Thị trường biến động, rủi ro thanh toán có nguy cơ cao hơn

4 giờ trướcBài gốc

Chi phí tăng và tiền bán hàng về chậm

Theo ông Phạm Văn Công, Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam, trong những tháng đầu năm 2026, Hiệp hội đã nhận được nhiều phản ánh từ các doanh nghiệp thành viên liên quan đến tranh chấp thương mại quốc tế, chủ yếu xoay quanh điều khoản giao nhận và thanh toán khi thị trường phát sinh biến động.

Ông Công cho biết, nhiều hãng tàu đang điều chỉnh hành trình để tránh khu vực xung đột, khiến cước vận tải biển tăng khoảng 25–35% và thời gian giao hàng kéo dài thêm từ 7–14 ngày. Với nhiều hợp đồng thương mại, doanh nghiệp chỉ được thanh toán sau khi hàng cập cảng đích và được nhà nhập khẩu tiếp nhận. Khi hàng hóa bị đình trệ trên biển hoặc phải chuyển tuyến, thời gian thu hồi tiền hàng bị kéo dài, gây áp lực lên vốn lưu động.

“Doanh nghiệp xuất khẩu luôn trong trạng thái chờ đợi và khó xác định chính xác khi nào hàng đến nơi để hoàn tất thanh toán. Nếu vận chuyển kéo dài, khả năng quay vòng vốn sẽ bị ảnh hưởng đáng kể”, ông Công cho biết.

Không chỉ ngành điều, nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực khác cũng chịu rủi ro tương tự. Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) cho biết tác động trước mắt của xung đột địa chính trị chưa nằm ở nhu cầu thị trường mà chủ yếu ở chi phí logistics và rủi ro vận tải tăng.

Khảo sát của Vasep cho thấy, một số tuyến tàu đi Mỹ và châu Âu buộc phải vòng qua châu Phi để tránh khu vực xung đột. Một số hãng tàu cũng tạm dừng hoặc cắt giảm chuyến tại các tuyến liên quan Trung Đông. Với thị trường Israel, nhiều lô hàng phải chuyển cảng sang Ai Cập trước khi vận chuyển tiếp bằng đường bộ. Song song với đó, các loại phụ phí vận tải tăng mạnh, có hãng tàu thông báo tăng từ 2.000–4.000 USD cho mỗi container lạnh, chưa kể phụ phí nhiên liệu và phụ phí rủi ro.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Vasep, ngành thủy sản phụ thuộc lớn vào container lạnh và chuỗi giao hàng đúng lịch. Khi thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7–10 ngày, doanh nghiệp gánh thêm chi phí bảo quản lạnh, lưu container và vốn lưu động. “Chi phí xuất khẩu tăng trong khi lịch tàu bị xáo trộn khiến thời điểm giao và nhận hàng thay đổi, kéo theo thời gian thanh toán bị lùi lại và làm doanh nghiệp mắc kẹt về dòng tiền”, bà Hằng cho biết.

Trong lĩnh vực logistics, ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam cảnh báo, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý điều khoản “End of Voyage” (kết thúc hành trình) trong vận đơn của hãng tàu. Điều khoản này cho phép tàu dừng hành trình và dỡ hàng tại một cảng ngoài kế hoạch trong trường hợp chiến tranh hoặc nguy cơ mất an toàn. Trong trường hợp đó, doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng mua bán và các điều kiện Incoterms 2020 để xác định rõ bên chịu rủi ro và chi phí phát sinh.

Cần chủ động quản trị rủi ro dòng tiền

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO, với các hợp đồng thanh toán bằng Letter of Credit (L/C – thư tín dụng), việc tàu đến muộn có thể khiến bộ chứng từ không được xuất trình đúng thời hạn quy định, từ đó phát sinh rủi ro ngân hàng từ chối thanh toán. Vì vậy, khi lịch tàu hoặc hành trình vận chuyển thay đổi, doanh nghiệp cần chủ động làm việc với đối tác nhập khẩu và ngân hàng để gia hạn L/C hoặc điều chỉnh điều khoản giao hàng, tránh tình trạng hàng đã giao nhưng dòng tiền chưa thể thu về.

Các chuyên gia thương mại cũng khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu nên ưu tiên điều kiện giao hàng FOB (hoàn tất nghĩa vụ khi hàng đã lên tàu tại cảng xuất khẩu) để giảm rủi ro vận tải. Trong trường hợp phải giao dịch theo điều kiện CIF hoặc CNF, doanh nghiệp cần mua bảo hiểm hàng hóa và bảo hiểm rủi ro chiến tranh nhằm hạn chế thiệt hại khi phát sinh sự cố trên tuyến vận chuyển.

Theo báo cáo của VIS Rating phát hành giữa tháng 3/2026, nếu xung đột Trung Đông kéo dài, chi phí năng lượng và logistics tăng có thể khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu bị thu hẹp, trong khi thời gian thu tiền từ các hợp đồng xuất khẩu có xu hướng kéo dài. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần chủ động quản trị rủi ro dòng tiền bằng cách sử dụng các công cụ tài chính như bao thanh toán, chiết khấu bộ chứng từ hoặc bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nhằm rút ngắn thời gian thu tiền và giảm rủi ro khách hàng chậm thanh toán. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng nên cân nhắc các giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá khi hợp đồng thanh toán bằng ngoại tệ, đặc biệt trong giai đoạn thị trường tài chính quốc tế biến động mạnh.

Bên cạnh các giải pháp tài chính, nhiều hiệp hội ngành hàng khuyến nghị doanh nghiệp cần tăng cường thẩm định đối tác trước khi ký hợp đồng xuất khẩu, đặc biệt với các thị trường có rủi ro cao. Việc kiểm tra năng lực tài chính, lựa chọn phương thức thanh toán an toàn và bổ sung các điều khoản bảo vệ trong hợp đồng được xem là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế tranh chấp và rủi ro nợ xấu phát sinh khi dòng tiền từ phía đối tác nhập khẩu bị gián đoạn.

Thạch Bình

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/thi-truong-bien-dong-rui-ro-thanh-toan-co-nguy-co-cao-hon-179151.html