Thiếu tướng Cao Pha và kỷ niệm hai lần được gặp Bác Hồ

3 giờ trướcBài gốc

Mỗi lần như vậy, ông đều bồi hồi kể cho chúng tôi nghe về những lần được gặp Bác Hồ, trong đó có hai lần để lại trong ông những kỷ niệm sâu sắc không bao giờ quên.

Đầu năm 1950, đang công tác tại Cục Tình báo, Cao Pha được điều động sang phụ trách Trưởng phòng Quân báo của Bộ Tổng Tham mưu. Đến giữa tháng 7-1950, ông được chỉ định làm Trưởng ban Quân báo của Chiến dịch Biên giới. Bộ chỉ huy Chiến dịch ban đầu đóng ở làng Tả Phẩy Tẩu, xã Quốc Phong, huyện Quảng Uyên (Cao Bằng), ngày 13-9-1950 chuyển về bản Nà Lạn.

Đầu tháng 8-1950, Cao Pha được Tổng Tham mưu trưởng kiêm Tham mưu trưởng Chiến dịch Hoàng Văn Thái giao nhiệm vụ tổ chức và bảo vệ Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi trinh sát thị xã Cao Bằng. Sau khi quan sát, nghiên cứu trên Đài quan sát cách thị xã Cao Bằng chừng một cây số, nghe Quốc Trung, tổ trưởng tổ Quân báo Cao Bằng báo cáo địa hình và địch tình ở cụm cứ điểm này, Đại tướng và cả tổ về ngủ ở một bản bỏ hoang cách Cao Bằng khoảng 10 cây số. Đêm ấy, Cao Pha thấy Đại tướng thức rất khuya, suy nghĩ rất nhiều, sau đó chỉ thị cho cả tổ trao đổi kỹ về chỗ mạnh, yếu của địch, khả năng bộ đội ta có thể đánh thắng cụm cứ điểm Cao Bằng hay không.

Chuyến đi trinh sát của Đại tướng đưa đến kế hoạch tác chiến đúng đắn: Đánh Đông Khê, nơi địch yếu và là chỗ hiểm yếu trước, bảo đảm chắc thắng, tạo điều kiện diệt viện, rồi mới tiến công Thất Khê, Cao Bằng. Phương án mới được Chủ tịch Hồ Chí Minh phê chuẩn.

Chiều 11-9, Đảng ủy và Bộ Chỉ huy chiến dịch triệu tập hội nghị từ cấp trung đoàn trở lên ở làng Tả Phẩy Tẩu để đón Bác Hồ đến huấn thị và phổ biến quyết tâm về phương án tác chiến mới. Sau đó, Bác căn dặn cán bộ phải quyết tâm giành chiến thắng ngay trận mở màn và các trận tiếp theo; phải giữ bí mật, đoàn kết hợp đồng chặt chẽ giữa các đơn vị, đoàn kết giữa quân và dân… Cuối cùng Bác nhấn mạnh: “Trận này nhất định phải thắng!”.

Bác Hồ và Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm Bộ đội Đặc công năm 1967. Phó tư lệnh Cao Pha thứ ba từ trái sang. Ảnh tư liệu

Sáng 13-9, với bộ quần áo nâu bạc màu, chiếc khăn trên vai, Bác rời Sở chỉ huy ở Tả Phẩy Tẩu đi bộ về Sở chỉ huy mới ở Nà Lạn. Ngày 14-9, Bác đến Nà Lạn trong lúc bộ đội ta triển khai thế trận mới để đánh trận mở màn Đông Khê. Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi Cao Pha đi cùng đến báo cáo tình hình với Bác. Dọc đường đi, ông mạnh dạn đề nghị với Đại tướng được gặp Bác. Đại tướng vui vẻ đồng ý. Sau khi báo cáo với Bác xong, trở về, Đại tướng nói với Cao Pha:

- Bác cho phép cậu lên gặp Bác đấy.

