Thiếu điện khiến Mỹ chậm chân trong cuộc đua AI, Trung Quốc hưởng lợi

5 giờ trướcBài gốc

Trong nhiều năm qua, không ít người cho rằng cuộc đua AI (trí tuệ nhân tạo) sẽ được quyết định bởi chip, thuật toán và dữ liệu. Song đến năm 2026, thực tế rõ ràng hơn đã xuất hiện: Yếu tố quan trọng không chỉ nằm ở máy chủ huấn luyện AI mạnh đến đâu, mà là có đủ điện để vận hành không.

Những con số thống kê mới nhất khiến giới công nghệ Mỹ phải giật mình. Khoảng 30-50% các trung tâm dữ liệu dự kiến vận hành tại Mỹ năm 2026 có nguy cơ bị trì hoãn hoặc không triển khai đúng kế hoạch, chủ yếu do nút thắt hạ tầng điện và thiết bị năng lượng, theo hãng cung cấp dữ liệu thị trường Sightline Climate. Đây là yếu tố có thể định hình lại toàn bộ cuộc đua AI toàn cầu.

AI đang “bẻ cong” lưới điện của Mỹ ra sao?

Trong suốt hơn một thập kỷ, nhu cầu điện tại Mỹ tăng trưởng rất chậm, song AI đã phá vỡ trạng thái ổn định đó. Các trung tâm dữ liệu thế hệ mới tiêu thụ điện ở quy mô chưa từng có.

Một trong những trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới đang được công ty Crusoe xây dựng ở thành phố Abilene (bang Texas, Mỹ). Khách hàng chính của cơ sở này khi hoàn thành là OpenAI có thể tiêu thụ tới 1,2 gigawatt điện, tương đương với lượng điện dùng cho khoảng 1 triệu hộ gia đình Mỹ.

Một trong những trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới đang được công ty Crusoe xây dựng ở Abilene, sau đó Oracle thuê lại vận hành để phục vụ OpenAI - Ảnh: Bloomberg

Khác với trung tâm dữ liệu truyền thống, hệ thống phục vụ AI dùng các GPU (bộ xử lý đồ họa) và chip tăng tốc nên tiêu tốn điện cao hơn rất nhiều. Chẳng hạn, một tủ máy chủ AI thường tiêu thụ khoảng 30-100 kilowatt điện, phổ biến vào khoảng 60 kilowatt, cao gấp 5-10 lần so với trung tâm dữ liệu truyền thống.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy nhu cầu điện của AI không ổn định như những ngành khác. Thay vì tăng giảm chậm và đều, lượng điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu AI có thể thay đổi rất nhanh, thậm chí tăng hoặc giảm mạnh chỉ trong vài giây, khiến hệ thống điện chịu áp lực lớn hơn. Điều này khiến lưới điện, vốn được thiết kế để phục vụ nhu cầu điện ổn định và dễ dự đoán, phải thích nghi với “khách hàng” hoàn toàn mới.

Hệ quả là lưới điện Mỹ, dù rộng lớn và hiện đại, đang bị đẩy tới giới hạn. Vấn đề không chỉ thiếu công suất mà còn thiếu khả năng truyền tải điện tới đúng nơi cần thiết.

Việc kết nối một trung tâm dữ liệu mới vào lưới điện có thể mất nhiều năm, tạo ra độ trễ không thể chấp nhận trong ngành AI mà chu kỳ xây dựng và đưa trung tâm dữ liệu vào hoạt động thường chỉ 18 - 24 tháng.

Khi thiết bị điện trở thành “nút cổ chai” của AI

Trong lịch sử công nghệ, hiếm có một ngành nào mà vấn đề lớn nhất lại nằm ở hạ tầng vật lý. Song với AI, điều đó đang xảy ra.

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đã buộc một số nhà sản xuất máy chủ rời khỏi Trung Quốc. Nhờ đó, các công ty Mỹ giảm đáng kể sự phụ thuộc vào đối tác sản xuất tại quốc gia châu Á này.

Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn là nước sản xuất thiết bị điện lớn nhất thế giới. Đó là những thành phần thiết yếu để xây dựng hạ tầng điện cho cả trong và ngoài trung tâm dữ liệu AI. Do đó, tình trạng thiếu thiết bị truyền tải điện, gồm cả từ Trung Quốc và các quốc gia khác, đang làm chậm tiến độ dự án trung tâm dữ liệu ở Mỹ, trang Bloomberg đưa tin.

Bất chấp mức đầu tư vào hạ tầng AI lớn chưa từng có, khi Alphabet (công ty mẹ Google), Amazon, Meta và Microsoft dự chi hơn 650 tỉ USD năm 2026, khoảng 30-50% số dự án trung tâm dữ liệu tại Mỹ trong năm nay có thể bị trì hoãn hoặc hủy bỏ.

