Thời đại ô tô biến thành thiết bị điện tử lên ngôi

4 giờ trướcBài gốc

Trong hơn một thế kỷ phát triển, chưa bao giờ cấu trúc của ô tô thay đổi sâu đến vậy. Thời đại của cơ khí - piston, bu-gi, hộp số - đang lùi dần. Thứ thay thế nó là logic quen thuộc của ngành thiết bị điện tử: hiệu năng đến từ phần mềm, quản trị năng lượng, tối ưu hệ thống, chứ không chỉ từ "sức mạnh cơ khí".

Cách một chiếc xe điện được sạc hôm nay không khác mấy câu chuyện điện thoại thông minh. Tốc độ sạc phụ thuộc vào kiến trúc điện áp, khả năng duy trì công suất, điều nhiệt và thuật toán quản lý pin. Đây là lý do các nền tảng 800V (kiến trúc điện áp cao dùng cho hệ thống pin và hệ thống truyền động của xe điện hiện đại) trở thành biểu tượng của "điện tử hóa".

Từ cấu trúc thuần cơ khí ban đầu, ô tô dần trở thành một thiết bị điện tử, nơi mà hiệu năng của phần mềm trở thành "hơi thở" của chiếc xe. Ảnh: Volkswagen.

Porsche Taycan có thể sạc 15-70% trong khoảng 12 phút ở mức gần 320 kW; Lotus Emeya và BMW iX3 thậm chí đạt 400 kW, sạc pin từ 10-80% chỉ trong 14-21 phút. Những con số này cho thấy tốc độ sạc nhanh hiện đại chủ yếu đến từ tối ưu hóa điện tử - điều nhiệt - quản lý năng lượng, chứ không còn là câu chuyện cơ khí truyền thống.

Cùng lúc, trạm sạc đang trở thành một phần không thể tách khỏi sản phẩm. Với xe điện, chất lượng hạ tầng - công suất, độ tin cậy, tốc độ, phương thức thanh toán - đã trở thành yếu tố của trải nghiệm, tương tự như chất lượng mạng với smartphone. Một trạm sạc chập chờn có thể phá hỏng cảm giác vận hành dù chiếc xe có hoàn hảo đến đâu. Cuộc đua ô tô điện vì thế không còn nằm ở từng chiếc xe riêng lẻ, mà mở rộng sang toàn bộ chuỗi năng lượng - hạ tầng - dịch vụ.

Thực tế tại Việt Nam minh họa rất rõ xu hướng này. Cùng với chiến lược sản xuất xe điện, VinFast đã xây dựng một hệ sinh thái sạc phủ khắp 34 tỉnh thành, do công ty V-GREEN vận hành và liên tục mở rộng qua mô hình nhượng quyền. Không chỉ xây hạ tầng, VinFast còn triển khai chính sách miễn phí sạc pin cho tất cả khách hàng cá nhân đến ngày 30/06/2027, giúp người dùng có thể sử dụng xe điện với chi phí "0 đồng nhiên liệu".

Ở lớp kỹ thuật số, chiếc xe ngày càng tiến sát khái niệm "máy tính di động nặng hai tấn". Khoang lái chuyển từ bảng đồng hồ sang giao diện điều khiển. OTA trở thành kênh cập nhật chức năng - thêm tính năng, sửa lỗi, thậm chí thay đổi đặc tính vận hành. Một số hãng thậm chí coi xe như nền tảng dịch vụ, nơi tính năng được bán theo thuê bao, một mô hình chưa từng có trong 100 năm phát triển ô tô.

Với trạm sạc nhanh 400 kW, BMW iX3 có thể sạc từ 10-80% chỉ trong 14-21 phút. Ảnh: BMW.

Tuy nhiên, sự điện tử hóa diễn ra trong bối cảnh tự động hóa vẫn ở ranh giới giữa kỹ thuật và pháp lý. Nhiều hệ thống hỗ trợ lái rất thông minh, nhưng phần lớn xe thương mại hiện nay vẫn thuộc SAE Level 2 - nghĩa là hỗ trợ, nhưng tài xế vẫn chịu trách nhiệm. Bước nhảy sang "tự hành thực sự" đòi hỏi không chỉ công nghệ, mà cả dữ liệu, an toàn, pháp lý và những chuẩn mực mới về trách nhiệm.

Tất cả những điều đó dẫn đến kết luận: ô tô hiện đại không còn là thiết bị cơ khí có gắn điện tử, mà là thiết bị điện tử có tích hợp cơ khí. Và khi phần lõi đã thay đổi, phần vỏ - không gian hoạt động - cũng đang được mở rộng theo cách ít ai từng tưởng tượng.

