Thị trường toàn cầu trước bóng ma 2008: Lo ngại có đang bị thổi phồng?

4 giờ trướcBài gốc

Giá dầu tăng mạnh và ký ức khủng hoảng 2008 quay trở lại

Trong những tuần gần đây, giá năng lượng tăng mạnh trong khi các dấu hiệu căng thẳng xuất hiện trong thị trường tín dụng, tạo nên một tổ hợp rủi ro từng tồn tại trước khi hệ thống tài chính toàn cầu rơi vào khủng hoảng vào năm 2008.

Những điểm tương đồng này đã được chiến lược gia Michael Hartnett của Bank of America nhấn mạnh trong một báo cáo gửi khách hàng gần đây. Ông cho rằng diễn biến của các loại tài sản trong năm 2026 đang “giống một cách đáng lo ngại” với giai đoạn từ giữa năm 2007 đến giữa năm 2008.

Thời điểm đó, giá dầu đã tăng gấp đôi chỉ trong hơn một năm, đúng lúc những chấn động từ thị trường thế chấp dưới chuẩn bắt đầu lan rộng trong hệ thống tài chính Mỹ. Khi khủng hoảng tín dụng bùng phát toàn diện vào cuối năm 2008, nó đã kéo theo cuộc suy thoái sâu nhất của kinh tế toàn cầu kể từ sau Thế chiến 2.

Điều khiến nhiều chuyên gia lo lắng không phải là một điểm yếu đơn lẻ, mà là cách các rủi ro khác nhau có thể kết hợp với nhau để tạo thành một cú sốc lớn.

Hiện nay, xung đột tại Trung Đông đang đẩy giá năng lượng tăng mạnh trở lại. Giá dầu Brent - chuẩn tham chiếu của thị trường dầu thế giới - đã tăng khoảng 30% kể từ khi chiến sự bùng phát vào cuối tháng 2-2026 và hơn 60% so với đầu năm 2026.

Một số chuyên gia cảnh báo rằng nếu giá dầu tiếp tục tăng thêm khoảng 40%, nền kinh tế Mỹ có thể đối mặt với nguy cơ suy thoái. Giá năng lượng cao thường gây áp lực lên chi tiêu của người tiêu dùng và chi phí sản xuất của doanh nghiệp, đồng thời khiến các ngân hàng trung ương khó nới lỏng chính sách tiền tệ.

Hiện còn quá sớm để khẳng định rằng những biến động hiện nay sẽ dẫn tới một cuộc khủng hoảng tài chính tương tự năm 2008. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa rủi ro địa chính trị, áp lực lạm phát và những dấu hiệu căng thẳng trong thị trường tín dụng đang khiến tâm lý thị trường trở nên thận trọng hơn.

Tín dụng tư nhân - tâm điểm rủi ro mới của hệ thống tài chính

Nếu có một khu vực đang khiến Phố Wall đặc biệt lo lắng, đó chính là thị trường tín dụng tư nhân - lĩnh vực cho phép các nhà đầu tư trực tiếp cho doanh nghiệp vay vốn mà không cần thông qua hệ thống ngân hàng truyền thống.

Trong hơn một thập niên qua, thị trường này đã phát triển nhanh chóng. Theo dữ liệu từ công ty phân tích Preqin, tổng tài sản trong lĩnh vực tín dụng tư nhân toàn cầu đã đạt khoảng 2.300 tỉ đô la Mỹ vào năm 2025, gần gấp đôi so với mức khoảng 1.200 tỉ đô la Mỹ vào năm 2020.

Sự bùng nổ này phần lớn là hệ quả của những thay đổi trong hệ thống tài chính sau cuộc khủng hoảng năm 2008. Các quy định vốn chặt chẽ hơn buộc các ngân hàng phải thận trọng hơn khi cho vay đối với các doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao. Khoảng trống đó nhanh chóng được lấp đầy bởi các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực này cũng làm dấy lên những lo ngại mới.

Steve Sosnick, chiến lược gia trưởng tại Interactive Brokers, cho rằng thị trường tín dụng tư nhân chứa nhiều yếu tố khó đánh giá. Theo ông, các khoản vay trong lĩnh vực này thường thiếu minh bạch, và trong nhiều trường hợp được bảo đảm bởi các công ty cũng không công bố đầy đủ thông tin tài chính.