Nơi Bác nghỉ ở cạnh lán ông và Đại tướng dừng chân khoảng vài trăm mét trên sườn núi đá. Sắp được gặp Bác, ông vừa mừng, vừa lo vì lần đầu tiên được trực tiếp báo cáo công việc với Bác. Sau khi chiến sĩ bảo vệ báo cáo với Bác, Bác nhận ra ông đang rất lúng túng. Người thân mật chỉ cho ông ngồi gần rồi nói:

- Trận này ta đánh lớn, nhất định thắng, nhưng địch không chịu thua một cách dễ dàng. Tình hình sẽ diễn biến phức tạp và khẩn trương. Chú làm quân báo phải hết sức cảnh giác, phải theo dõi chặt chẽ hành động của địch. Phải biết dựa vào dân, khéo tổ chức thì dân sẽ cung cấp tin tức tốt cho bộ đội…

Rồi Bác nói việc huy động lương thực trong nhân dân, về tiết kiệm, về chính sách tù hàng binh địch. Gần một tiếng đồng hồ bên Bác, được Bác dạy bảo bằng những lời nói ân cần, bình dị, ấm áp tình cha con, ông vô cùng xúc động. Khi chào Bác ra về, Bác còn dặn:

- Chú nói với anh Văn, Bác muốn đi quan sát trận địa.

Sáng 16-9, Bác đến Sở chỉ huy để lên Đài quan sát trận địa. Cao Pha đã chuẩn bị chu đáo mọi mặt, cử đồng chí Phạm Chước, cán bộ quân báo, Trưởng đài quan sát trực tiếp bảo vệ Bác lên đài. Cao Pha tiễn Bác đến núi Báo Đông, đến chân núi thì Bác nhắc ông trở về lán trực ban tác chiến vì trận Đông Khê đang diễn ra. Cao Pha nhìn theo Bác xắn quần cao, chống gậy thoăn thoắt leo núi mà lòng xúc động vô cùng.

Bác ngồi trên đài quan sát địa hình về hướng Đông Khê, Thất Khê, Cao Bằng khoảng một tiếng đồng hồ thì xuống núi. Cao Pha đón Bác và nói:

- Thưa Bác, hôm nay trời sương mù, quan sát hơi khó…

Bác cười:

- Anh em trên đài quan sát đêm gió lạnh, chú phải cho mặc đủ ấm!

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An tháp tùng Bác trong chuyến đi đó đã chụp bức ảnh “Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát Mặt trận Đông Khê” đi vào lịch sử, là niềm tự hào của ngành Tình báo quân sự và dân tộc Việt Nam. Cũng trên cao điểm quan sát đó, Bác Hồ đã sáng tác bài thơ bất hủ “Đăng sơn” (Lên núi) bằng chữ Hán, nhà thơ Xuân Diệu đã dịch:

"Chống gậy lên non xem trận địa

Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây

Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu

Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy”.

Thiếu tướng Cao Pha.

Khi Chiến dịch Trung du gần kết thúc, Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp gọi Cục phó Cục Quân báo Cao Pha lên báo cáo tình hình. Thật bất ngờ, trong Sở chỉ huy của Đại tướng có Bác Hồ. Cao Pha đang lúng túng thì Đại tướng giới thiệu với Bác:

- Thưa Bác, đây là cậu Cao Pha mà Bác gặp ở Chiến dịch Biên giới đang chuẩn bị đi học ở Trung Quốc… Cậu ta chuẩn bị cưới vợ trước khi đi…

Bác cười và hỏi Cao Pha:

- Chú biết tiếng Pháp chứ?

- Dạ có ạ!

- Thế thì Cao Pha phiên âm ra tiếng Pháp nghĩa là gì? Chú có biết không?

Cao Pha rất lúng túng rồi báo cáo với Bác:

- Thưa Bác, cháu tên khai sinh là Nguyễn Thế Lương, đi học bạn bè trêu đùa gọi chệch đi là “Thê Lương”, lúc về Cục Tình báo để giữ bí mật cháu lấy tên là Cao Pha…

Thấy Bác vẫn cười, Cao Pha lúng túng và giật mình khi nhớ tiếng Pháp “Cao Pha” (Cafard) là đạo đức giả, cũng có nghĩa nữa là “buồn rầu”!

Sau đó Bác dặn:

- Đi học tình báo phải giữ bí mật, phải học cho tốt để về làm việc… Chú sắp cưới vợ, khi nào có con báo cho Bác biết, Bác cho một chiếc áo lụa!

Năm 2000, khi Thiếu tướng Cao Pha tròn 80 tuổi, đồng đội đến chúc thọ ông bằng những vần thơ làm nhớ lại ngày ông gặp Bác Hồ:

"Cao Pha trẻ mãi chẳng Thê Lương

Ha hả cười vang giọng dễ thương

Tình báo đặc công danh một thuở

Tướng già, bình dị, chẳng phô trương".

(Bài viết có sử dụng tư liệu trong hồi ký của Thiếu tướng Cao Pha).

NGUYỄN HỒNG SƠN

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/tuong-linh-viet-nam/thieu-tuong-cao-pha-va-ky-niem-hai-lan-duoc-gap-bac-ho-1035372