Phương tiện không còn nằm trên mặt đất

Điều đang diễn ra ngoài kia không chỉ là "điện hóa", mà là sự giải phóng không gian di chuyển.

Robotaxi - biểu tượng của tự động hóa - đã rời khỏi các khu vực thử nghiệm nhỏ hẹp để bước vào môi trường vận tốc cao: cao tốc, sân bay, các tuyến xuyên đô thị. Đây không chỉ là tiến bộ kỹ thuật, mà là bước ngoặt mô hình vận hành. Khi một phương tiện tự hành xử lý được luồng giao thông hỗn hợp ở tốc độ lớn, khái niệm "lái xe" bắt đầu nhạt dần theo đúng nghĩa đen.

Robotaxi đã ra cao tốc và xuyên đô thị - khi xe tự hành xử lý được giao thông tốc độ cao, mở ra kỷ nguyên giải phóng di chuyển. Ảnh: Waymo.

Và điều này đã không còn nằm trên lý thuyết. Theo báo cáo quý I/2025 của CNBC và các tài liệu công bố của Alphabet, Waymo hiện cung cấp trên 250.000 chuyến Robotaxi trả phí mỗi tuần tại bốn đô thị lớn của Mỹ, đây là dấu hiệu rõ ràng rằng mô hình tự hành đã "tốt nghiệp thử nghiệm", bước sang giai đoạn quy mô hóa.

Tới tháng 11/2025, Waymo bắt đầu nhận chuyến trên cao tốc (freeway) tại Los Angeles, San Francisco, Phoenix, đồng thời mở rộng vùng hoạt động đến San Jose, đánh dấu lần đầu tiên xe tự hành thương mại được thu phí đại trà cho các chặng tốc độ cao.

Ô tô cá nhân cũng được phát triển khả năng hỗ trợ sinh tồn trong môi trường cực đoan. Một số SUV thế hệ mới đã tích hợp chế độ "nổi khẩn cấp", cho phép xe nổi và tự di chuyển khoảng 30 phút trước khi ngập sâu. BYD Yangwang U8 của BYD (Trung Quốc) là ví dụ rõ nhất: mẫu SUV này được trang bị Emergency Float Mode, cho phép xe nổi trên mặt nước và tự di chuyển tới 30 phút trong tình huống khẩn cấp.

Yangwang U8 có khả năng "lội nước" nhưng chủ yếu để thoát khỏi nơi nguy hiểm khi cần. Ảnh: BYD.

Các bài thử nghiệm của Top Gear, Inverse và những video thực nghiệm của CarNewsChina xác nhận U8 có thể duy trì trạng thái nổi, đóng kín cửa, tự động mở cửa sổ trời để đảm bảo thoát hiểm và tận dụng mô-men xoắn từ bốn động cơ để "tự chèo" ra khỏi vùng nước sâu. Đây không phải "tính năng trình diễn", mà là phản ứng thực dụng trước thời tiết cực đoan - từ ngập lụt đô thị đến mưa lớn bất thường - vốn đang trở thành chuẩn trạng thái mới của nhiều thành phố trên thế giới.

Cùng lúc, khái niệm "phương tiện cá nhân" cũng đang mở rộng về hình thái. Các mô hình "ô tô lai eVTOL" - hay còn gọi là ô tô bay, hay "thiết bị di chuyển đa môi trường" cho thấy ranh giới giữa ô tô - máy bay - phương tiện cá nhân đang mờ đi nhanh chóng.

Mẫu ô tô điện 6 bánh XPeng AeroHT đi kèm phương tiện bay được xem là xu hướng di chuyển của tương lai, dự kiến ra mắt thị trường trong năm 2026. Ảnh: Xpeng.

Trong nhóm này, XPeng AeroHT là ví dụ điển hình. Hãng đang phát triển mô hình "ô tô bay" dạng mô-đun - một chiếc ô tô điện sáu bánh có thể mang theo eVTOL gập gọn phía sau để tách ra cất cánh khi cần. Tại nhà máy mới ở Quảng Châu (Trung Quốc), XPeng đã sản xuất chiếc flying car đầu tiên trên dây chuyền - được xem là dây chuyền sản xuất hàng loạt flying car đầu tiên trên thế giới - và đặt mục tiêu giao hàng từ năm 2026…

Có thể nói, công nghệ không còn là rào cản, điều chậm hơn là khung pháp lý, chuẩn an toàn và quy hoạch đô thị ba chiều để các loại phương tiện mới này có thể vận hành hợp pháp và an toàn.

Thượng Tâm

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/thoi-dai-o-to-bien-thanh-thiet-bi-dien-tu-len-ngoi-post194486.html