“Bạn có một tập hợp các khoản vay thiếu minh bạch, trong nhiều trường hợp được bảo đảm bởi các công ty cũng thiếu minh bạch”, ông nói.

Trên thực tế, những dấu hiệu căng thẳng đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện.

Trong bối cảnh giá dầu biến động mạnh, thị trường tín dụng xuất hiện những rạn nứt đầu tiên và các bất định địa chính trị gia tăng, điều quan trọng nhất đối với nhà đầu tư có lẽ không phải là hoảng loạn mà là duy trì sự cảnh giác.

Công ty quản lý tài sản Blue Owl Capital gần đây đã phải hạn chế việc rút vốn của nhà đầu tư khi lượng yêu cầu hoàn vốn tăng mạnh. Một số quỹ tín dụng khác cũng áp dụng các biện pháp tương tự nhằm kiểm soát dòng tiền rút ra.

Theo các báo cáo thị trường, tập đoàn quản lý tài sản Blackstone cũng đã phải tìm cách đáp ứng hàng tỉ đô la yêu cầu hoàn vốn từ các nhà đầu tư trong quỹ tín dụng của mình.

Những diễn biến này cho thấy tâm lý thận trọng đang dần quay trở lại trong một lĩnh vực từng được xem là mang lại nguồn lợi nhuận hấp dẫn trong giai đoạn lãi suất thấp kéo dài. Một yếu tố rất được quan tâm là liệu thị trường tín dụng tư nhân có thể trở thành “điểm phát hỏa” mới cho một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Những dấu hiệu quen thuộc của chu kỳ tín dụng

Những biến động gần đây cũng khiến nhiều nhân vật kỳ cựu trên Phố Wall lên tiếng cảnh báo về các rủi ro đang tích tụ trong hệ thống tài chính.

Ông Jamie Dimon, Giám đốc điều hành của JPMorgan Chase, gần đây cảnh báo rằng sự hưng phấn của nhà đầu tư đang quay trở lại trên thị trường tín dụng. Theo ông, những dấu hiệu “liều lĩnh” từng xuất hiện trước cuộc khủng hoảng năm 2008 - khi các nhà đầu tư chạy theo lợi nhuận mà bỏ qua rủi ro - đang bắt đầu tái diễn.

Ông Dimon cũng đưa ra một hình ảnh thường được nhắc lại trên Phố Wall: Khi bạn nhìn thấy một con gián, thường sẽ còn nhiều con khác đang ẩn nấp. Ý ông muốn nói rằng nếu một khoản vay xấu xuất hiện trong hệ thống tín dụng tư nhân, rất có thể sẽ còn nhiều rủi ro chưa được phát hiện.

Một số chuyên gia khác cũng chia sẻ quan điểm tương tự. Ông Mohamed El-Erian, cố vấn kinh tế của tập đoàn bảo hiểm Allianz, từng đặt câu hỏi liệu những vấn đề xuất hiện tại một số quỹ tín dụng tư nhân có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm cho một cú sốc lớn hơn trong hệ thống tài chính.

Ngay cả Lloyd Blankfein, người từng lãnh đạo Goldman Sachs trong giai đoạn khủng hoảng tài chính 2008, cũng thừa nhận rằng tình hình hiện nay “có phần giống một thời điểm như vậy”. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng hiện chưa có dấu hiệu cho thấy một cơn bão tài chính thực sự đang hình thành.

Hệ thống tài chính hiện nay có thể chống chịu tốt hơn

Dù những lo ngại đang gia tăng, nhiều nhà kinh tế vẫn tin rằng hệ thống tài chính toàn cầu hiện nay đã có khả năng chống chịu tốt hơn so với giai đoạn trước cuộc khủng hoảng năm 2008.

Một trong những khác biệt quan trọng nhất nằm ở sức khỏe của hệ thống ngân hàng. Ông Pablo Hernández de Cos, người đứng đầu Bank for International Settlements, cho biết các ngân hàng hiện nay có bộ đệm vốn mạnh hơn đáng kể so với trước đây. Theo ông, tỷ lệ vốn cấp 1 của các ngân hàng đã tăng lên khoảng 14,3%, cao hơn nhiều so với mức dưới 10% của giai đoạn đầu thập niên 2010.

