/theo-dong-thoi-su-viet-nam-manh-tay-dep-nan-xam-pham-so-huu-tri-tue-a33190.html