Một trong những nguyên nhân chính là sự khan hiếm các linh kiện điện quan trọng như máy biến áp, thiết bị đóng cắt (switchgear) và pin, vào thời điểm các công ty AI phải mở rộng hạ tầng lưới điện để cung cấp đủ điện năng. Ngoài ra, lưới điện Mỹ cũng đang chịu áp lực lớn từ xe điện và hệ thống sưởi điện hóa.

Khoảng 12 gigawatt công suất trung tâm dữ liệu được kỳ vọng sẽ đi vào hoạt động ở Mỹ trong năm 2026, theo dữ liệu của Sightline Climate. Tuy nhiên, hiện chỉ khoảng 1/3 công suất này đang thực sự được xây dựng do nhiều hạn chế. Hạ tầng điện chỉ chiếm dưới 10% tổng chi phí trung tâm dữ liệu, nhưng lại quan trọng không kém phần cứng tính toán.

Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi cung cấp điện bị trì hoãn là toàn bộ dự án có thể đình trệ, khiến các thiết bị như máy biến áp hay switchgear trở thành những yếu tố then chốt dù chiếm tỷ trọng nhỏ về vốn đầu tư.

Do nhu cầu tăng cao, thời gian chờ để có được các máy biến áp công suất lớn tại Mỹ đã kéo dài đáng kể. Trước năm 2020, thời gian giao hàng thường từ 24 đến 30 tháng, nhưng hiện nay có thể kéo dài tới 5 năm, Sightline Climate cho biết. Với các trung tâm dữ liệu AI, thường có chu kỳ triển khai dưới 2 năm, đây là trở ngại mang tính “thảm họa”.

Một nghịch lý đang hình thành: Mỹ có thể sở hữu những chip AI hay GPU (bộ xử lý đồ họa) mạnh nhất thế giới, nhưng lại không có đủ điện để vận hành chúng.

Thiếu điện sẽ khiến Mỹ chậm chân trong cuộc đua AI dù các gã khổng lồ công nghệ bạo chi cho hạ tầng - Ảnh: SV

Để giải quyết tình trạng thiếu hụt, các công ty Mỹ đang tìm đến thị trường toàn cầu. Kết quả là Canada, Mexico và Hàn Quốc trở thành những nhà cung cấp lớn nhất các máy biến áp công suất cao cho trung tâm dữ liệu AI ở Mỹ. Ngoài ra, nhập khẩu máy biến áp công suất lớn từ Trung Quốc cũng tăng vọt, từ dưới 1.500 đơn vị năm 2022 lên hơn 8.000 tính đến tháng 10.2025, theo dữ liệu từ hãng nghiên cứu Wood Mackenzie.

Sự biến động trong nguồn cung từ Trung Quốc không chỉ dừng lại ở máy biến áp. Trung Quốc hiện chiếm hơn 40% lượng pin nhập khẩu của Mỹ. Với một số loại máy biến áp và switchgear, Trung Quốc vẫn chiếm gần 30% nguồn cung mà Mỹ sử dụng, theo Bloomberg.

Nếu không giải quyết được các nút thắt liên quan đến máy biến áp, switchgear và pin, thì ngay cả hàng nghìn tỉ USD đầu tư vào hạ tầng cũng có thể không chuyển hóa thành năng lực AI thực tế.

Mỹ đã nỗ lực đưa sản xuất trở về trong nước suốt một thập kỷ qua. Thế nhưng, năng lực sản xuất thiết bị điện ở Mỹ vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu. Điều này khiến các công ty AI tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu, ngay cả trong bối cảnh áp thuế và lo ngại về an ninh quốc gia.

Trong khi đó, căng thẳng Mỹ - Trung có nguy cơ tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí tăng cao và làm chậm tiến độ triển khai các trung tâm dữ liệu AI tiên tiến. Nói cách khác, việc thiếu điện đang kéo lùi Mỹ trong cuộc đua AI.

Mỹ đang đánh đổi môi trường lấy AI?

Sự bùng nổ của AI không chỉ gây áp lực lên lưới điện mà còn đặt ra câu hỏi lớn về môi trường.

Các trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ điện ở quy mô khổng lồ và sử dụng lượng nước đáng kể để làm mát. Tại Mỹ, các trung tâm dữ liệu đã sử dụng tới 39 tỉ gallon nước năm 2025 và con số này có thể tăng lên cao hơn nữa trong tương lai, theo ước tính từ công ty Bluefield Research dựa trên nghiên cứu ngành.

Không dừng lại ở đó, hơn một nửa điện năng cung cấp cho các trung tâm dữ liệu ở Mỹ vẫn đến từ nhiên liệu hóa thạch, chủ yếu là khí tự nhiên và than đá, theo viện nghiên cứu Pew Research Center. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi bước tiến của AI có thể đi kèm với lượng phát thải carbon đáng kể.