Ngoài ra, các ngân hàng hiện nắm giữ nhiều tài sản thanh khoản chất lượng cao hơn và có nguồn vốn ổn định hơn. Điều này giúp hệ thống tài chính có khả năng hấp thụ các cú sốc tốt hơn so với thời kỳ trước khủng hoảng.

Một yếu tố khác là quy mô của thị trường tín dụng tư nhân, dù đã tăng nhanh trong những năm gần đây, nhưng vẫn nhỏ hơn đáng kể so với thị trường thế chấp dưới chuẩn từng gây ra cuộc khủng hoảng năm 2008. Theo nhiều ước tính, quy mô của lĩnh vực này hiện vào khoảng 2.000-2.300 tỉ đô la Mỹ - một con số chưa đủ lớn để ngay lập tức gây ra một cú sốc hệ thống đối với nền kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là rủi ro không tồn tại. Các nhà phân tích tại Moody’s cảnh báo rằng sự lây lan từ căng thẳng trong thị trường tín dụng tư nhân có thể trở thành một “rủi ro đuôi” đối với hệ thống tài chính trong năm 2026 - tức một sự kiện có xác suất xảy ra thấp nhưng hậu quả có thể rất lớn.

Một hệ thống tài chính ngày càng phức tạp

Ông Richard Bookstaber - người từng cảnh báo về khủng hoảng tài chính trước năm 2008 - cho rằng hệ thống tài chính toàn cầu ngày nay đã trở thành một mạng lưới cực kỳ phức tạp. Theo ông, rủi ro không nằm ở một yếu tố cụ thể mà ở cách các cú sốc có thể lan truyền nhanh chóng trong một hệ thống liên kết chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, các nguồn căng thẳng có thể xuất hiện đồng thời ở nhiều lĩnh vực: công nghệ trí tuệ nhân tạo, thị trường chứng khoán, tín dụng tư nhân và căng thẳng địa chính trị. Những cú sốc tưởng chừng không liên quan có thể kết hợp với nhau theo cách khó lường.

Ví dụ, giá dầu tăng mạnh có thể khiến lạm phát gia tăng, buộc các ngân hàng trung ương duy trì lãi suất cao hơn trong thời gian dài. Điều này sẽ tạo áp lực lớn đối với các doanh nghiệp vay nợ nhiều trong thị trường tín dụng tư nhân.

Nếu các nhà đầu tư bắt đầu mất niềm tin vào giá trị của những tài sản khó định giá này, dòng vốn rút ra có thể nhanh chóng khuếch đại căng thẳng trong toàn bộ hệ thống tài chính.

Bài học lớn nhất từ lịch sử: khủng hoảng thường đến bất ngờ

Dù những điểm tương đồng với giai đoạn trước khủng hoảng năm 2008 đang được nhắc đến ngày càng nhiều, phần lớn các nhà phân tích vẫn cho rằng thị trường chưa đứng trước một cú sốc tương tự trong ngắn hạn.

Ông Bruce Flatt, Giám đốc điều hành của Brookfield Corporation, nhận định rằng những lo ngại hiện nay có thể đang bị phóng đại. Theo ông, các vấn đề trong thị trường tín dụng tư nhân “chắc chắn không phải là yếu tố then chốt trong cuộc khủng hoảng năm 2008”.

Tuy nhiên, lịch sử tài chính cũng cho thấy các cuộc khủng hoảng hiếm khi diễn ra theo cách dễ dự đoán. Bình luận về vấn đề này, chuyên gia Steve Sosnick đã nhắc lại câu nói nổi tiếng của nhà văn Ernest Hemingway, sự sụp đổ tài chính thường xảy ra “từ từ lúc đầu, rồi đột ngột”.

Bóng ma của năm 2008 đang quay trở lại trong các cuộc thảo luận trên Phố Wall. Hệ thống tài chính toàn cầu có thể vững vàng hơn trước, song sự kết hợp giữa địa chính trị, chu kỳ tín dụng và các biến động công nghệ vẫn có thể tạo ra những cú sốc khó lường. Do vậy điều mà thị trường cần nhất lúc này có lẽ không phải là nỗi sợ hãi, mà là sự tỉnh táo trước những rủi ro đang âm thầm tích tụ trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Nguồn: Financial Times, Bloomberg, CNN, Investopedia, Asia Times

Song Thanh

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/thi-truong-toan-cau-truoc-bong-ma-2008-lo-ngai-co-dang-bi-thoi-phong/