Trong bối cảnh đó, các hãng công nghệ lớn bắt đầu xây dựng nguồn điện riêng, thậm chí là nhà máy điện khí hoặc khôi phục nhà máy hạt nhân để phục vụ riêng cho trung tâm dữ liệu.

Vậy liệu Mỹ có đang hy sinh các mục tiêu môi trường để duy trì vị thế dẫn đầu trong AI? Câu trả lời không đơn giản là “có” hay “không”. Thực tế, đây là sự đánh đổi có tính toán. AI được coi là công nghệ chiến lược, tương tự điện hay internet trong quá khứ. Nếu chậm chân trong cuộc đua AI, Mỹ có nguy cơ mất lợi thế vào tay các đối thủ, đặc biệt là Trung Quốc.

Thế nhưng, cái giá phải trả cũng rất rõ ràng: phát thải tăng, tài nguyên nước bị khai thác mạnh hơn và áp lực lên hệ thống năng lượng ngày càng lớn.

Lợi thế về điện năng của Trung Quốc so với Mỹ

Nếu Mỹ đang vật lộn với hạ tầng điện, Trung Quốc lại đi theo một hướng hoàn toàn khác là xây dựng năng lực năng lượng vượt trước nhu cầu.

Trong nhiều năm, Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào lưới điện, năng lượng tái tạo và hệ thống truyền tải siêu cao áp. Kết quả là nước này không chỉ có nguồn điện dồi dào mà còn có khả năng triển khai hạ tầng nhanh chóng ở quy mô lớn.

Sự khác biệt nằm ở chiến lược. Mỹ dựa vào thị trường và khu vực tư nhân, dẫn đến hệ thống phân mảnh và tiến độ chậm. Trong khi đó, Trung Quốc coi năng lượng là hạ tầng chiến lược cấp quốc gia, được quy hoạch tập trung và triển khai đồng bộ.

Điều này tạo ra một nghịch lý trong cuộc đua AI: Mỹ dẫn đầu về công nghệ và chip, nhưng Trung Quốc lại có lợi thế về năng lượng - yếu tố ngày càng trở nên quan trọng.

Cú sốc tài chính với các gã khổng lồ công nghệ Mỹ

Nếu khoảng 30 - 50% dự án trung tâm dữ liệu bị trì hoãn hoặc không triển khai đúng kế hoạch năm 2026, hàng trăm tỉ USD đầu tư có nguy cơ bị “đóng băng”. Đây không phải là vấn đề tiền bị mất đi, mà là vốn không tạo ra giá trị đúng thời điểm - yếu tố cực kỳ quan trọng trong ngành công nghệ.

Ngoài tiền xây dựng, các gã khổng lồ công nghệ Mỹ còn gánh thêm nhiều khoản khác như lãi vay, hợp đồng thuê dài hạn, chi phí cơ hội và cả doanh thu có thể bị mất đi.

Một trung tâm dữ liệu AI có thể mang về doanh thu hàng tỉ USD mỗi năm. Nếu bị trì hoãn 1-2 năm thì khoản doanh thu này biến mất, trong khi đối thủ có thể nhanh chóng chiếm lấy thị phần.

Thị trường tài chính cũng phản ứng rất nhanh. Chỉ cần có tin tức về việc trì hoãn triển khai trung tâm dữ liệu, cổ phiếu các công ty liên quan liền biến động mạnh.

Giữa tháng 12.2025, Bloomberg đưa tin Oracle lùi thời điểm hoàn thành một số trung tâm dữ liệu đang phát triển cho OpenAI sang năm 2028, muộn hơn một năm so với dự kiến, do tình trạng thiếu hụt nhân công và vật liệu. Sau khi thông tin này xuất hiện, cổ phiếu Oracle giảm 3,6%. Các cổ phiếu liên quan đến AI khác cũng lao dốc theo, chẳng hạn Nvidia giảm 4,5%.

Tuy nhiên, Michael Egbert (người phát ngôn của Oracle) đã bác thông tin đó khi nói với hãng tin Reuters rằng: "Không có sự chậm trễ nào tại bất kỳ địa điểm nào cần thiết để đáp ứng các cam kết trong hợp đồng của chúng tôi. Tất cả các cột mốc quan trọng vẫn đang đi đúng hướng".

“Chúng tôi vẫn hoàn toàn đồng thuận với OpenAI và tự tin vào khả năng thực hiện cả các cam kết hợp đồng lẫnkế hoạch mở rộng trong tương lai”, ông nói thêm. Nhờ phát ngôn đó, cổ phiếu của Oracle thu hẹp mức giảm trong ngày.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/thieu-dien-khien-my-cham-chan-trong-cuoc-dua-ai-trung-quoc-huong-loi-249755.html